Udānavarga Home Page Next Varga
30: Sukhavarga
⏑−−−¦⏑⏑⏑−¦¦−−−−¦⏑−⏑− navipulā
jayād vairaṁ prasavate duḥkhaṁ śete parājitaḥ |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
upaśāntaḥ sukhaṁ śete hitvā jayaparājayau || 30.1 [758]
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
paraduḥkhopadhānena ya icchet sukham ātmanaḥ |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
vairasaṁsargasaṁsakto duḥkhān na parimucyate || 30.2 [759]
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
sukhakāmāni bhūtāni yo daṇḍena vihiṁsati |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
ātmanaḥ sukham eṣāṇaḥ sa vai na labhate sukham || 30.3 [760]
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
sukhakāmāni bhūtāni yo daṇḍena na hiṁsati |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
ātmanaḥ sukham eṣānaḥ sa pretya labhate sukham || 30.4 [761]
−−⏑−¦⏑⏑⏑−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑− navipulā
dharmaṁ caret sucaritaṁ nainaṁ duścaritaṁ caret |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
dharmacārī sukhaṁ śete hy asmiṁ loke paratra ca || 30.5 [762]
−−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Jagatī
dharmaḥ sadā rakṣati dharmacāriṇaṁ
−−⏑−,¦−⏑−¦−⏑−− Triṣṭubh x 3
chatraṁ mahadvarṣakāle yathaiva |
−−⏑−¦−,−¦−⏑−− Two presumed light syllables in 6th & 7th position have been replaced by one heavy syllable here, and in the verse that follows; Thag 303 has the same variation: esānisaṁso dhamme suciṇṇe.01
eṣānuśaṁso dharme sucīrṇe
⏑−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
na durgatiṁ gacchati dharmacārī || 30.6 [763]
−−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Jagatī
dharmaḥ sadā rakṣati dharmacāriṇaṁ
−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−− Triṣṭubh x 3
dharmaḥ sucīrṇaḥ sukham ādadhāti
−−⏑−¦−,−¦−⏑−−
eṣānuśaṁso dharme sucīrṇe
⏑−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
na durgatiṁ gacchati dharmacārī || 30.7 [764]
−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−− Triṣṭubh
alpāpi santo bahavo jayanti
⏑−⏑−¦−,⏑¦−⏑−− The break is incorrect here; there is no parallel for this line to compare.02
susaṁvidhāne na saṁvidhānam |
−⏑[⏑]⏑−¦−⏑−¦−⏑−− Reading alpam pi to give the normal opening; SN1.97 reads appam-pi.03
alpam api cec chraddadhāno dadāti
−−−−,¦−⏑⏑¦−⏑−− Vedic opening
tenaivāsau bhavati sukhī paratra || 30.8 [765]
−−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−− Triṣṭubh
dānaṁ ca yuddhaṁ ca samānam āhur
−−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
naite guṇāḥ kāpuruṣeva santi |
−−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−−
saṁgrāmaveleva hi dānavelā
−−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
tulyaṁ bhavet kāraṇasaṁgraheṇa || 30.9 [766]
⏑−⏑,−¦−⏑⏑¦−⏑−− Triṣṭubh Reading pr- as not making position to give the normal opening.04
ayaṁ hi pratyūhaśatāni jitvā
−−⏑,−¦−⏑⏑¦−⏑−−
mātsaryam ākramya ca śatrubhūtam |
⏑−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
śurād dhi taṁ śūrataraṁ vadāmi
⏑−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−−
dadāti yo dānam asaktacittaḥ || 30.10 [767]
⏑−⏑−¦−,−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− mavipulā
sukho vipākaḥ puṇyānām abhiprāyaḥ samdhyate |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
kṣipraṁ ca paramāṁ śāntiṁ nirvtiṁ so 'dhigacchati || 30.11 [768]
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
parato hy upasargāṁś ca devatā mārakāyikāḥ |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
antarāyaṁ na śaktiṣṭāḥ ktapuṇyasya kartu vai || 30.12 [769]
−−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
dharmaprītiḥ sukhaṁ śete viprasannena cetasā |
−−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
āryapravedite dharme ramate paṇḍitaḥ smtaḥ || 30.13 [770]
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
yeṣāṁ dharmarataṁ cittam anupādāya nirvtim |
−⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑− navipulā
smtyupasthānanirataṁ bodhyaṅgeṣu ca saptasu || 30.14 [771]
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
yeṣāṁ dharmarataṁ cittam anupādāya nirvtim |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
ddhipādarataṁ caiva mārge cāṣṭāṅgike ratam || 30.15 [772]
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
sukhaṁ te bhuñjate piṇḍaṁ dhārayanti ca cīvaram |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
sukhaṁ caṅkramaṇaṁ teṣāṁ parvateṣu guhāsu ca || 30.16 [773]
−−−−¦⏑⏑⏑−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− navipulā
kṣemaprāptā hi sukhitā dṣṭadharmābhinirvtāḥ |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
sarvavairabhayātītās tīrṇā loke viṣaktikām || 30.17 [774]
⏑−⏑−¦−,−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑− mavipulā
sukho vivekas tuṣṭasya śrutadharmasya paśyataḥ |
−−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
avyāvadhyaḥ sukhaṁ loke prāṇabhūteṣu saṁyamaḥ || 30.18 [775]
⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
sukhaṁ virāgatā loke kāmānāṁ samatikramaḥ |
−⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑− navipulā
asmimānasya vinaya etad vai paramaṁ sukham || 30.19 [776]
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
sukhaṁ yāvaj jarā śīlaṁ sukhaṁ śraddhā pratiṣṭhitā |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
sukhaṁ cārtharatā vācā pāpasyākaraṇaṁ sukham || 30.20 [777]
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
sukhaṁ mātvyatā loke sukhaṁ caiva pitvyatā |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
sukhaṁ śrāmaṇyatā loke tathā brāhmaṇyatā sukhaṁ || 30.21 [778]
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
sukhaṁ buddhasya cotpādaḥ sukhaṁ dharmasya deśanā |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
sukhaṁ saṁghasya sāmagrī samagrāṇāṁ tapaḥ sukham || 30.22 [779]
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
śīlavantaḥ sukhaṁ dṣṭuṁ sukhaṁ dṣṭuṁ bahuśrutāḥ |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
arhantaś ca sukhaṁ dṣṭuṁ vipramuktapunarbhavāḥ || 30.23 [780]
⏑−⏑−,¦−⏑−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑− ravipulā
sukhā nadī sūpatīrthā sukhaṁ dharmajino jinaḥ |
−−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
prajñālābhaḥ sukho nityam asmimānakṣayaḥ sukham || 30.24 [781]
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
sukhaṁ darśanam āryāṇāṁ saṁvāso 'pi sadā sukham |
⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
adarśanena bālānāṁ nityam eva sukhī bhavet || 30.25 [782]
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
bālasaṁsargacārī hi dīrghādhvānaṁ praśocati |
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
duḥkho bālair hi saṁvāso hy amitrair iva sarvaśaḥ |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
dhīrais tu sukhasaṁvāso jñātīnām iva saṁgamaḥ || 30.26 [783]
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
durlabhaḥ puruṣo jātyo nāsau sarvatra jāyate |
−−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
yatrāsau jāyate vīras tat kulaṁ sukham edhate || 30.27 [784]
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
sarvathā vai sukhaṁ śete brāhmaṇaḥ parinirvtaḥ |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− Reading the last syllable in lipyatĕ as light to give the pathyā cadence.05
yo na lipyate kāmebhir vipramukto nirāsravaḥ || 30.28 [785]
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
sarvā hy āśāstayaś chitvā vinīya hdayajvaram |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
upaśāntaḥ sukhaṁ śete śāntiṁ prāpyeha cetasaḥ || 30.29 [786]
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
mātrāsukhaparityāgād yaḥ paśyed vipulaṁ sukham |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
tyajen mātrāsukhaṁ dhīraḥ saṁpaśyaṁ vipulaṁ sukham || 30.30 [787]
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
yac ca kāmasukhaṁ loke yac cāpi divijaṁ sukham |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
tṣṇākṣayasukhasyaitat kalāṁ nārghati ṣoḍaśīm || 30.31 [788]
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
nikṣipya hi guruṁ bhāraṁ nādadyād bhāram eva tu |
−−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
bhārādānaṁ paraṁ duḥkhaṁ bhāranikṣepaṇaṁ sukham || 30.32 [789]
−⏑−−,¦−⏑−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− ravipulā
sarvaṭṣṇāṁ viprahāya sarvasaṁyojanakṣayāt |
−−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
sarvopadhiṁ parijñāya nāgacchanti punarbhavam || 30.33 [790]
−−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−− Triṣṭubh
artheṣu jāteṣu sukhaṁ sahāyāḥ
−−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
puṇyaṁ sukhaṁ jīvitasaṁkṣayeṣu |
−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−−
tuṣṭiḥ sukhā yā tv itaretareṇa
−−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−−
sarvasya duḥkhasya sukho nirodhaḥ || 30.34 [791]
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
ayoghanahatasyaiva jvalato jātavedasaḥ |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
anupūrvopaśāntasya yathā na jñāyate gatiḥ || 30.35 [792]
−−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
evaṁ samyagvimuktānāṁ kāmapaṅkaughatāriṇām |
−−⏑⏑−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
prajñāpayituṁ gatir nāsti prāptānām acalaṁ sukham || 30.36 [793]
−−⏑⏑¦−⏑−⏑−− Aupacchandasaka
yasyāntarato na santi kopā
−−−⏑⏑¦−⏑−⏑−−
itthaṁbhāvagataṁ ca yo nivttaḥ |
⏑⏑−−⏑⏑¦−⏑−⏑−−
akhilaṁ taṁ sukhinaṁ sadā viśokaṁ
−−−⏑⏑¦−⏑−⏑−−
devā nānubhavanti darśanena || 30.37 [794]
⏑−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−− Triṣṭubh
sukhaṁ hi yasyeha na kiñcanaṁ syāt
−−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−−
svākhyātadharmasya bahuśrutasya |
⏑−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−−
sakiñcanaṁ paśya vihanyamānaṁ
⏑−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−−
janaṁ janeṣu pratibaddhacittam || 30.38 [795]
⏑−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−− Triṣṭubh
sukhaṁ hi yasyeha na kiñcanaṁ syāt
−−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−−
svākhyātadharmasya bahuśrutasya |
⏑−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−−
sakiñcanaṁ paśya vihanyamānaṁ
⏑−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−−
janaṁ janeṣu pratibaddharūpam || 30.39 [796]
⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaitālīya x 2 Udāna 2.6 has the same combination of Vaitālīya and Triṣṭubh in the verse.06
sukhino hi janā hy akiñcanā
−⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−
vedaguṇā hi janā hy akiñcanāḥ |
⏑−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−− Triṣṭubh x 2
sakiñcanaṁ paśya vihanyamānaṁ
⏑−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−−
janaṁ janeṣu pratibaddhacittam || 30.40 [797]
⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaitālīya x 2
sukhino hi janā hy akiñcanā
−⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−
vedaguṇā hi janā hy akiñcanāḥ |
⏑−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−− Triṣṭubh x 2
sakiñcanaṁ paśya vihanyamānaṁ
⏑−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−−
janaṁ janeṣu pratibaddharūpam || 30.41 [798]
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
sarvaṁ paravaśaṁ duḥkhaṁ sarvam ātmavaśaṁ sukham |
−−⏑−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
sādhāraṇe vihanyante yogā hi duratikramāḥ || 30.42 [799]
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
susukhaṁ bata jīvāmo hy utsukeṣu tv anutsukāḥ |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
utsukeṣu manuṣyeṣu viharāmo hy anutsukāḥ || 30.43 [800]
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
susukhaṁ bata jīvāmo yeṣāṁ no nāsti kiñcanam |
⏑⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
mithilāyāṁ dahyamānāyāṁ na no dahyati kiñcanam || 30.44 [801]
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
susukhaṁ bata jīvāmo hy ātureṣu tv anāturāḥ |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
ātureṣu manuṣyeṣu viharāmo hy anāturāḥ || 30.45 [802]
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
susukhaṁ bata jīvāmo hiṁsakeṣu tv ahiṁsakāḥ |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
hiṁsakeṣu manuṣyeṣu viharāmo hy ahiṁsakāḥ || 30.46 [803]
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
susukhaṁ bata jīvāmo vairikeṣu tv avairikāḥ |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
vairikeṣu manuṣyeṣu viharāmo hy avairikāḥ || 30.47 [804]
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
susukhaṁ bata jīvāmo heṭhakeṣu tv aheṭhakāḥ |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
heṭhakeṣu manuṣyeṣu viharāmo hy aheṭhakāḥ || 30.48 [805]
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
susukhaṁ bata jīvāmo yeṣāṁ no nāsti kiñcanam |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
prītibhakṣā bhaviṣyāmo devā hy ābhasvarā yathā || 30.49 [806]
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
susukhaṁ bata jīvāmo yeṣāṁ no nāsti kiñcanam |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
prītibhakṣā bhaviṣyāmo satkāyenopaniḥśritāḥ || 30.50 [807]
−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−− Triṣṭubh Reading -sp- in -spṣṭo as not making position to give the normal cadence.07
grāme araṇye sukhaduḥkhaspṣṭo
−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−−
naivātmano no parato dadhāti |
−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−−
sparśāḥ spśanti hy upadhiṁ pratītya
⏑−⏑−¦−,−¦−⏑−− 2 presumed light syllables have been replaced by one heavy syllable at the 6th here; Udāna 2.4 reads: nirūpadhiṁ kena phuseyyuṁ phassā, which has the normal break, but the cadence there has an unexpected heavy syllable in 9th position (we could read: phuseyyu' to correct the metre).08
niraupadhiṁ kiṁ sparśāḥ spśeyuḥ || 30.51 [808]
−−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−− Triṣṭubh
sāpatrapāḥ satpuruṣā bhavanti
⏑−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−−
na kāmahetor lapayanti santaḥ |
−−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−−
spṣṭā hi duḥkena tathā sukhena
−−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
noccāvacāḥ satpuruṣā bhavanti || 30.52 [809]
|| sukhavargaḥ 30 || ||
Udānavarga Home Page Next Varga