Mahāparinibbānasuttaṁ Home Page Next Section
Mahāparinibbānasuttaṁ (DN 16)
[Paṭhamabhāṇavāraṁ]
[12: Pāṭaligāmamāpanaṁ] cf. Pāṭaligāmiyasuttaṁ, Part Two (Ud. 8-6); Bhessajjakkhandakaṁ: Sunīdhavassakāravatthu, Vin. Mhv. 1.228-230.01
Tena kho pana samayena Sunīdha-Vassakārā ChS, Thai: Sunidha, throughout.02 Magadhamahāmattā Pāṭaligāmenagaraṁ māpenti Vajjīnaṁ paṭibāhāya. Tena kho pana samayena ChS: Tena samayena.03 sambahulā Devatāyo, sahassasahasseva, ChS, Thai: sahasseva; PTS: sahassass' eva, here and below - I don't understand this form.04 Pāṭaligāme vatthūni parigaṇhanti. BJT, Thai, ChS: pariggaṇhanti, and similarly throughout. PED always quotes the ungeminated form.05 [156]
Yasmiṁ padese mahesakkhā Devatā vatthūni parigaṇhanti, mahesakkhānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. [157]
Yasmiṁ Thai: Yamhi, here and below, alternate form of the locative.06 padese majjhimā BJT: majjhīmā, printing error.07 Devatā vatthūni parigaṇhanti, majjhimānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. [158]
Yasmiṁ padese nīcā Devatā vatthūni parigaṇhanti, nīcānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. [159]
Addasā kho Bhagavā Dibbena cakkhunā, visuddhena atikkantamānusakena, tā Devatāyo BJT: Devatāye, printing error.08 sahassasahasseva Pāṭaligāme vatthūni parigaṇhantiyo. Atha kho Bhagavā rattiyā paccūsasamaye Thai, PTS: paccusa-, PED favours long -ū-.09 paccuṭṭhāya, āyasmantaṁ Ānandaṁ āmantesi: [160]
“Ko nu kho ChS: ke nu kho, perhaps printing error.10 Ānanda Pāṭaligāme nagaraṁ māpetī?” ti BJT: māpentī ti, which lacks concinnity.11 [161]
“Sunīdha-Vassakārā Bhante Magadhamahāmattā Pāṭaligāme nagaraṁ māpenti Vajjīnaṁ paṭibāhāyā.” ti [162]
“Seyyathā pi Ānanda Devehi Tāvatiṁsehi saddhiṁ ChS adds Sakko.12 mantetvā, evam-eva kho Ānanda Sunīdha-Vassakārā Magadhamahāmattā Pāṭaligāme nagaraṁ māpenti Vajjīnaṁ paṭibāhāya. Idhāhaṁ Ānanda addasaṁ Dibbena cakkhunā, visuddhena atikkantamānusakena, sambahulā Devatāyo sahassasahasseva Pāṭaligāme vatthūni parigaṇhantiyo. [163]
Yasmiṁ BJT, ChS add Ānanda.13 padese mahesakkhā Devatā vatthūni parigaṇhanti, mahesakkhānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. [164]
Yasmiṁ padese majjhimā Devatā vatthūni parigaṇhanti, majjhimānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. [165]
Yasmiṁ padese nīcā Devatā vatthūni parigaṇhanti, nīcānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. [166]
Yāvatā Ānanda Ariyaṁ āyatanaṁ, yāvatā vaṇippatho, Thai: viṇippatho.14 idaṁ agganagaraṁ bhavissati Pāṭaliputtaṁ puṭabhedanaṁ. Pāṭaliputtassa kho Ānanda tayo antarāyā bhavissanti: aggito vā udakato vā mithubhedā vā.” ti [167]
Atha kho Sunīdha-Vassakārā Magadhamahāmattā yena Bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā Bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā, ekam-antaṁ aṭṭhaṁsu. Ekam-antaṁ ṭhitā kho Sunīdha-Vassakārā Magadhamahāmattā Bhagavantaṁ etad-avocuṁ: [168]
“Adhivāsetu no bhavaṁ Thai: no Bhante bhavaṁ; ChS: no Bhante.15 Gotamo, ajjatanāya bhattaṁ saddhiṁ Bhikkhusaṅghenā.” ti [169]
Adhivāsesi Bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho Sunīdha-Vassakārā Magadhamahāmattā Bhagavato adhivāsanaṁ viditvā, yena sako āvasatho tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā, sake āvasathe, paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā, Bhagavato kālaṁ ārocāpesuṁ: BJT: ārocepesuṁ; Thai, ChS: ārocepāsuṁ.16 [170]
“Kālo bho Gotama niṭṭhitaṁ bhattan.”-ti [171]
Atha kho Bhagavā, pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā, pattacīvaram-ādāya, saddhiṁ Bhikkhusaṅghena, yena Sunīdha-Vassakārānaṁ Magadhamahāmattānaṁ āvasatho tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā, paññatte āsane nisīdi. [172]
Atha kho Sunīdha-Vassakārā Magadhamahāmattā Buddhappamukhaṁ Bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena PTS: khādaniyena bhojaniyena, and similarly throughout, PED favours the long vowel in these forms.17 sahatthā santappesuṁ sampavāresuṁ. Atha kho Sunīdha-Vassakārā Magadhamahāmattā, Bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ, PTS: oṇīta-, PED favours the dental.18 aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā, ekam-antaṁ nisīdiṁsu. [173]
Ekam-antaṁ nisinne kho Sunīdha-Vassakāre Magadhamahāmatte Bhagavā imāhi gāthāhi anumodi: [174]
−−⏑−¦−−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑− mavipulā
“Yasmiṁ padese kappeti vāsaṁ, paṇḍitajātiyo PTS: -jātiko.19
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− pathyā All verse lines in this sutta from here on should be understood as pathyā Siloka unless otherwise stated.20
Sīlavantettha bhojetvā, saññate brahmacārino, BJT, ChS, PTS: brahmacārayo, but the correct form for plural masculines in -ī is -ino.21
−−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
Yā tattha Devatā āsuṁ PTS: assu. The translation would then be: who may be in that place.22 tāsaṁ dakkhiṇam-ādise. [175]
−−⏑−¦−⏑−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− ravipulā
Tā pūjitā pūjayanti mānitā mānayanti naṁ.
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
Tato naṁ anukampanti, mātā puttaṁ va orasaṁ,
−⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− irregular prior opening
Devatānukampito poso sadā bhadrāni passatī.” ti [176]
Atha kho Bhagavā Sunīdha-Vassakāre Magadhamahāmatte imāhi gāthāhi anumoditvā, uṭṭhāyāsanā, pakkāmi. Tena kho pana samayena Sunīdha-Vassakārā Magadhamahāmattā Bhagavantaṁ piṭṭhito piṭṭhito anubandhā BJT, PTS: anubaddhā.23 honti: [177]
“Yenajja samaṇo Gotamo dvārena nikkhamissati taṁ Gotamadvāraṁ nāma bhavissati, yena titthena Gaṅgaṁ nadiṁ Thai: Gaṅgānadiṁ, compound form of text reading.24 tarissati taṁ Gotamatitthaṁ nāma bhavissatī.” ti Atha kho Bhagavā yena dvārena nikkhami taṁ Gotamadvāraṁ nāma ahosi. [178]
Atha kho Bhagavā yena Gaṅgā nadī tenupasaṅkami. Tena kho pana samayena Gaṅgā nadī pūrā hoti samatittikā kākapeyyā. Appekacce manussā nāvaṁ pariyesanti, appekacce uḷumpaṁ pariyesanti, appekacce kullaṁ bandhanti, apārāpāraṁ BJT: orā pāraṁ; Thai: pārā pāraṁ; PTS: aparāparaṁ, here and below.25 gantukāmā. [179]
Atha kho Bhagavā seyyathā pi nāma balavā puriso sammiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ sammiñjeyya, ChS: samiñjeyya, similarly throughout. Although there is no historical reason for the doubling of the consonant it appears this is the normal way the form is written in Pāḷi.26 evam-eva PTS: evam evaṁ.27 Gaṅgāya nadiyā orimatīre Thai: orime tīre, parsed form of the compound.28 antarahito, pārimatīre Thai: pārime tīre, parsed form of the compound.29 paccuṭṭhāsi saddhiṁ Bhikkhusaṅghena. [180]
Addasā kho Bhagavā te manusse, appekacce nāvaṁ pariyesante, appekacce uḷumpaṁ pariyesante, appekacce kullaṁ bandhante, apārāpāraṁ gantukāme. [181]
Atha kho Bhagavā, etam-atthaṁ viditvā, tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi: [182]
−⏑−⏑¦−⏑−⏑− Vetālīya
“Ye taranti aṇṇavaṁ saraṁ,
−−−−⏑⏑¦−⏑−⏑−− Opacchandasaka This line is hypermetrical by 2 measures, and the last line is a prior line in posterior position. Not understanding the metre, Rhys-Davids in his translation suggests rewriting the lines which is not neccesary.30
Setuṁ katvāna, visajja pallalāni.
−−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vetālīya
Kullaṁ hi jano pabandhati, Thai: kullaṁ jano ca bandhati, probably an attempt to conform the metre to a Siloka.31
−−−¦−⏑−⏑− Vetālīya prior line
Tiṇṇā medhāvino janā.” ti Thai omits ti.32 [183]
Paṭhamabhāṇavāraṁ ChS: Paṭhamabhāṇavāro; PTS Paṭhamaka-Bhāṇavāraṁ.33
Mahāparinibbānasuttaṁ Home Page Next Section