Pāṭaligāmiyavaggo aṭṭhamo.

8-6: Pāṭaligāmiyasuttaṁ (76) Editor's note: BJT; Pāṭalīgāmiya- here, correct elsewhere.01

1. evaṁ me sutaṁ:
ekaṁ samayaṁ bhagavā magadhesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ, yena pāṭaligāmo tad-avasari. assosuṁ kho pāṭaligāmiyā upāsakā: “bhagavā kira magadhesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pāṭaligāmaṁ anuppatto” ti. atha kho pāṭaligāmiyā upāsakā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā, ekamantaṁ nisīdiṁsu. ekamantaṁ nisinnā kho pāṭaligāmiyā upāsakā bhagavantaṁ etad-avocuṁ: “adhivāsetu no bhante bhagavā āvasathāgāran”-ti. adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

2. atha kho pāṭaligāmiyā upāsakā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā, uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā, padakkhiṇaṁ katvā, yena āvasathāgāraṁ tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā, sabbasanthariṁ āvasathāgāraṁ santharitvā, āsanāni paññāpetvā, udakamaṇikaṁ patiṭṭhāpetvā, telappadīpaṁ āropetvā, yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā, ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. ekamantaṁ ṭhitā kho pāṭaligāmiyā upāsakā bhagavantaṁ etad-avocuṁ: “sabbasantharisanthataṁ bhante āvasathāgāraṁ, āsanāni paññattāni, udakamaṇiko patiṭṭhāpito, telappadīpo āropito, yassa dāni bhante bhagavā kālaṁ maññatī” ti.

3. atha kho bhagavā nivāsetvā, BJT note: sāyanhasamayaṁ nivāsetvā - Mahāparinibbānasutta (D 16).02 pattacīvaram-ādāya, saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena āvasathāgāraṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā, pāde pakkhāletvā, āvasathāgāraṁ pavisitvā, majjhimaṁ thambhaṁ nissāya puratthābhimukho nisīdi. bhikkhusaṅgho pi kho pāde pakkhāletvā, āvasathāgāraṁ pavisitvā, pacchimaṁ BJT note: sutta majjhimaṁ, PTS ??03 bhittiṁ nissāya puratthābhimukho nisīdi, bhagavantaṁ yeva purekkhatvā. pāṭaligāmiyā Editor's note: BJT; paṭaligāmiyā, printer's error.04 pi kho upāsakā pāde pakkhaletvā, āvasathāgāraṁ pavisitvā, puratthimaṁ bhittiṁ nissāya pacchimābhimukhā nisīdiṁsu, bhagavantaṁ yeva purekkhatvā. BJT note: purakkhatvā - palm leaf book; also seen somewhere else.05

4. atha kho bhagavā pāṭaligāmiye upāsake āmantesi: “pañcime gahapatayo ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā. katame pañca?

idha gahapatayo dussīlo sīlavipanno, pamādādhikaraṇaṁ mahatiṁ bhogajāniṁ nigacchati. ayaṁ paṭhamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

puna caparaṁ gahapatayo dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchati. ayaṁ dutiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

[BJT Page 304]

puna caparaṁ gahapatayo dussīlo sīlavipanno yaññad-eva parisaṁ upasaṅkamati, yadi khattiyaparisaṁ yadi brāhmaṇaparisaṁ yadi gahapatiparisaṁ yadi samaṇaparisaṁ, avisārado upasaṅkamati maṅkubhūto. ayaṁ tatiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

puna caparaṁ gahapatayo dussīlo sīlavipanno sammūḷho kālaṁ karoti. ayaṁ catuttho ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

puna caparaṁ gahapatayo dussīlo sīlavipanno kāyassa bhedā param-maraṇā Editor's note: BJT, paraṁ maraṇā here, but param-maraṇā elsewhere.06 apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati. ayaṁ pañcamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

ime kho gahapatayo pañca ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā ti.

5. pañcime gahapatayo ānisaṁsā sīlavato sīlasampadāya. katame pañca?

idha gahapatayo sīlavā sīlasampanno, appamādādhikaraṇaṁ mahantaṁ bhogakkhandhaṁ adhigacchati. ayaṁ paṭhamo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.

puna caparaṁ gahapatayo sīlavā sīlasampannassa kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati. ayaṁ dutiyo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.

puna caparaṁ gahapatayo sīlavā sīlasampanno yaññad-eva parisaṁ upasaṅkamati yadi khattiyaparisaṁ yadi brāhmaṇaparisaṁ yadi gahapatiparisaṁ yadi samaṇaparisaṁ, visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto. ayaṁ tatiyo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.

puna caparaṁ gahapatayo sīlavā sīlasampanno asammūḷho kālaṁ karoti. ayaṁ catuttho ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.

puna caparaṁ gahapatayo sīlavā sīlasampanno kāyassa bhedā param-maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati. ayaṁ pañcamo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.

ime kho gahapatayo pañca ānisaṁsā sīlavato sīlasampadāyā” ti.

6. atha kho bhagavā pāṭaligāmiye upāsake bahud-eva rattiṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā, uyyojesi: “abhikkantā kho gahapatayo ratti, yassa dāni tumhe kālaṁ maññathā” ti. BJT note: bhagavato paṭissutvā - palm leaf book.07 atha kho BJT note: “evaṁ bhante” ti kho - Mahāparinibbānasutta (D 16).08 pāṭaligāmiyā upāsakā bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā, uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā, padakkhiṇaṁ katvā, pakkamiṁsu. atha kho bhagavā, acirapakkantesu pāṭaligāmiyesu upāsakesu, suññāgāraṁ pāvisi.

[BJT Page 306]

7. tena kho pana samayena sunīdhavassakārā magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṁ māpenti vajjinaṁ paṭibāhāya. tena kho pana samayena sambahulā devatāyo, sahassasahasseva BJT note: sahasseva - palm leaf book, here and below.09 pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhanti. yasmiṁ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti, mahesakkhānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. yasmiṁ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti, majjhimānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. yasmiṁ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti, nīcānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ.

addasā kho bhagavā dibbena cakkhunā, visuddhena atikkantamānusakena, tā devatāya sahassasahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo. yasmiṁ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti, mahesakkhānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. yasmiṁ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti, majjhimānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. yasmiṁ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti, nīcānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetun-ti.

8. atha kho bhagavā tassā rattiyā paccūsasamaye paccuṭṭhāya, āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi: “ko nu kho ānanda pāṭaligāme nagaraṁ māpetī?” ti. “sunīdhavassakārā bhante magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṁ māpenti vajjinaṁ paṭibāhāyā” ti. “seyyathā pi ānanda devehi tāvatiṁsehi saddhiṁ mantetvā, evam-eva kho ānanda sunīdhavassakārā magadhamahāmattā, pāṭaligāme nagaraṁ māpenti vajjinaṁ paṭibāhāya.

9. idhāhaṁ ānanda addasaṁ dibbena cakkhunā, visuddhena atikkantamānusakena, sambahulā devatāyo sahassasahasseva, pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo. yasmiṁ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti, mahesakkhānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. yasmiṁ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti, majjhimānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ. yasmiṁ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti, nīcānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetun-ti.

10. yāvatā ānanda ariyaṁ āyatanaṁ, yāvatā vaṇippatho, idaṁ agganagaraṁ bhavissati pāṭaliputtaṁ puṭabhedanaṁ. pāṭaliputtassa kho ānanda tayo antarāyā bhavissanti: aggito vā udakato vā mithubhedato vā” ti

[BJT Page 308]

11. atha kho sunīdhavassakārā magadhamahāmattā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā, bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu, sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā, ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. ekamantaṁ ṭhitā kho sunīdhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṁ etad-avocuṁ: “adhivāsetu no bhavaṁ gotamo ajjatanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā” ’ ti. adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

12. atha kho sunīdhavassakārā magadhamahāmattā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā, yena sako āvasatho tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā, sake āvasathe paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā, bhagavato kālaṁ ārocesuṁ: “kālo bho gotama niṭṭhitaṁ bhattan”-ti. atha kho bhagavā pubbanhasamayaṁ nivāsetvā, pattacīvaram-ādāya, saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena sunīdhavassakārānaṁ magadhamahāmattānaṁ āvasatho tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā, paññatte āsane nisīdi. atha kho sunīdhavassakārā magadhamahāmattā buddhapamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ Editor's note: BJT; bhikkhūsaṅghaṁ printer's error.10 panītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesuṁ sampavāresuṁ.

13. atha kho sunīdhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā, ekamantaṁ nisīdiṁsu. ekamantaṁ nisinne kho sunīdhavassakāre magadhamahāmatte bhagavā imāhi gāthāhi anumodi:

−−⏑−¦−−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−   mavipula
“yasmiṁ padese kappeti ~ vāsaṁ paṇḍitajātiyo,

−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
sīlavantettha bhojetvā, ~ saññate brahmacārayo.

−−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
yā tattha devatā āsuṁ ~ tāsaṁ dakkhiṇam-ādise,

−−⏑−¦−⏑−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−   ravipula
tā pūjitā pūjayanti ~ mānitā mānayanti naṁ. BJT note: ārocācesuṁ - seen somewhere.11

⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
tato naṁ anukampanti, ~ mātā puttaṁ va orasaṁ,

−⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
devatānukampito poso ~ sadā bhadrāni passatī” ti

14. atha kho bhagavā sunīdhavassakārānaṁ magadhamahāmattānaṁ imāhi gāthāhi anumoditvā, uṭṭhāyāsanā pakkāmi. tena kho pana samayena sunīdhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṁ piṭṭhito piṭṭhito anubaddhā honti: “yenajja samaṇo gotame dvārena nikkhamissati taṁ gotamadvāraṁ nāma bhavissati, yena titthena gaṅgaṁ nadiṁ tarissati taṁ gotamatitthaṁ nāma bhavissatī” ti.

[BJT Page 310]

15. atha kho bhagavā yena dvārena nikkhami, taṁ gotamadvāraṁ nāma ahosi, atha kho bhagavā yena gaṅgā nadī tenupasaṅkami. tena kho pana samayena gaṅgā nadī pūrā hoti samatittikā kākapeyyā. appekacce manussā nāvaṁ pariyesanti, appekacce uḷumpaṁ pariyesanti, appekacce kullaṁ bandhanti, apārāpāraṁ BJT note: aparāparaṁ - in some books.12 gantukāmā. atha kho bhagavā seyyathā pi nāma balavā puriso sammiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ sammiññeyya, evam-eva BJT note: evam-evaṁ - printed book; variant reading noted in the commentary.13 gaṅgāya nadiyā orimatīre antarahito, pārimatīre paccuṭṭhāsi saddhiṁ bhikkhusaṅghena. addasā kho bhagavā te manusse appekacce nāvaṁ pariyesante, appekacce uḷumpaṁ pariyesante, appekacce kullaṁ bandhante, apārāpāraṁ gantukāme.

16. atha kho bhagavā etam-atthaṁ viditvā, tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi:

−⏑−⏑¦−⏑−⏑−   Vetālīya acd
“ye taranti aṇṇavaṁ saraṁ,

−−−−⏑⏑¦−⏑−⏑−− 
setuṁ katvāna visajja pallalāni, Metre: This line appears to be an Opacchandasaka even line with 2 mattā hypermetric.14

−−⏑⏑¦−⏑−⏑−
kullaṁ hi jano pabandhati,

−−−¦−⏑−⏑−
tiṇṇā medhāvino janā” ti. BJT note: ye taranty arṇavaṁ saraḥ
setuṁ kṛtvā visṛjya palalāni
kolaṁ hi janāḥ prabandhitā
uttīrṇā medhāvino janāḥ

(Divyāvadāna p. 56).
15