Buddha-carita Home Page Next Chapter
Book IV [Strīvighātano]
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑− pathyā Śloka The pathyā form of the metre should be presumed in the Śloka verses unless otherwise indicated.01
tatastasmāt purodyānāt kautūhalacalekṣaṇāḥ |
−−−−¦⏑⏑⏑−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑− navipulā
pratyujjagmurnpasutaṁ prāptaṁ varamiva striyaḥ || 4.1
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
abhigamya ca tāstasmai vismayotphullalocanāḥ |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
cakrire samudācāraṁ padmakośanibhaiḥ karaiḥ || 4.2
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
tasthuśca parivāryainaṁ manmathākṣiptacetasaḥ |
−⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑− navipulā
niścalaiḥ prītivikacaiḥ pibaṁtya iva locanaiḥ || 4.3
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
taṁ hi tā menire nāryaḥ kāmo vigrahavāniti |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
śobhitaṁ lakṣaṇairdīptaiḥ sahajairbhūṣaṇairiva || 4.4
−−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
saumyatvāccaiva dhairyācca kāścidenaṁ prajajñire |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
avatīrṇo mahīṁ sākṣād sudhāṁśuścaṁdramā iva || 4.5
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
tasya tā vapuṣākṣiptā nirgrahītuṁ jajṁbhire |
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
anyonyaṁ dṣṭibhirgatvā śanaiśca viniśaśvasuḥ || 4.6
−−−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
evaṁ tā dṣṭimātreṇa nāryo dadśureva tam |
−−−−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− navipulā
na vyājahrurna jahasuḥ prabhāveṇāsya yaṁtritāḥ || 4.7
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
tāstathā tu nirāraṁbhā dṣṭvā praṇayaviklavāḥ |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− -br- in abravīt makes position here.02
purohitasuto dhīmānudāyī vākyamabravīt || 4.8
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
sarvāḥ sarvakalājñāḥ stha bhāvagrahaṇapaṁḍitāḥ |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
rūpacāturyasaṁpannāḥ svaguṇairmukhyatāṁ gatāḥ || 4.9
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑− Cowell's edition reads: śobhayata which has 2 light syllables in 2nd and 3rd positions, which is normally avoided in the Classical Period.03
śobhayeta guṇairebhirapi tānuttarān kurūn |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
kuverasyāpi ca krīḍaṁ prāgeva vasudhāmimām || 4.10
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
śaktāścālayituṁ yūyaṁ vītarāgānṣīnapi |
−⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑− navipulā
apsarobhiśca kalitān grahītuṁ vibudhānapi || 4.11
−−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
bhāvajñānena hāvena cāturyādrūpasaṁpadā |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
strīṇāmeva ca śaktāḥ stha saṁrāge kiṁ punarnṇām || 4.12
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
tāsāmevaṁvidhānāṁ vo niyuktānāṁ svagocare |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
iyamevaṁvidhā ceṣṭā na tuṣṭo 'smyārjavena vaḥ || 4.13
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
idaṁ navavadhūnāṁ vo hrīnikuṁcitacakṣuṣām |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
sadśaṁ ceṣṭitaṁ hi syādapi vā gopayoṣitām || 4.14
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
yadyapi syādayaṁ vīraḥ śrīprabhāvānmahāniti |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
strīṇāmapi mahatteja iti kāryo 'tra niścayaḥ || 4.15
⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
purā hi kāśisuṁdaryā veśavadhvā mahānṣiḥ |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
tāḍito 'bhūt padanyāsāddurdharṣo daivatairapi || 4.16
−−⏑−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
maṁthālagautamo bhikṣurjaṁghayā bālamukhyayā |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
piprīṣuśca tadarthārthaṁ vyasūn niraharat purā || 4.17
−⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
gautamaṁ dīrghatapasaṁ mahārṣiṁ dīrghajīvinam |
−−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
yoṣit saṁtoṣayāmāsa varṇasthānāvarā satī || 4.18
−⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− navipulā
ṣyaśṁgaṁ munisutaṁ tathaiva strīṣvapaṁḍitam |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
upāyairvividhaiḥ śāṁtā jagrāha ca jahāra ca || 4.19
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
viśvāmitro maharṣiśca vigāḍho 'pi mahattapāḥ |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
daśavarṣāṇyaraṇyastho ghtācyāpsarasā htaḥ || 4.20
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
evamādīnṣīṁstāṁstānanayan vikriyāṁ striyaḥ |
⏑⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑− navipulā
lalitaṁ pūrvavayasaṁ kiṁ punarnpateḥ sutam || 4.21
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
tadevaṁ sati viśrabdhaṁ prayatadhvaṁ tathā yathā |
⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
iyaṁ npasya vaṁśaśrīrito na syātparāṅmukhī || 4.22
−⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑− navipulā
yā hi kāścidyuvatayo haraṁti sadśaṁ janam |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
nikṣṭotkṣṭayorbhāvaṁ yā ghṇaṁti tu tāḥ striyaḥ || 4.23
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
ityudāyivacaḥ śrutvā tā viddhā iva yoṣitaḥ |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
samāruruhurātmānaṁ kumāragrahaṇaṁ prati || 4.24
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
tā bhrūbhiḥ prekṣitairbhāvairhasitairlalitairgataiḥ |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
cakrurākṣepikāśceṣṭā bhītabhītā ivāṁganāḥ || 4.25
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
rājñastu viniyogena kumārasya ca mārdavāt |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
jahruḥ kṣipramaviśraṁbhaṁ madena madanena ca || 4.26
⏑⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑− navipulā
atha nārījanavtaḥ kumāro vyacaradvanam |
−⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑− navipulā
vāsitāyūthasahitaḥ karīva himavadvanam || 4.27
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
sa tasmin kānane ramye jajvāla strīpuraḥsaraḥ |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
ākrīḍa iva babhrāje vivasvānapsarovtaḥ || 4.28
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
madenāvarjitā nāma taṁ kāścittatra yoṣitaḥ |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
kaṭhinaiḥ paspśuḥ pīnaiḥ saṁghaṭṭairvalgubhiḥ stanaiḥ || 4.29
−−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
srastāṁsakomalālaṁbamdubāhulatābalā |
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
antaṁ skhalitaṁ kācitktvainaṁ sasvaje balāt || 4.30
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
kācit tāmrādharoṣṭhena mukhenāsavagaṁdhinā |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
viniśaśvāsa karṇe 'sya rahasyaṁ śrūyatāmiti || 4.31
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
kācidājñāpayaṁtīva provācārdrānulepanā |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
iha bhaktiṁ kuruṣveti hastaṁ saṁśliṣya lipsayā || 4.32
⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
muhurmuhurmadavyājasrastanīlāṁśukāparā |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
ālakṣyarasanā reje sphuradvidyudiva kṣapā || 4.33
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
kāścitkanakakāṁcībhirmukharābhiritastataḥ |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
babhramurdarśayaṁtyo 'sya śroṇīstanvaṁśukāvtāḥ || 4.34
−⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− navipulā
cūtaśākhāṁ kusumitāṁ praghyānyā lalaṁbire |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
suvarṇakalaśaprakhyān darśayaṁtyaḥ payodharān || 4.35
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
kācitpadmavanādetya sapadmā padmalocanā |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
padmavaktrasya pārśve 'sya padmaśrīriva tasthuṣī || 4.36
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
madhuraṁ gītamanvarthaṁ kācitsābhinayaṁ jagau |
−−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
taṁ svasthaṁ codayaṁtīva vaṁcito 'sītyavekṣitaiḥ || 4.37
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
śubhena vadanenānyā bhrūkārmukavikarṣiṇā |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
prāvtyānucakārāsya ceṣṭitaṁ vīralīlayā || 4.38
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
pīnavalgustanī kācidvātāghūrṇitakuṁḍalā |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
uccairavajahāsainaṁ samāpnotu bhavāniti || 4.39
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
apayāntaṁ tathaivānyā babaṁdhurmālyadāmabhiḥ |
−−−−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑− navipulā
kāścitsākṣepamadhurairjaghurvacanāṁkuśaiḥ || 4.40
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
pratiyogārthinī kācidghītvā cūtavallarīm |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
idaṁ puṣpaṁ tu kasyeti papraccha madaviklavā || 4.41
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
kācitpuruṣavatktvā gatiṁ saṁsthānameva ca |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
uvācainaṁ jitaḥ strībhirjaya bhoḥ pthivīmimām || 4.42
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
atha loleksaṇā kācijjighraṁtī nīlamutpalam |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
kiṁcinmadakalairvākyairnpātmajamabhāṣata || 4.43
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
paśya bhartaścitaṁ cūtaṁ kusumairmadhugaṁdhibhiḥ |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
hemapaṁjararuddho vā kokilo yatra kūjati || 4.44
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
aśoko dśyatāmeṣa kāmiśokavivardhanaḥ |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
ruvaṁti bhramarā yatra dahyamānā ivāgninā || 4.45
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
cūtayaṣṭyā samāśliṣṭo dśyatāṁ tilakadrumaḥ |
−⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− navipulā
śuklavāsā iva naraḥ striyā pītāṁgarāgayā || 4.46
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
phullaṁ kuruvakaṁ paśya nirmuktālaktakaprabham |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
yo nakhaprabhayā strīṇāṁ nirbhartsita ivānataḥ || 4.47
−−−−¦⏑⏑⏑−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− navipulā
bālāśokaśca nicito dśyatāmeṣa pallavaiḥ |
−−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
yo 'smākaṁ hastaśobhābhirlajjamāna iva sthitaḥ || 4.48
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
dīrghikāṁ prāvtāṁ paśya tīrajaiḥ siṁduvārakaiḥ |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
pāṁḍurāṁśukasaṁvītāṁ śayānāṁ pramadāmiva || 4.49
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
dśyatāṁ strīṣu māhātmyaṁ cakravāko hyasau jale |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
pṣṭhataḥ preṣyavadbhāryāmanuvtyānugacchati || 4.50
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
mattasya parapuṣṭasya ruvataḥ śrūyatāṁ dhvaniḥ |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
aparaḥ kokilo 'nutkaḥ pratiśrutyeva kūjati || 4.51
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
api nāma vihaṁgānāṁ vasaṁtenāhito madaḥ |
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
na tu ciṁtayataścittaṁ janasya prājñamāninaḥ || 4.52
−−−−¦⏑⏑⏑−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− navipulā
ityevaṁ tā yuvatayo manmathoddāmacetasaḥ |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
kumāraṁ vividhaistaistairupacakramire nayaiḥ || 4.53
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
evamākṣipyamāṇo 'pi sa tu dhairyāvteṁdriyaḥ |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
martavyamiti sodvego na jaharṣa na sismiye || 4.54
−−−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
tāsāṁ tattvena vasthānaṁ dṣṭvā sa puruṣottamaḥ |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
sasaṁvignena dhīreṇa ciṁtayāmāsa cetasā || 4.55
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
kiṁ vinā nāvagacchaṁti capalaṁ yauvanaṁ striyaḥ |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
yato rūpeṇa saṁpannaṁ jareyaṁ nāśayiṣyati || 4.56
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
nūnametā na paśyaṁti kasyacid rogasaṁplavam |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
tathā hṣṭā bhayaṁ tyaktvā jagati vyādhidharmiṇi || 4.57
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
anabhijñāśca suvyaktaṁ mtyoḥ sarvāpahāriṇaḥ |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
tathā svasthā nirudvegāḥ krīḍaṁti ca hasaṁti ca || 4.58
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− Cowell's edition reads: jarāṁ mtyuṁ ca vyādhiṁ. For the metre to be correct here we would have to understand vy- in vyādhiṁ as failing to make position. Either way we have pathyā.04
jarāṁ vyādhiṁ ca mtyuṁ ca ko hi jānan sacetanaḥ |
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
svasthastiṣṭhan niṣīdedvā supedvā kiṁ punarhaset || 4.59
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
yastu dṣṭvā paraṁ jīrṇaṁ vyādhitaṁ mtameva ca |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
svastho bhavati nodvigno yathācetāstathaiva saḥ || 4.60
⏑−⏑−¦−⏑⏑−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑− bhavipulā
viyujyamāne 'pi tarau puṣpairapi phalairapi |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
patati cchidyamāne vā taruranyo na śocate || 4.61
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
iti dhyānaparaṁ dṣṭvā viṣayebhyo gataspham |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
udāyī nītiśāstrajñastamuvāca suhttayā || 4.62
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
ahaṁ npatinā dattaḥ sakhā tubhyaṁ kṣamaḥ kila |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
yasmāttvayi vivakṣā me tayā praṇayavattayā || 4.63
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
ahitāt pratiṣedhaśca hite cānupravartanam |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
vyasane cāparityāgastrividhaṁ mitralakṣaṇam || 4.64
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
so 'haṁ maitrīṁ pratijñāya puruṣārthātparāṅmukham |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
yadi tvāṁ samupekṣeyaṁ na bhavenmitratā mayi || 4.65
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
tadbravīmi suhdbhūtvā taruṇasya vapuṣmataḥ |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
idaṁ na pratirūpaṁ te strīṣvadākṣiṇyamīdśam || 4.66
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
antenāpi nārīṇāṁ yuktaṁ samanuvartanam |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
tadvrīḍāparihārārthamātmaratyarthameva ca || 4.67
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
saṁnatiscānuvttiśca strīṇāṁ hdayabaṁdhanam |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
snehasya hi guṇā yonirmānakāmāśca yoṣitaḥ || 4.68
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
tadarhasi viśālākṣa hdaye 'pi parāṅmukhe |
−−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
rūpasyāsyānurūpeṇa dākṣiṇyenānuvartitum || 4.69
−−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
dākṣiṇyamauṣadhaṁ strīṇāṁ dākṣiṇyaṁ bhūṣaṇaṁ param |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
dākṣiṇyarahitaṁ rūpaṁ niṣpuṣpamiva kānanam || 4.70
−−−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
kiṁ vā dākṣiṇyamātreṇa bhāvenāstu parigrahaḥ |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
viṣayān durlabhāṁllabdhvā na hyavajñātumarhasi || 4.71
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
kāmaṁ paramiti jñātvā devo 'pi hi puraṁdaraḥ |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
gautamasya muneḥ patnīmahalyāṁ cakame purā || 4.72
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
agastyaḥ prārthayāmāsa somabhāryāṁ ca rohiṇīm |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
tasmāt tatsadśaṁ lebhe lopāmudrāmiti śrutiḥ || 4.73
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
autathyasya ca bhāryāyāṁ mamatāyāṁ mahātapāḥ |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
mārutyāṁ janayāmāsa bharadvājaṁ vhaspatiḥ || 4.74
⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
vhaspatermahiṣyāṁ ca juhvatyāṁ juhvatāṁ varaḥ |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
budhaṁ vibudhadharmāṇaṁ janayāmāsa caṁdramāḥ || 4.75
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
kālīm caiva purā kanyāṁ jalaprabhavasaṁbhavām |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
jagāma yamunātīre jātarāgaḥ parāśaraḥ || 4.76
−−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
mātaṁgyāmakṣamālāyāṁ garhitāyāṁ riraṁsayā |
⏑−⏑−¦−⏑⏑−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑− bhavipulā
kapiṁjalādaṁ tanayaṁ vasiṣṭho 'janayanmuniḥ || 4.77
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
yayātiścaiva rājarṣirvayasyapi vinirgate |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
viśvācyāpsarasā sārdhaṁ reme caitrarathe vane || 4.78
−−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
strīsaṁsargaṁ vināśāṁtaṁ pāṁḍurjñātvāpi kauravaḥ |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
mādrīrūpaguṇākṣiptaḥ siṣeve kāmajaṁ sukham || 4.79
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
karālajanakaścaiva htvā brāhmaṇakanyakām |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑−¦⏑−⏑−
avāpa bhraṁśam apyeva na tu tyajecca manmatham || 4.80
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
evamādyā mahātmāno viṣayān garhitānapi |
⏑⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑− navipulā
ratihetorbubhujire prāgeva guṇasaṁhitān || 4.81
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
tvaṁ punarnyāyataḥ prāptān balavān rūpavān yuvā |
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
viṣayānavajānāsi yatra saktamidaṁ jagat || 4.82
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
iti śrutvā vacastasya ślakṣṇamāgamasaṁhitam |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
meghastanitanirghoṣaḥ kumāraḥ pratyabhāṣata || 4.83
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
upapannamidaṁ vākyaṁ sauhārdavyaṁjakaṁ tvayi |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
atra ca tvānuneṣyāmi yatra mā duṣṭhu manyase || 4.84
−⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦−−−−¦⏑−⏑− navipulā
nāvajānāmi viṣayāñjāne lokaṁ tadātmakam |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
anityaṁ tu jaganmatvā nātra me ramate manaḥ || 4.85
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
jarā vyādhiśca mtyuśca yadi na syādidaṁ trayam |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
mamāpi hi manojñeṣu viṣayeṣu ratirbhavet || 4.86
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
nityaṁ yadyapi hi strīṇāmetadeva vapurbhavet |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
sasaṁvitkasya kāmeṣu tathāpi na ratiḥ kṣamā || 4.87
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
yadā tu jarayā pītaṁ rūpamāsāṁ bhaviṣyati |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
ātmano 'pyanabhipretaṁ mohāttatra ratirbhavet || 4.88
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
mtyuvyādhijarādharmo mtyuvyādhijarātmabhiḥ |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
ramamāṇo 'pyasaṁvignaḥ samāno mgapakṣibhiḥ || 4.89
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
yadapyāttha mahātmānaste 'pi kāmātmakā iti |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
saṁvego 'tra na kartavyo yadā teṣāmapi kṣayaḥ || 4.90
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
māhātmyaṁ na ca tanmanye yatra sāmānyataḥ kṣayaḥ |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
viṣayeṣu prasaktirvā yuktirvā nātmavattayā || 4.91
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
yadapyātthāntenāpi strījane vartyatāmiti |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
antaṁ nāvagacchāmi dākṣiṇyenāpi kiṁcana || 4.92
⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
na cānuvartanaṁ tanme rucitaṁ yatra nārjavam |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
sarvabhāvena saṁparko yadi nāsti dhigastu tat || 4.93
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
ante śraddadhānasya saktasyādoṣadarśinaḥ |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
kiṁ hi vaṁcayitavyaṁ syājjātarāgasya cetasaḥ || 4.94
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
vaṁcayaṁti ca yadyeva jātarāgāḥ parasparam |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
nanu naiva kṣamaṁ draṣṭuṁ narāḥ strīṇāṁ nṇām striyaḥ || 4.95
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
tadevaṁ sati duḥkhārttaṁ jarāmaraṇabhoginam |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
na māṁ kāmeṣvanāryeṣu pratārayitumarhasi || 4.96
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
aho 'tidhīraṁ balavacca te manaścaleṣu kāmeṣu ca sāradarśinaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
bhaye 'pi tīvre viṣayeṣu sajjase nirīkṣamāṇo maraṇādhvani prajāḥ || 4.97
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
ahaṁ punarbhīruratīvaviklavo jarāvipadvyādhibhayaṁ viciṁtayan |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
labhe na śāṁtiṁ na dhtiṁ kuto ratiṁ niśāmayan dīptamivāgninā jagat || 4.98
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
asaṁśayaṁ mtyuriti prajānato narasya rāgo hdi yasya jāyate |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
ayomayīṁ tasya paraimi cetanāṁ mahābhaye rakṣati yo na roditi || 4.99
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
athau kumāraśca viniścayātmikāṁ cakāra kāmāśrayaghātinīṁ kathām |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
janasya cakṣurgamanīyamaṁḍalo mahīdharaṁ cāstamiyāya bhāskaraḥ || 4.100
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tato vthādhāritabhūṣaṇasrajaḥ kalāguṇaiśca praṇayaiśca niṣphalaiḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
sva eva bhāve vinighya manmathaṁ puraṁ yayurbhagnamanorathāḥ striyaḥ || 4.101
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tataḥ purodyānagatāṁ janaśriyaṁ nirīkṣya sāyaṁ pratisaṁhtāṁ punaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
anityatāṁ sarvagatāṁ viciṁtayan viveśa dhiṣṇyaṁ kṣitipālakātmajaḥ || 4.102
⏑−−−−−,⏑⏑⏑⏑⏑−−⏑⏑⏑− Śikhariṇī
tataḥ śrutvā rājā viṣayavimukhaṁ tasya tu mano
⏑−−−−−,⏑⏑⏑⏑⏑−−⏑⏑⏑−
na śiśye tāṁ rātriṁ hdayagataśalyo gaja iva |
⏑−−−−−,⏑⏑⏑⏑⏑−−⏑⏑⏑−
atha śrāṁto maṁtre bahuvividhamārge sasacivo
⏑−−−−−,⏑⏑⏑⏑⏑−−⏑⏑⏑−
na so 'nyatkāmebhyo niyamanamapaśyatsutamateḥ || 4.103
iti śrībuddhacarite mahākāvye strīvighātano nāma caturthaḥ sargaḥ || 4 ||
Buddha-carita Home Page Next Chapter