Pāṭaligāmiyavaggo aṭṭhamo.

8-5: Cundasuttaṁ (75)

1. evaṁ me sutaṁ:
ekaṁ samayaṁ bhagavā mallesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena pāvā tad-avasari. tatra sudaṁ bhagavā pāvāyaṁ viharati, cundassa kammāraputtassa ambavane.

2. assosi kho cundo kammāraputto: “bhagavā kira mallesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pāvaṁ anuppatto, pāvāyaṁ viharati mayhaṁ ambavane” ti. atha kho cundo kammāraputto yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā, ekamantaṁ nisīdi. ekamantaṁ nisinnaṁ kho cundaṁ kammāraputtaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.

3. atha kho cundo kammāraputto bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṁsito, bhagavantaṁ etad-avoca: “adhivāsetu me bhante bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā” ti. adivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. atha kho cundo kammāraputto bhagavato adhivāsanaṁ viditvā, uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā, padakkhiṇaṁ katvā, pakkāmi.

4. atha kho cundo kammāraputto tassā rattiyā accayena, sake nivesane paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā, pahūtañ-ca sūkaramaddavaṁ, bhagavato kālaṁ ārocāpesi: “kālo bhante niṭṭhitaṁ bhattan”-ti. atha kho bhagavā pubbanhasamayaṁ nivāsetvā, pattacīvaram-ādāya, saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena cundassa kammāraputtassa nivesanaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā, paññatte āsane nisīdi. nisajja kho bhagavā cundaṁ kammāraputtaṁ āmantesi: “yaṁ te cunda sūkaramaddavaṁ paṭiyattaṁ, tena maṁ parivisa, yaṁ panaññaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyattaṁ, tena bhikkhusaṅghaṁ parivisāti.

[BJT Page 296]

5. “evaṁ bhante,” ti kho cundo kammāraputto bhagavantaṁ paṭissutvā, yaṁ ahosi sūkaramaddavaṁ paṭiyattaṁ, tena bhagavantaṁ parivisi, yaṁ panaññaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyattaṁ, tena bhikkhusaṅghaṁ parivisi.

6. atha kho bhagavā cundaṁ kammāraputtaṁ āmantesi: “yaṁ te cunda sūkaramaddavaṁ avasiṭṭhaṁ, taṁ sobbhe nikhaṇāhi, nāhaṁ taṁ cunda passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, yassa taṁ paribhuttaṁ sammā pariṇāmaṁ gaccheyya, aññatra tathāgatenā” ti. “evaṁ bhante,” ti kho cundo kammāraputto bhagavato paṭissutvā, yaṁ ahosi sūkaramaddavaṁ avasiṭṭhaṁ taṁ sobbhe nikhaṇitvā, yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā, ekamantaṁ nisīdi. ekamantaṁ nisinnaṁ kho cunda kammāraputtaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā, pakkāmi.

7. atha kho bhagavato cundassa kammāraputtassa bhattaṁ bhuttāvissa, kharo ābādho uppajji lohitapakkhandikā, bāḷhā vedanā vattanti maraṇantikā. tatra sudaṁ bhagavā sato sampajāno adhivāsesi avihaññamāno.

8. atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “āyāmānanda yena kusinārā tenupasaṅkamissāmā” ti. “evaṁ bhante,” ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

−−⏑−¦−−−−¦¦−−−¦−⏑−⏑−   mavipula
“cundassa bhattaṁ bhuñjitvā   kammārassā ti me sutaṁ,

−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
ābādhaṁ saṁphusī dhīro   pabāḷhaṁ maraṇantikaṁ.

−−⏑⏑,¦−⏑⏑¦−⏑−−   Tuṭṭḥubha acd
bhuttassa ca sūkaramaddavena, Metre: The opening of line a, and the cadence in line d are faulty according to the conventions that normally prevail.01

−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−⏑−   Jagatī
byādhippabāḷho udapādi satthuno.

⏑−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−−
viriccamāno bhagavā avoca:

−−⏑−,¦⏑⏑−¦−⏑⏑−
‘gacchāmahaṁ kusināraṁ nagaran’ ”-ti. BJT note: Verses recited by the elders at the 1st council.02

[BJT Page 298]

9. atha kho bhagavā maggā okkamma yenaññataraṁ rukkhamūlaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā, āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “iṅgha me tvaṁ ānanda catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññāpehi, kilantosmi ānanda nisīdissāmī” ti. “evaṁ bhante,” ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā, catuggunaṁ saṅghāṭiṁ paññāpesi, nisīdi bhagavā paññatte āsane.

nisajja kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “iṅgha me tvaṁ ānanda pānīyaṁ āhara, pipāsitosmi ānanda pivissāmī” ti. evaṁ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṁ etad-avoca: “idāni bhante pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni, taṁ cakkacchinnaṁ udakaṁ parittaṁ luḷitaṁ āvilaṁ sandati. ayaṁ bhante kukutthā nadī avidūre, acchodakā sātodakā sītodakā setodakā supatitthā ramaṇīyā, ettha bhagavā pānīyañ-ca pivissati gattāni ca sītaṁ karissatī” ti. dutiyam-pi kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “iṅgha me tvaṁ ānanda pānīyaṁ āhara, pipāsitosmi ānanda pivissāmī” ti. dutiyam-pi kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etad-avoca: “idāni bhante pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni, taṁ cakkacchinnaṁ udakaṁ parittaṁ luḷitaṁ āvulaṁ sandati. ayaṁ bhante kukutthā nadī avidūre, acchodakā sātodakā sītodakā setodakā supatitthā ramaṇīyā, ettha bhagavā pānīyañ-ca pivissati gattāni ca sītaṁ karissatī” ti. tatiyam-pi kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “iṅgha me tvaṁ ānanda pānīyaṁ āhara, pipāsitosmi ānanda pivissāmī” ti. “evaṁ bhante,” ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā, pattaṁ gahetvā, yena sā nadī tenupasaṅkami.

10. atha kho sā nadī cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā, āyasmante ānande upasaṅkamante, acchā vippasannā anāvilā sandati. atha kho āyasmato ānandassa etad-ahosi: “acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā, ayañ-hi sā nadī cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā, mayi upasaṅkamante, acchā vippasannā anāvilā sandatī” ti. pattena pānīyaṁ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā, bhagavantaṁ etad-avoca: “acchariyaṁ bhante, abbhutaṁ bhante, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā, ayañ-hi sā bhante nadī cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā, mayi upasaṅkamante, acchā vippasannā anāvilā sandati. pivatu bhagavā pānīyaṁ, pivatu sugato pānīyan”-ti. atha kho bhagavā pānīyaṁ apāsi.

11. atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena kukutthā nadī tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā, kukutthaṁ nadiṁ ajjhogāhetvā, nahātvā ca pivitvā ca BJT note: pitvā ca - ChS.03 paccuttaritvā yena ambavanaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā, āyasmantaṁ cundakaṁ āmantesi: “iṅgha me tvaṁ cundaka catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññāpehi, kilantosmi cundaka nipajjissāmī” ti. “evaṁ bhante,” ti kho āyasmā cundako bhagavato paṭissutvā, catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññāpesi. atha kho bhagavā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappesi, pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasikaritvā. āyasmā pana cundako tattheva bhagavato purato nisīdi.

[BJT Page 300]

−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−−   Tuṭṭḥubha x4
“gantvāna buddho nadikaṁ kukutthaṁ, Metre: The break in line b is faulty according to the conventions that normally prevail (note that this is not an example of the extended Tuṭṭhubha, which requires a word break after the 5th).04

−−⏑−,¦−−⏑−¦−⏑−−   extended This is a very unusual line, in that the caesura comes after the 4th, instead of the 5th, which is usual in the extended form.05
acchodakaṁ sātodakaṁ vippasannaṁ,

−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−−
ogāhi satthā sukilantarūpo,

⏑−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
tathāgato appaṭimodha loke.

−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−−   Tuṭṭhubha x 4
nahātvā ca pītvā BJT note: pivitvā - seen somewhere.06 cudatāri satthā

⏑−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
purekkhato bhikkhugaṇassa majjhe,

−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−−
satthā pavattā bhagavādha dhamme,

⏑−⏑⏑,¦−⏑⏑¦−⏑−−
upāgami ambavanaṁ mahesi.

−−⏑⏑,¦−⏑−¦−⏑−−   Tuṭṭḥubha x 6
āmantayi cundakaṁ nāma bhikkhuṁ: Metre: We need to read āmantayī m.c.07

⏑−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
catugguṇaṁ patthara me nipajjaṁ, BJT note: nisajjaṁ - ChS.08

−−⏑−,¦−⏑−¦−⏑−−
so codito bhāvitattena cundo,

⏑−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
catugguṇaṁ patthari khippam-eva.

⏑−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−−
nipajji satthā sukilantarūpo

−−⏑−¦⏑,⏑⏑¦−⏑−−
cundo pi tattha pamukhe nisīdī” ti. BJT note: Verses recited by the elders at the 1st council.09

12. atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “siyā kho panānanda, cundassa kammāraputtassa koci vippaṭisāraṁ upadaheyya: BJT note: uppādeyya - ChS.10 ‘tassa te āvuso cunda alābhā, tassa te āvuso cunda dulladdhaṁ, yassa te tathāgato pacchimaṁ piṇḍapātaṁ bhuñjitvā parinibbuto’ ti. cundassa ānanda kammāraputtassa evaṁ vippaṭisāro paṭivinodetabbo: ‘tassa te āvuso cunda lābhaṁ, tassa te āvuso cunda suladdhaṁ, yassa te tathāgato pacchimaṁ piṇḍapātaṁ bhuñjitvā parinibbuto. sammukhā metaṁ āvuso cunda bhagavato sutaṁ, sammukhā paṭiggahitaṁ: “dveme piṇḍapātā samasamaphalā samasamavipākā, ativiya aññehi piṇḍapātehi mahapphalatarā ca mahānisaṁsatarā ca. katame dve? yañ-ca piṇḍapātaṁ bhuñjitvā, tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhati; yañ-ca piṇḍapātaṁ bhuñjitvā, tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati. BJT note: parinibbuto - in some books.11 ime dve piṇḍapātā samasamaphalā samasamavipākā ativiya aññehi piṇḍapātehi mahapphalatarā ca mahānisaṁsatarā ca. āyusaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, vaṇṇasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, sukhasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, yasasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, saggasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ,. ādhipateyyasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitan”-ti. cundassa ānanda kammāraputtassa evaṁ vippaṭisāro paṭivinodetabbo!” ti.

13. atha kho bhagavā etam-atthaṁ viditvā, tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi:

[BJT Page 302]

⏑⏑−−¦−⏑−⏑−   Vetālīya x3
“dadato puññaṁ pavaḍḍhati,

−⏑⏑−−¦−⏑−⏑−
saññamato veraṁ na cīyati.

⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−
kusalo ca jahāti pāpakaṁ,

−⏑−⏑−−⏑¦−⏑−⏑−
rāgadosamohakkhayā sa nibbuto” ti. BJT note: parinibbuto - in some books. Metre: in this line either rāga- or -dosa- or -moha- must be considered hypermetric.12