Buddha-carita Home Page Next Chapter
Book VIII [Aṁtaḥpuravilāpo]
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tatasturaṁgāvacaraḥ sa durmanāstathā vanaṁ bhartari nirmame gate |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
cakāra yatnaṁ pathi śokavigrahe tathāpi caivāśru na tasya cikṣipe || 8.1
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
yamekarātreṇa tu bharturājñayā jagāma mārgaṁ saha tena vājinā |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
iyāya bharturvirahaṁ viciṁtayaṁstameva paṁthānamahobhiraṣṭabhiḥ || 8.2
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
hayaśca saujasvi cacāra kaṁthakastatāma bhāvena babhūva nirmadaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
alaṁktaścāpi tathaiva bhūṣaṇairabhūdgataśrīriva tena varjitaḥ || 8.3
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
nivtya caivābhimukhastapovanaṁ bhśaṁ jiheṣe karuṇaṁ muhurmuhuḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
kṣudhānvito 'pyadhvani śaṣpamaṁbu vā yathā purā nābhinanaṁda nādade || 8.4
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tato vihīnaṁ kapilāhvayaṁ puraṁ mahātmanā tena jagaddhitātmanā |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
krameṇa tau śūnyamivopajagmaturdivākareṇeva vināktaṁ nabhaḥ || 8.5
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
sapuṁḍarīkairapi śobhitaṁ jalairalaṁktaṁ puṣpadharairnagairapi |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
tadeva tasyopavanaṁ vanopamaṁ gatapraharṣairna rarāja nāgaraiḥ || 8.6
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tato bhramadbhirdiśi dīnamānasairanujjvalairvāṣpahatekṣaṇairnaraiḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
nivāryamāṇāviva tāvubhau puraṁ śanairajaḥsnātamivābhijagmatuḥ || 8.7
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
niśamya ca srastaśarīragāminau vināgatau śākyakularṣabheṇa tau |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
mumoca vāṣpaṁ pathi nāgaro janaḥ purā rathe dāśaratherivāgate || 8.8
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
atha bruvaṁtaḥ samupetamanyavo janāḥ pathi cchaṁdakamāgatāśravaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
kva rājaputraḥ kularāṣṭravardhano htastvayāsāviti pṣṭhato 'nvayuḥ || 8.9
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tataḥ sa tān bhaktimato 'bravījjanānnareṁdraputraṁ na parityajāmyaham |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
rudannahaṁ tena tu nirjane vane ghasthaveśaśca visarjitāviti || 8.10
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
idaṁ vacastasya niśamya te janāḥ suduṣkaraṁ khalviti niścayaṁ yayuḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
patadvijahruḥ salilaṁ na netrajaṁ mano niniṁduśca phalārthamātmanaḥ || 8.11
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
athocuradyaiva viśāma tadvanaṁ gataḥ sa yatra dviparājavikramaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
jijīviṣā nāsti hi tena no vinā yatheṁdriyāṇāṁ vigame śarīriṇām || 8.12
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
idaṁ puraṁ tena vivarjitaṁ vanaṁ vanaṁ ca tattena samanvitaṁ puram |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
na śobhate tena hi no vinā puraṁ marutvatā vtravadhe yathā divam || 8.13
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
punaḥ kumāro vinivtta ityathau gavākṣamālāḥ pratipedire 'ṁganāḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
viviktapṣṭhaṁ ca niśamya vājinaṁ punargavākṣāṇi pidhāya cukruśuḥ || 8.14
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
praviṣṭadīkṣastu sutopalabdhaye vratena śokena ca khinnamānasaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
jajāpa devāyatane narādhipaścakāra tāstāśca yathāśrayāḥ kriyāḥ || 8.15
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tataḥ sa vāṣpapratipūrṇalocanasturaṁgamādāya turaṁgamānasaḥ | 8.16
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
viveśa śokābhihato npālayaṁ kṣayaṁ vinīte ripuṇeva bhartari ||
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
vigāhamānaśca nareṁdramaṁdiraṁ vilokayannaśruvahena cakṣuṣā |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
svareṇa puṣṭena rurāva kaṁthako janāya duḥkhaṁ prativedayanniva || 8.17
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tataḥ khagāśca kṣayamadhyagocarāḥ samīpabaddhāsturagāśca satktāḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
hayasya tasya pratisasvanuḥ svanaṁ nareṁdrasūnorupayānaśaṁkitāḥ || 8.18
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
janāśca harṣātiśayena vaṁcitā janādhipāṁtaḥpurasaṁnikarṣagāḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
yathā hayaḥ kaṁthaka eṣa heṣate dhruvaṁ kumāro viśatīti menire || 8.19
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
atipraharṣādatha śokamūrchitāḥ kumārasaṁdarśanalolalocanāḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
ghādviniścakramurāśayā striyaḥ śaratpayodādiva vidyutaścalāḥ || 8.20
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
vilaṁbaveśyo malināṁśukāṁbarā niraṁjanairvāṣpahatekṣaṇairmukhaiḥ |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā) Cowell's edition reads: kṣṇā vivarṇāṁjanayā vināktā, which would give a short syllable in the opening of line c, against Aśvaghoṣa'a normal prosody.01
striyo na rejurmjayā vināktā divīva tārā rajanīkṣayāruṇāḥ || 8.21
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
araktatāmraiścaraṇairanūpurairakuṁḍalairārjavakarṇikairmukhaiḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
svabhāvapīnairjaghanairamekhalairahārayoktrairmuṣitairiva stanaiḥ || 8.22
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
nirīkṣitā vāṣpaparītalocanaṁ nirāśrayaṁ chaṁdakamaśvameva ca |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
vivarṇavaktrā rurudurvarāṁganā vanāṁtare gāva ivarṣabhojjhitāḥ || 8.23
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tataḥ savāṣpā mahiṣī mahīpateḥ pranaṣṭavatsā mahiṣīva vatsalā |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
praghya bāhū nipapāta gautamī vilolaparṇā kadalīva kāṁcanī || 8.24
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
hatatviṣo 'nyāḥ śithilātmabāhavaḥ striyo viṣādena vicetanā iva |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
na cukruśurnāśru jahurna śaśvasurna cetanā ullikhitā iva sthitāḥ || 8.25
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
adhīramanyāḥ patiśokamūrchitā vilocanaprasravaṇairmukhaiḥ striyaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
siṣiṁcire proṣitacaṁdanān stanān dharādharaḥ prasravaṇairivopalān || 8.26
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
mukhaiśca tāsāṁ nayanāṁbutāḍitaiḥ rarāja tadrājaniveśanaṁ tadā |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
navāṁbukāle 'ṁbudavṣṭitāḍitaiḥ sravajjalaistāmarasairyathā saraḥ || 8.27
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
suvttapīnāṁgulibhirniraṁtarairabhūṣaṇairgūḍhaśirairvarāṁganāḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
urāṁsi jaghnuḥ kamalopamaiḥ karaiḥ svapallavairvātacalā latā iva || 8.28
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
karaprahārapracalaiśca tā babhuryathāpi nāryaḥ sahitonnataiḥ stanaiḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
vanānilāghūrṇitapadmakaṁpitaiḥ rathāṁganāmnāṁ mithunairivāpagāḥ || 8.29
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
yathā ca vakṣāṁsi karairapīḍayaṁstathaiva vakṣobhirapīḍayan karān |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
akārayaṁstatra parasparaṁ vyathāḥ karāgravakṣāṁsyabalā dayālasāḥ || 8.30
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tatastu roṣapraviraktalocanā viṣādasaṁbaṁdhakaṣāyagadgadam |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
uvāca niḥśvāsacalatpayodharā vigādhaśokāśrudharā yaśodharā || 8.31
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
niśi prasuptāmavaśāṁ vihāya māṁ gataḥ kva sa cchaṁdaka manmanorathaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
upāgate ca tvayi kaṁthake ca me samaṁ gateṣu triṣu kaṁpate manaḥ || 8.32
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
anāryamasnidghamamitrakarma me nśaṁsa ktvā kimihādya rodiṣi |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
niyaccha vāṣpaṁ bhava tuṣṭamānaso na saṁvadatyaśru ca tacca karma te || 8.33
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
priyeṇa vaśyena hitena sādhunā tvayā sahāyena yathārthakāriṇā |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
gato 'ryaputro hyapunarnivttaye ramasva diṣṭyā saphalaḥ śramastava || 8.34
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
varaṁ manuṣyasya vicakṣaṇo ripurna mitramaprājñamayogapeśalam |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
suhdbruveṇa hyavipaścitā tvayā ktaḥ kulasyāsya mahānupaplavaḥ || 8.35
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
imā hi śocyā vyavamuktabhūṣaṇāḥ prasaktavāṣpāvilaraktalocanāḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
sthite 'pi patyau himavanmahīsame pranaṣṭaśobhā vidhavā iva striyaḥ || 8.36
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
imāśca vikṣiptaviṭaṁkabāhavaḥ prasaktapārāvatadīrghanisvanāḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
vināktāstena sahaiva rodhanairbhśaṁ rudaṁtīva vimānapaṁktayaḥ || 8.37
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
anarthakāmo 'sya janasya sarvathā turaṁgamo 'pi dhruvameṣa kaṁthakaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
jahāra sarvasvamitastathā hi me jane prasupte niśi ratnacauravat || 8.38
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
yadā samarthaḥ khalu soḍhumāgatāniṣuprahārānapi kiṁ punaḥ kaśāḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
gataḥ kaśāpātabhayāt kathaṁ tvayaṁ śriyaṁ ghītvā hdayaṁ ca me samam || 8.39
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
anāryakarmā bhśamadya heṣate nareṁdradhiṣṇyaṁ pratipūrayanniva |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
yadā tu nirvāhayati sma me priyaṁ tadā hi mūkasturagādhamo 'bhavat || 8.40
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
yadi hyaheṣiṣyata bodhayañjanaṁ khuraiḥ kṣitau vāpyakariṣyata dhvanim |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
hanusvanaṁ vājanayiṣyaduttamaṁ na cābhaviṣyanmama duḥkhamīdśam || 8.41
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
itīha devyāḥ paridevitāśrayaṁ niśamya vāṣpagrathitākṣaraṁ vacaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
adhomukhaḥ sāśrukalaḥ ktāṁjaliḥ śanairidaṁ chaṁdaka uttaraṁ jagau || 8.42
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
vigarhituṁ nārhasi devi kaṁthakaṁ na cāpi roṣaṁ mayi kartumarhasi |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
anāgasau svaḥ samavehi sarvaśo gato ndevaḥ sa hi devi devavat || 8.43
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
ahaṁ hi jānannapi rājaśāsanaṁ balātktaḥ kairapi daivatairiva |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
upānayaṁ tūrṇamimaṁ turaṁgamaṁ tathānvagacchaṁ vigataśramo 'dhvani || 8.44
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
vrajannayaṁ vājivaro 'pi nāspśanmahīṁ khurāgrairvidhtairivāṁtarā |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
tathaiva daivādiva saṁyatānano hanusvanaṁ nākta nāpyaheṣata || 8.45
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
yadā vahirgacchati pārthivātmajastadābhavaddvāramapāvtaṁ svayam |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
tamaśca naiśaṁ raviṇeva pāṭitaṁ tato 'pi daivo vidhireṣa ghyatām || 8.46
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
yadāpramatto 'pi nareṁdraśāsanādghe pure caiva sahasraśo janaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
tadā sa nābudhyata nidrayā htastato 'pi daivo vidhireṣa ghyatām || 8.47
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
yataśca vāso vanavāsasaṁmataṁ visṣṭamasmai samaye divaukasā |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
divi praviddhaṁ mukuṭaṁ ca taddhtaṁ tato 'pi daivo vidhireṣa ghyatām || 8.48
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tadevamāvāṁ naradevi doṣato na tatprayātaṁ pratigaṁtumarhasi |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
na kāmakāro mama nāsya vājinaḥ ktānuyātraḥ sa hi daivatairgataḥ || 8.49
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
iti prayāṇaṁ bahudhaivamadbhutaṁ niśamya tāstasya mahātmanaḥ striyaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
pranaṣṭaśokā iva vismayaṁ yayurmanojvaraṁ pravrajanāttu lebhire || 8.50
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
viṣādapāriplavalocanā tataḥ pranaṣṭapotā kurarīva duḥkhitā |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
vihāya dhairyaṁ virurāva gautamī tatāma caivāśrumukhī jagāda ca || 8.51
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
mahormimaṁto mdavo 'sitāḥ śubhāḥ pthakpthagmūlaruhāḥ samudgatāḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
praceritāste bhuvi tasya mūrdhajā nareṁdramaulīpariveṣṭanakṣamāḥ || 8.52
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
pralaṁbabāhurmgarājavikramo mahārṣabhākṣaḥ kanakojjvaladyutiḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
viśālavakṣā ghanaduṁdubhisvanastathāvidho 'pyāśramavāsamarhati || 8.53
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
abhāginī nūnamiyaṁ vasuṁdharā tamāryakarmāṇamanuttamaṁ prati |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
gatastato 'sau guṇavān hi tādśo npaḥ prajābhāgyaguṇaiḥ prasūyate || 8.54
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
sujātajālāvatatāṁgulī mdū nigūḍhagulphau viṣapuṣpakomalau |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
vanāṁtabhūmiṁ kaṭhināṁ kathaṁ nu tau sacakramadhyau caraṇau gamiṣyataḥ || 8.55
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
vimānapṣṭhe śayanāsanocitaṁ mahārhavastrāgurucaṁdanārcitam |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
kathaṁ nu śītoṣṇajalāgameṣu taccharīramojasvi vane bhaviṣyati || 8.56
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
kulena sattvena balena varcasā śrutena lakṣmyā vayasā ca garvitaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
pradātumevābhyudito na yācituṁ kathaṁ sa bhikṣāṁ parataścariṣyati || 8.57
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
śucau śayitvā śayane hiraṇmaye prabodhyamāno niśi tūryanisvanaiḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
kathaṁ vata svapsyati so 'dya me vratī paṭaukadeśāṁtarite mahītale || 8.58
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
imaṁ vilāpaṁ karuṇaṁ niśamya tā bhujaiḥ pariṣvajya parasparaṁ striyaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
vilocanebhyaḥ salilāni tatyajurmadhūni puṣpebhya iveritā latāḥ || 8.59
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tato dharāyāmapatadyaśodharā vicakravākeva rathāṁgasāhvayā |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
śanaiśca tattadvilalāpa viklavā muhurmuhurgadgadaruddhayā girā || 8.60
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
sa māmanāthāṁ sahadharmacāriṇīmapāsya dharmaṁ yadi kartumicchati |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
kuto 'sya dharmaḥ sahadharmacāriṇīṁ vinā tapo yaḥ paribhoktumicchati || 8.61
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
śṇoti nūnaṁ sa na pūrvapārthivān mahāsudarśaprabhtīn pitāmahān |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
vanāni patnīsahitānupeyuṣastathā sa dharmaṁ madte cikīrṣati || 8.62
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
makheṣu vā vedavidhānasaṁsktau na daṁpatī paśyati dīkṣitāvubhau |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
samaṁ bubhukṣū parato 'pi tatphalaṁ tato 'sya jāto mayi dharmamatsaraḥ || 8.63
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
dhruvaṁ sa jānan mama dharmavallabho manaḥ priye 'pyākalahaṁ muhurmithaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
sukhaṁ vibhīrmāmapahāya rosaṇāṁ maheṁdraloke 'psaraso jighkṣati || 8.64
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
iyaṁ tu ciṁtā mama kīdśaṁ nu tā vapurguṇaṁ bibhrati tatra yoṣitaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
vane yadarthaṁ sa tapāṁsi tapyate śriyaṁ ca hitvā mama bhaktimeva ca || 8.65
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
na khalviyaṁ svargasukhāya me sphā na tajjanasyātmavato 'pi durlabham |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
sa tu priyo māmiha vā paratra vā kathaṁ na jahyāditi me manorathaḥ || 8.66
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
abhāginī yadyahamāyatekṣaṇaṁ śucismitaṁ bharturudīkṣituṁ mukham |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
na maṁdabhāgyo 'rhati rāhulo 'pyayaṁ kadācidaṁke parivartituṁ pituḥ || 8.67
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
aho nśaṁsaṁ sukumāravarcasaḥ sudāruṇaṁ tasya manasvino manaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
kalapralāpaṁ dviṣato 'pi harṣaṇaṁ śiśuṁ sutaṁ yastyajatīdśaṁ svataḥ || 8.68
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
mamāpi kāmaṁ hdayaṁ sudāruṇaṁ śilāmayaṁ vāpyayasāpi vā ktam |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
anāthavacchrīrahite sukhocite vanaṁ gate bhartari yanna dīryate || 8.69
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
itīha devī patiśokamūrchitā ruroda dadhyau vilalāpa cāsakt |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
svabhāvadhīrāpi hi sā satī śucā dhtiṁ na sasmāra cakāra no hriyam || 8.70
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tatastathā śokavilāpaviklavāṁ yaśodharāṁ prekṣya vasuṁdharāgatām |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
mahāraviṁdairiva vṣṭitāḍitairmukhaiḥ savāṣpairvanitā vicukruśuḥ || 8.71
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
samāptajāpyaḥ ktahomamaṁgalo npastu devāyatanādviniryayau |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦ ⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
janasya tenārttaraveṇa cāhataścacāla vajradhvanineva vāraṇaḥ || 8.72
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
niśāmya ca cchaṁdakakaṁthakāvubhau sutasya saṁśrutya ca niścayaṁ sthiram |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
papāta śokābhihato mahīpatiḥ śacīpatervtta ivotsave dhvajaḥ || 8.73
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tato muhūrtaṁ sutaśokamohito janena tulyābhijanena dhāritaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
nirīkṣya dṣṭyā jalapūrṇayā hayaṁ mahītalastho vilalāpa pārthivaḥ || 8.74
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
bahūni ktvā samare priyāṇi me mahattvayā kaṁthaka vipriyaṁ ktam |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
guṇapriyo yena vane sa me priyaḥ priyo 'pi sannapriyavat praceritaḥ || 8.75
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tadadya māṁ vā naya tatra yatra sa vraja drutaṁ vā punarenamānaya |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
te hi tasmānmama nāsti jīvitaṁ vigāḍharogasya sadauṣadhādiva || 8.76
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
suvarṇaniṣṭhīvini mtyunā hte suduṣkaraṁ yanna mamāra sṁjayaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
ahaṁ punardharmaratau sute gate 'mumukṣurātmānamanātmavāniva || 8.77
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
vibhordaśakṣatraktaḥ prajāpateḥ parāparajñasya vivasvadātmanaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
priyeṇa putreṇa satā vināktaṁ kathaṁ na muhyeddhi mano manorapi || 8.78
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
ajasya rājñastanayāya dhīmate narādhipāyeṁdrasakhāya me sphā |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
gate vanaṁ yastanaye divaṁ gato na moghavāṣpaḥ kpaṇaṁ jijīva ha || 8.79
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
pracakṣva me bhadra tadāśramājiraṁ htastvayā yatra sa me jalāṁjaliḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
ime parīpsaṁti hi te pipāsavo mamāsavaḥ pretagatiṁ yiyāsavaḥ || 8.80
⏑⏑⏑⏑⏑⏑¦−⏑−⏑−−¦¦⏑⏑⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−− Puṣpitāgrā
iti tanayaviyogajātaduḥkhaṁ kṣitisadśaṁ sahajaṁ vihāya dhairyam |
⏑⏑⏑⏑⏑⏑¦−⏑−⏑−−¦¦⏑⏑⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−−
daśaratha iva rāmaśokavaśyo bahu vilalāpa npo visaṁjñakalpaḥ || 8.81
⏑⏑⏑⏑⏑⏑¦−⏑−⏑−−¦¦⏑⏑⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−− Puṣpitāgrā
śrutavinayaguṇānvitastatastaṁ matisacivaḥ pravayāḥ purohitaśca |
⏑⏑⏑⏑⏑⏑¦−⏑−⏑−−¦¦⏑⏑⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−−
avadhtamidamūcaturyathāvanna ca paritaptamukhau na cāpyaśokau || 8.82
⏑⏑⏑⏑⏑⏑¦−⏑−⏑−−¦¦⏑⏑⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−− Puṣpitāgrā
tyaja naravara śokamehi dhairyaṁ kudhtirivārhasi dhīra nāśru moktum |
⏑⏑⏑⏑⏑⏑¦−⏑−⏑−−¦¦⏑⏑⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−−
srajamiva mditāmapāsya lakṣmīṁ bhuvi bahavo hi npā vanānyatīyuḥ || 8.83
⏑⏑⏑⏑⏑⏑¦−⏑−⏑−−¦¦⏑⏑⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−− Puṣpitāgrā
api ca niyata eṣa tasya bhāvaḥ smara vacanaṁ tadṣeḥ purāsitasya |
⏑⏑⏑⏑⏑⏑¦−⏑−⏑−−¦¦⏑⏑⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−−
na hi sa divi na cakravartirājye kṣaṇamapi vāsayituṁ sukhena śakyaḥ || 8.84
⏑⏑⏑⏑⏑⏑¦−⏑−⏑−−¦¦⏑⏑⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−− Puṣpitāgrā
yadi tu nvara kārya eva yatnastvaritamudāhara yāvadatra yāvaḥ |
⏑⏑⏑⏑⏑⏑¦−⏑−⏑−−¦¦⏑⏑⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−−
bahuvidhamiha yuddhamastu tāvattava tanayasya vidheśca tasya tasya || 8.85
⏑⏑⏑⏑⏑⏑¦−⏑−⏑−−¦¦⏑⏑⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−− Puṣpitāgrā
narapatiratha tau śaśāsa tasmāddrutamita eva yuvāmabhiprayātam |
⏑⏑⏑⏑⏑⏑¦−⏑−⏑−−¦¦⏑⏑⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−−
na hi mama hdayaṁ prayāti śāṁtiṁ vanaśakuneriva putralālasasya || 8.86
⏑⏑⏑⏑⏑⏑¦−⏑−⏑−−¦¦⏑⏑⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−⏑ Puṣpitāgrā
paramamiti nareṁdraśāsanāttau yayaturamātyapurohitau vanaṁ tat |
⏑⏑⏑⏑⏑⏑¦−⏑−⏑−−¦¦⏑⏑⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−−
ktamiti savadhūjanaḥ sadāro npatirapi pracakāra śeṣakāryam || 8.87
iti śrībuddhacarite mahākāvye 'ṁtaḥpuravilāpo nāmāṣṭamaḥ sargaḥ || 8 ||
Buddha-carita Home Page Next Chapter