Udānavarga Home Page Next Varga
26: Nirvāṇavarga
−−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−− Triṣṭubh Reading sv- in svake as not making position to avoid the long 6th syllable.01
kurmo yathāṅgāni svake kapāle
⏑−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−−
samādadhītātmavitarkitāni |
⏑−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
aniḥśrito hy anyam aheṭhayānaḥ
⏑⏑−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
parinirvto nāpavadeta kaṁ cit || 26.1 [563]
−−⏑⏑¦−⏑−⏑−− Aupacchandasaka
kṣāntiḥ paramaṁ tapas titīkṣā
−−−⏑⏑¦−⏑−⏑−−
nirvāṇaṁ paramaṁ vadanti buddhāḥ |
⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−− Reading pr- in pravrajitaḥ as not making position to give a normal opening.02
na hi pravrajitaḥ paropatāpī
⏑⏑−−⏑⏑¦−⏑−⏑−− I read bhavati as 2 syllables here, because it gives the more regular opening ⏑⏑−−⏑⏑, although scanning as 3 syllables is acceptable metrically giving the less frequent ⏑⏑−⏑⏑⏑⏑ opening.03
śramaṇo bhavati paraṁ viheṭhayaṁ vai || 26.2 [564]
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
mā kaṁ cit paruṣaṁ brūthaḥ proktāḥ prativadanti tam |
−−⏑−¦−⏑⏑−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑− bhavipulā
duḥkhā hi saṁrambhakathāḥ pratidaṇḍaṁ spśanti hi || 26.3 [565]
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
yadīrayasi hātmānaṁ kaṁsīvopahatā sadā |
−⏑⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑− There are light syllables in 2nd and 3rd positions in line c. There is a v.l. jātī-, but as Sn 729a reads the same as here, the opening in probably genuine.04
jātimaraṇasaṁsāraṁ ciraṁ hy anubhaviṣyasi || 26.4 [566]
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
na tv īrayasi hātmānaṁ kaṁsir nopahatā yathā |
−−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
eṣa prāpto 'si nirvāṇaṁ saṁrambhas te na vidyate || 26.5 [567]
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
ārogyaparamā lābhā saṁtuṣṭiparamaṁ dhanam |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
viśvāsaparamaṁ mitraṁ nirvāṇaparamaṁ sukham || 26.6 [568]
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
kṣudhā parama rogāṇāṁ saṁskārā duḥkham eva tu |
−−−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
etaj jñātvā yathābhūtaṁ nirvāṇaparamo bhavet || 26.7 [569]
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
alpakāḥ sugatiṁ yānti bahavo yānti durgatim |
−−−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
etaj jñātvā yathābhūtaṁ nirvāṇaparamo bhavet || 26.8 [570]
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
sahetuṁ sugatiṁ yānti sahetuṁ yānti durgatim |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
sahetuṁ parinirvānti hy evam etat sahetukam || 26.9 [571]
⏑−⏑−¦−⏑⏑−¦¦−−−−¦⏑−⏑− bhavipulā
gatir mgāṇāṁ pravaṇam ākāśaṁ pakṣiṇāṁ gatiḥ |
−−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
dharmo gatir vibhāgīnāṁ nirvāṇaṁ tv arhatāṁ gatiḥ || 26.10 [572]
[⏓⏓⏓⏓¦⏑−−−¦¦⏓⏓⏓⏓¦⏑−⏑−]
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
[⏓⏓⏓⏓¦⏑−−−¦¦⏓⏓⏓⏓¦⏑−⏑−]
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . || 26.10A [573]
[⏓⏓⏓⏓¦⏑−−−¦¦⏓⏓⏓⏓]¦⏑−⏑−
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . na saṁvaset |
[⏓⏓⏓⏓¦⏑−−−¦¦⏓⏓⏓⏓¦⏑−⏑−]
a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . || 26.10B [574]
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
na hīdaṁ hīnavīryeṇa mandenāpy avijānatā |
−−−−¦⏑⏑⏑−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
nirvāṇaṁ śakyam adhigantuṁ sarvagranthapradālanam || 26.11 [575]
[⏓]−−−¦⏑⏓[⏓⏓¦¦⏓⏓⏓⏓¦⏑−⏑−]
. . taḥ kāmeṣu ni . . . . . . . . . . . . . . . . . . |
[⏓⏓⏓⏓¦⏑−−−¦¦⏓⏓⏓⏓¦⏑−⏑−]
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . || 26.11A [576]
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
siñca bhikṣor imāṁ nāvaṁ siktā laghvī bhaviṣyati |
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
hitvā rāgaṁ ca doṣaṁ ca tato nirvāṇam eṣyasi || 26.12 [577]
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
abhūt pūrve tato nābhūn nābhūt pūrve tato hy abhūt |
⏑−−⏑¦⏑−⏑−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− Anuṣṭubh
na cābhūn na bhaviṣyati na vāpy etarhi vidyate || 26.13 [578]
−⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑− navipulā
durdśaṁ satyam acalaṁ sudśaṁ pratividhyataḥ |
−−⏑−¦−⏑−−¦¦−−−−¦⏑−⏑− ravipulā
tṣṇākṣayaṁ paśyato hi duḥkhasyānto nirucyate || 26.14 [579]
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
chitvā tṣṇāṁ praśāmyeha rajaḥ sarvaṁ samāhitaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑−¦¦−−−−¦⏑−⏑− bhavipulā
viśoṣayitvā saritāṁ duḥkhasyānto nirucyate || 26.15 [580]
−−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
bhitvā kāyaṁ ca saṁjñāṁ ca vedanāṁ vyupaśāmya ca |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
vijñānāstagamaṁ labdhvā duḥkhasyānto nirucyate || 26.16 [581]
−−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
dṣṭe tu dṣṭamātreṇa śrute ca śrutamātratā |
⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
mate tathaiva vijñāte duḥkhasyānto nirucyate || 26.17 [582]
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
ene mene tathā dapphe daḍapphe ceti budhyataḥ |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
sarvasmād viratiḥ pāpād duḥkhasyānto nirucyate || 26.18 [583]
−−⏑−¦−⏑−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑− ravipulā
māśā tuṣā saṁśamā ca sarvatra viraḍī tathā |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
sarvasmād viratiḥ pāpād duḥkhasyānto nirucyate || 26.19 [584]
⏑−⏑−¦−⏑⏑−¦¦−−−−¦⏑−⏑− bhavipulā
aniḥśritasyācalitaṁ prasrabdhiś ceha vidyate |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
na gatir na cyutiś caiva duḥkhasyānto nirucyate || 26.20 [585]
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
ajāte sati jātasya vaden niḥsaraṇaṁ sadā |
⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
asaṁsktaṁ ca saṁpaśyaṁ saṁsktāt parimucyate || 26.21 [586]
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
jātaṁ bhūtaṁ samutpannaṁ ktaṁ saṁsktam adhruvam |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
jarāmaraṇasaṁghātaṁ moṣadharmapralopanam |
−−⏑−¦−⏑⏑−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑− bhavipulā
āhāranetrīprabhavaṁ nālaṁ tad abhinanditum || 26.22 [587]
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
tasya niḥsaraṇaṁ śāntam atarkāvacaraṁ padam |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
nirodho duḥkhadharmāṇāṁ saṁskāropaśamaṁ sukham || 26.23 [588]
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
abhijānāmy ahaṁ sthānaṁ yatra bhūtaṁ na vidyate |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
nākāśaṁ na ca vijñānaṁ na sūryaś candramā na ca || 26.24 [589]
−−⏑−¦⏑⏑⏑−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− navipulā
naivāgatir na ca gatir nopapattiś cyutir na ca |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
apratiṣṭham anālambaṁ duḥkhāntaḥ sa nirucyate || 26.25 [590]
−⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦−−−−¦⏑−⏑− navipulā
yatra nāpo na pthivī tejo vāyur na gāhate |
⏑−⏑−¦−,−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑− mavipulā
na tatra śuklā dyotanti tamas tatra na vidyate || 26.26 [591]
⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
na tatra candramā bhāti nādityo vai prakāśyate |
⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
yathā tv ihātmanā vetti munir mauneyam ātmanaḥ |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
atha rūpād arūpāc ca sarvaduḥkhāt pramucyate || 26.27 [592]
−−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
niṣṭhāgato hy asaṁtrāsī na vikanthī na kauktiḥ |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
ācchettā bhavaśalyānām antimo 'sya samucchrayaḥ || 26.28 [593]
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
eṣā hi paramā niṣṭhā śāntaṁ padam anuttaram |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
kṣayaḥ sarvanimittānāṁ pradānapadam acyutam || 26.29 [594]
−⏑⏑−¦−⏑−⏑− Vaitālīya
tulyam atulyaṁ ca saṁbhavaṁ
⏑⏑−−⏑⏑¦−⏑−⏑−
bhavasaṁskāram avāsjan muniḥ |
−−⏑⏑¦−⏑−⏑−
ādhyātmarataḥ samāhito
⏑⏑−−⏑⏑¦−⏑−⏑−
hy abhinat kośam ivāṇḍasaṁbhavam || 26.30 [595]
⏑⏑−−−,¦−⏑−¦−⏑−− Triṣṭubh This line has the Vedic opening, with resolution of the 1st syllable. All the lines in this verse have resolution at the 1st syllable.05
jayate dānaṁ dharmadānaṁ ca sarvaṁ
⏑⏑−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
jayate ratiṁ dharmaratiṁś ca sarvām |
⏑⏑−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
jayate balaṁ kṣāntibalaṁ ca sarvaṁ
⏑⏑−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
jayate sukhaṁ sarvaṭṣānirodhaḥ || 26.31 [596.i]
−−−−,¦−⏑−¦−⏑−− Triṣṭubh This line has the Vedic opening, but we should probably read sarvadānaṁ to correct the metre. Dhp 354a reads: sabbadānaṁ dhammadānaṁ jināti.06
sarvaṁ dānaṁ dharmadānaṁ jināti
−−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
sarvāṁ ratiṁ dharmaratiṁ jināti |
−−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
sarvaṁ balaṁ kṣāntibalaṁ jināti
−−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
tṣṇākṣayaḥ sarvasukhaṁ jināti || 26.31 [596.ii]
|| nirvāṇavargaḥ 26 || ||
Udānavarga Home Page Next Varga