Buddha-carita Home Page Next Chapter
Book IX [Kumārānveṣaṇo]
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Kīrti)
tatastadā maṁtripurohitau tau vāṣpapratodābhihatau npeṇa |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
viddhau sadaśvāviva sarvayatnātsauhārdaśīghraṁ yayaturvanaṁ tat || 9.1
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Premā)
tamāśramam jātapariśramau tāvupetya kāle sadśānuyātrau |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
rājarddhimutsjya vinītaceṣṭāvupeyaturbhārgavadhiṣṇyameva || 9.2
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Sālā)
tau nyāyatastaṁ pratipūjya vipraṁ tenārcitau tāvapi cānurūpam |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
ktāsanau bhārgavamāsanasthaṁ chittvā kathāmūcaturātmaktyam || 9.3
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Rāmā)
śuddhaujasaḥ śuddhaviśālakīrterikṣvākuvaṁśaprabhavasya rājñaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
imaṁ janaṁ vettu bhavānadhīraṁ śrutagrahe maṁtraparigrahe ca || 9.4
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Sālā)
tasyeṁdrakalpasya jayaṁtakalpaḥ putro jarāmtyubhayaṁ titīrṣuḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
ihābhyupetaḥ kila tasya hetorāvāmupetau bhagavānavaitu || 9.5
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
tau so 'bravīdasti sa dīrghabāhuḥ prāptaḥ kumāro na tu nāvabuddhaḥ |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
dharmo 'yamāvartaka ityavetya yātastvarāḍābhimukho mumukṣuḥ || 9.6
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Bālā)
tasmāttatastāvupalabhya tattvaṁ taṁ vipramāmaṁttya tadaiva sadyaḥ |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
khinnāvakhinnāviva rājaputraḥ prasasratustena yataḥ sa yātaḥ || 9.7
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Māyā)
yāṁtau tatastau sjayā vihīnamapaśyatāṁ taṁ vapuṣā jvalaṁtam |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
npopaviṣṭaṁ pathi vkṣamūle sūryaṁ ghanābhogamiva praviṣṭam || 9.8
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Māyā)
yānaṁ vihāyopayayau tatastaṁ purohito maṁtradhareṇa sārdham |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
yathā vanasthaṁ sahavāmadevo rāmaṁ didkṣurmuniraurvaśeyaḥ || 9.9
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Bhadrā)
tāvarcayāmāsaturarhatastaṁ divīva śukrāṁgirasau maheṁdram |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
pratyarcayāmāsa sa cārhatastau divīva śukrāṁgirasau maheṁdraḥ || 9.10
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Upendravajrā)
ktābhyanujñāvabhitastatastau niṣīdatuḥ śākyakuladhvajasya |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
virejatustasya ca saṁnikarṣe punarvasū yogagatāviveṁdoḥ || 9.11
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Buddhi)
taṁ vkṣamūlasthamabhijvalaṁtaṁ purohito rājasutaṁ babhāṣe |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
yathopaviṣṭaṁ divi pārijāte vhaspatiḥ śakrasutaṁ jayaṁtam || 9.12
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Sālā)
tvacchokaśalye hdayāvagāḍhe mohaṁ gato bhūmitale muhūrtam |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
kumāra rājā nayanāṁbuvarṣo yattvāmavocattadidaṁ nibodha || 9.13
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Māyā)
jānāmi dharmaṁ prati niścayaṁ te paraimi te 'cyāvinametamartham |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
ahaṁ tvakāle vanasaṁśrayātte śokāgnināgnipratimena dahye || 9.14
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (ddhi)
tadehi dharmapriya matpriyārthaṁ dharmārthameva tyaja buddhimetām |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
ayaṁ hi mā śokarayaḥ pravddho nadīrayaḥ kūlamivābhihaṁti || 9.15
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Bhadrā)
meghāṁbukakṣādriṣu yā hi vttiḥ samīraṇārkāgnimahāśanīnām |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
tāṁ vttimasmāsu karoti śoko vikarṣaṇocchoṣaṇadāhabhedaiḥ || 9.16
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Sālā)
tadbhuṁkṣva tāvadvasudhādhipatyaṁ kāle vanaṁ yāsyasi śāstradṣṭe |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
aniṣṭabaṁdhau kuru māpyupekṣāṁ sarveṣu bhūteṣu dayā hi dharmaḥ || 9.17
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Premā)
na caiṣa dharmo vana eva siddhaḥ pure 'pi siddhirniyatā yatīnām |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
buddhiśca yatnaśca nimittamatra vanaṁ ca liṁgaṁ ca hi bhīrucihnam || 9.18
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
maulīdharairaṁsaviṣaktahāraiḥ keyūraviṣṭabdhabhujairnareṁdraiḥ Cowell's edition reads: keyūraviṣṭabdhasrajair, which means we would have to understand -sr- as not making position, which goes against the Aśvaghoṣa's normal prosody.01 |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
lakṣmyaṁkamadhye parivartamānaiḥ prāpto ghasthairapi mokṣadharmaḥ || 9.19
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Haṁsī)
dhruvānujau yau balivajrabāhū vaibhrājamāṣāḍhamathāṁtidevam |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
videharājaṁ janakaṁ tathaiva pākadrumaṁ senajitaśca rājñaḥ || 9.20
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Sālā)
etān ghasthān npatīnavehi naiḥśreyase dharmavidhau vinītān |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
ubhe 'pi tasmādyugapadbhajasva cittādhipatyaṁ ca npaśriyaṁ ca || 9.21
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Māyā)
icchāmi hi tvāmupaguhya gāḍhaṁ ktābhiṣekaṁ salilārdrameva |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
dhtātapatraṁ samudīkṣamāṇastenaiva harṣeṇa vanaṁ praveṣṭum || 9.22
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
ityabravīdbhūmipatirbhavaṁtaṁ vākyena vāṣpagrathitākṣareṇa |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
śrutvā bhavānarhati tatpriyārthaṁ snehena tatsnehamanuprayātum || 9.23
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Bālā)
śokāṁbhasi tvatprabhave hyagādhe duḥkhārṇave majjati śākyarājaḥ |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
tasmāttamuttāraya nāthahīnaṁ nirāśrayaṁ magnamivārṇave gām || 9.24
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Bālā)
bhīṣmeṇa gaṁgodarasaṁbhavena rāmeṇa rāmeṇa ca bhārgaveṇa |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
śrutvā ktaṁ karma pituḥ priyārthaṁ pitustvamapyarhasi kartumiṣṭam || 9.25
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Buddhi)
saṁvardhayitrīṁ ca samehi devīmagastyajuṣṭāṁ diśamaprayātām |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
pranaṣṭavatsāmiva vatsalāṁ gāmajasramārttāṁ karuṇaṁ rudaṁtīṁ Cowell's edition reads: kalituṁ na cārhasi, which would give Vaṁśastha. This is not impossible in Upajāti verses; but it goes against Aśvaghoṣa's normal prosody.02 || 9.26
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
haṁsena haṁsīmiva viprayuktāṁ tyaktāṁ gajeneva vane kareṇum |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
ārttāṁ sanāthāmapi nāthahīnāṁ trātuṁ vadhūmarhasi darśanena || 9.27
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
ekaṁ sutaṁ bālamanarhaduḥkhaṁ saṁtāpamantargatamudvahantam Cowell's edition is corrupt here, he reads: saṁtāpasaṁtapta [.. .. .. .. ..].03 |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
taṁ rāhulaṁ mokṣaya baṁdhuśokād rāhūpasargādiva pūrṇacaṁdram || 9.28
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
śokāgninā tvadviraheṁdhanena niḥśvāsadhūmena tamaḥśikhena |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
tvaddarśanāyarchati dahyamānaḥ so 'ṁtaḥpuraṁ caiva puraṁ ca ktsnam || 9.29
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Kīrti)
sa bodhisattvaḥ paripūrṇasattvaḥ śrutvā vacastasya purohitasya |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
dhyātvā muhūrtaṁ guṇavadguṇajñaḥ pratyuttaraṁ praśritamityuvāca || 9.30
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Mālā)
avaimi bhāvaṁ tanayaprasaktaṁ viśeṣato yo mayi bhūmipasya |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
jānannapi vyādhijarāvipadbhyo bhītastvagatyā svajanaṁ tyajāmi || 9.31
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Rāmā)
draṣṭuṁ priyaṁ kaḥ svajanaṁ hi necchennāsau yadi syātpriyaviprayogaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
yadā tu bhūtvāpi bhavedviyogastato guruṁ snigdhamapi tyajāmi || 9.32
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
maddhetukaṁ yattu narādhipasya śokaṁ bhavānarhati na priyaṁ me |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
yatsvapnabhūteṣu samāgameṣu saṁtapyate bhāvini viprayogaiḥ || 9.33
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
evaṁ ca te niścayametu buddhirdṣṭvā vicitraṁ vividhapracāram |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
saṁtāpaheturna suto na baṁdhurajñānanaimittika eṣa tāpaḥ || 9.34
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Haṁsī)
yadādhvagānāmiva saṁgatānāṁ kāle viyogo niyataḥ prajānām |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
prājño janaḥ ko nu bhajeta śokaṁ baṁdhupriyaḥ sannapi baṁdhuhīnaḥ || 9.35
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Mālā)
ihaiti hitvā svajanaṁ paratra pralabhya cehāpi punaḥ prayāti |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
gatvāpi tatrāpyaparatra gacchetyevaṁ jano yogini ko 'nurodhaḥ || 9.36
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Kīrti)
yadā ca garbhātprabhti pravttaḥ sarvāsv avasthāsu vadhāya mtyuḥ Cowell's edition is corrupt here, he reads: yadā ca garbhātprabhti prajānāṁ vadhāya [.. ..] nubadhāya mtyuḥ.04 |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑
kasmādakāle vanasaṁśrayaṁ me putrapriyastatra bhavān avocat || 9.37
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Kīrti)
bhavatyakālo viṣayābhipattau kālastathaivābhividhau pradiṣṭaḥ |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
kālo jagatkarṣati sarvakālānarcārhake śreyasi sarvakālaḥ || 9.38
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Māyā)
rājyaṁ mumukṣurmayi yacca rājā tadapyudāraṁ sadśaṁ pituśca |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
pratigrahītuṁ mama na kṣamaṁ tu lobhādapathyānnamivāturasya || 9.39
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Premā)
kathaṁ nu mohāyatanaṁ npatvaṁ kṣamaṁ prapattuṁ viduṣā nareṇa |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
sodvegatā yatra madaḥ śramaśca paropacāreṇa ca dharmapīḍā || 9.40
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Vāṇī)
jāṁbūnadaṁ harmyamiva pradīptaṁ viṣeṇa saṁyuktamivottamānnam |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
grāhākulaṁ cāmbviva sāravindaṁ rājyaṁ hi ramyaṁ vyasanāśrayaṁ ca Cowell's edition is corrupt here, he reads: grāhākulaṁ ca sthitaṁ [.. .. .. .. .. .. ..] ramyaṁ vyasanāśrayaṁ ca. The following verses written in italics are missing in Cowell's edition are supplied from Johnson's edition.05 || 9.41
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
itthaṁ ca rājyaṁ na sukhaṁ na dharmaḥ pūrve yathā jātaghṇā nareṁdrāḥ |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
vayaḥprakarṣe 'parihāryaduḥkhe rājyāni muktvā vanameva jagmuḥ || 9.42
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Haṁsī)
varaṁ hi bhuktāni tṇānyaraṇye toṣaṁ paraṁ ratnamivopaguhya |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
sahoṣitaṁ śrīsulabhairna caiva doṣairadśyairiva kṣṇasarpaiḥ || 9.43
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Ārdrā)
ślāghyaṁ hi rājyāni vihāya rājñāṁ dharmābhilāṣeṇa vanaṁ praveṣṭum |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
bhagnapratijñasya na tūpapannaṁ vanaṁ parityajya ghaṁ praveṣṭum || 9.44
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Bālā)
jātaḥ kule ko hi naraḥ sasattvo dharmābhilāṣeṇa vanaṁ praviṣṭaḥ |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
kāṣāyamutsjya vimuktalajjaḥ puraṁdarasyāpi puraṁ śrayeta || 9.45
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
lobhāddhi mohādathavā bhayena yo vāṁtamannaṁ punarādadīta |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
lobhātsa mohādathavā bhayena saṁtyajya kāmān punarādadīta || 9.46
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
yaśca pradīptāccharaṇātkathaṁcinniṣkramya bhūyaḥ praviśettadeva |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
gārhasthyamutsjya sa dṣṭadoṣo mohena bhūyo 'bhilaṣedgrahītum || 9.47
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Māyā)
yā ca śrutirmokṣamavāptavanto npā ghasthā iti naitadasti |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
śamapradhānaḥ kva ca mokṣadharmo daṁḍapradhānaḥ kva ca rājadharmaḥ || 9.48
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Haṁsī)
śame ratiścecchithilaṁ ca rājyaṁ rājye matiścecchamaviplavaśca |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
śamaśca taikṣṇyaṁ ca hi nopapannaṁ śītoṣṇayoraikyamivodakāgnyoḥ || 9.49
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Bālā)
tanniścayādvā vasudhādhipāste rājyāni muktvā śamamāptavaṁtaḥ |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
rājyāṁgitā vā nibhtendriyatvādanaiṣṭhike mokṣaktābhimānāḥ || 9.50
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
teṣāṁ ca rājye 'stu śamo yathāvatprāpto vanaṁ nāhamaniścayena |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
chittvā hi pāśaṁ ghabaṁdhusaṁjñaṁ muktaḥ punarna pravivikṣurasmi || 9.51
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
ityātmavijñānaguṇānurūpaṁ muktasphaṁ hetumadūrjitaṁ ca |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
śrutvā nareṁdrātmajamuktavantaṁ pratyuttaraṁ maṁtradharo 'pyuvāca || 9.42 (9.52)
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
yo niścayo maṁtravarastavāyaṁ nāyaṁ na yukto na tu kālayuktaḥ |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
śokāya hitvā pitaraṁ vayaḥsthaṁ syāddharmakāmasya hi te na dharmaḥ || 9.43 (9.53)
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
nūnaṁ ca buddhistava nātisūkṣmā dharmārthakāmeṣvavicakṣaṇā vā |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
hetoradṣṭasya phalasya yastvaṁ pratyakṣamarthaṁ paribhūya yāsi || 9. 44 (9.54)
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Kīrti)
punarbhavo 'stīti ca kecidāhurnāstīti kecinniyatapratijñāḥ |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
evaṁ yadā saṁśayito 'yamarthastasmāt kṣamaṁ bhoktumupasthitā śrīḥ || 9.45 (9.55)
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Sālā)
bhūyaḥ pravttiryadi kācidasti raṁsyāmahe tatra yathopapattau |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
atha pravttiḥ parato na kācitsiddho 'prayatnājjagato 'sya mokṣaḥ || 9.46 (9.56)
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
astīti kecitparalokamāhurmokṣasya yogaṁ na tu varṇayaṁti |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
agneryathā hyuṣṇamapāṁ dravatvaṁ tadvatpravttau praktiṁ vadaṁti || 9.47 (9.57)
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Bhadrā)
kecitsvabhāvāditi varṇayaṁti śubhāśubhaṁ caiva bhavābhavau ca |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
svābhāvikaṁ sarvamidaṁ ca yasmādato 'pi mogho bhavati prayatnaḥ || 9.48 (9.58)
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Mālā)
yadiṁdriyāṇāṁ niyataḥ pracāraḥ priyāpriyatvaṁ viṣayeṣu caiva |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
saṁyujyate yajjarayārttibhiśca kastatra yatno nanu sa svabhāvaḥ || 9.49 (9.59)
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
adbhirhutāśaḥ śamamabhyupaiti tejāṁsi cāpo gamayaṁti śoṣam |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
bhinnāni bhūtāni śarīrasaṁsthānyaikyaṁ ca dattvā jagadudvahaṁti || 9.50 (9.60)
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Sālā)
yatpāṇipādodarapṣṭhamūrdhnā nirvartate garbhagatasya bhāvaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
yadātmanastasya ca tena yogaḥ svābhāvikaṁ tatkathayaṁti tajjñāḥ || 9.51 (9.61)
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Buddhi)
kaḥ kaṁṭakasya prakaroti taikṣṇyaṁ vicitrabhāvaṁ mgapakṣiṇāṁ vā |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
svabhāvataḥ sarvamidaṁ pravttaṁ na kāmakāro 'sti kutaḥ prayatnaḥ || 9.52 (9.62)
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Sālā)
sargaṁ vadaṁtīśvaratastathānye tatra prayatne puruṣaṣya ko 'rthaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
ya eva heturjagataḥ pravttau heturnivttau niyataḥ sa eva || 9.53 (9.63)
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
kecidvadaṁtyātmanimittameva prādurbhavaṁ caiva bhavakṣayaṁ ca |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
prādurbhavaṁ tu pravadaṁtyayatnādyatnena mokṣādhigamaṁ bruvaṁti || 9.54 (9.64)
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Kīrti)
naraḥ pitṇāmanṇaḥ prajābhirvedairṣīṇāṁ kratubhiḥ surāṇām |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
utpadyate sārdhamṇaistribhistairyasyāsti mokṣaḥ kila tasya mokṣaḥ || 9.55 (9.65)
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Rāmā)
ityevametena vidhikrameṇa mokṣaṁ sayatnasya vadaṁti tajjñāḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
prayatnavaṁto 'pi hi vikrameṇa mumukṣavaḥ khedamavāpnuvaṁti || 9.56 (9.66)
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
tatsaumya mokṣe yadi bhaktirasti nyāyena sevasva vidhiṁ yathoktam |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
evaṁ bhaviṣyatyupapattirasya saṁtāpanāśaśca narādhipasya || 9.57 (9.67)
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Vāṇī)
yā ca pravttā bhavadoṣabuddhistapovanebhyo bhavanaṁ praveṣṭum |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
tatrāpi ciṁtā tava tāta mā bhūt pūrve 'pi jagmuḥ svaghaṁ vanebhyaḥ || 9.58 (9.68)
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Upendravajrā)
tapovanastho 'pi vtaḥ prajābhirjagāma rājā puramaṁbarīṣaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
tathā mahīṁ vipraktāmanāryaistapovanādetya rarakṣa rāmaḥ || 9.59 (9.69)
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Mālā)
tathaiva śālvādhipatirdrumākṣo vanātsasūnuḥ svapuraṁ praviśya |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
brahmarṣibhūtaśca munervaśiṣṭhāddadhre śriyaṁ sāṁktiraṁtidevaḥ || 9.60 (9.70)
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Bhadrā)
evaṁvidhā dharmayaśaḥpradīptā vanāni hitvā bhavanānyabhīyuḥ |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
tasmānna doṣo 'sti ghaṁ praveṣṭuṁ tapovanāddharmanimittameva || 9.61 (9.71)
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tato vacastasya niśamya maṁtriṇaḥ priyaṁ hitaṁ caiva npasya cakṣuṣaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
anūnamavyastamasaktamadrutaṁ dhtau sthito rājasuto 'bravīdvacaḥ || 9.62 (9.72)
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
ihāsti nāstīti ya eṣa saṁśayaḥ parasya vākyairna mamātra niścayaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
avetya tattvaṁ tapasā śamena vā svayaṁ grahīṣyāmi yadatra niścitam || 9.63 (9.73)
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
na me kṣamaṁ saṁgaśataṁ hi darśanaṁ grahītumavyaktaparaṁ parāhatam |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
buddhaḥ parapratyayato hi ko vrajejjano 'ṁdhakāre 'ṁdha ivāṁdhadeśitaḥ || 9.64 (9.74)
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
adṣṭatattvasya sato 'pi kiṁ tu me śubhāśubhe saṁśayite śubhe matiḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
vthāpi khedo 'pi varaṁ śubhātmanaḥ sukhaṁ na tattve 'pi vigarhitātmanaḥ || 9.65 (9.75)
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
imaṁ tu dṣṭvāgamamavyavasthitaṁ yaduktamāptaistadavehi sādhviti |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
prahīṇadoṣatvamavehi cāptatāṁ prahīṇadoṣo hyantaṁ na vakṣyati || 9.66 (9.76)
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
ghapraveśaṁ prati yacca me bhavānuvāca rāmaprabhtīn nidarśanam |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
na te pramāṇaṁ na hi dharmaniścayeṣvalaṁ pramāṇāya parikṣatavratāḥ || 9.67 (9.77)
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tadevamapyeva ravirmahīṁ patedapi sthiratvaṁ himavān giristyajet |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
adṣṭatattvo viṣayonmukheṁdriyaḥ śrayeya na tveva ghān pthagjanaḥ || 9.68 (9.78)
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
ahaṁ viśeyaṁ jvalitaṁ hutāśanaṁ na cāktārthaḥ praviśeyamālayam |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
iti pratijñāṁ sa cakāra garvito yatheṣṭamutthāya ca nirmamo yayau || 9.69 (9.79)
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tataḥ savāṣpau sacivadvijāvubhau niśamya tasya sthirameva niścayam |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
viṣaṇṇavaktrāvanugamya duḥkhitau śanairagatyā purameva jagmatuḥ || 9.70 (9.80)
−−− ⏑⏑⏑⏑−⏑−⏑−−¦¦−−−,⏑⏑⏑⏑−⏑−⏑−− Praharṣiṇī
tatsnehādatha npateśca bhaktitastau sāpekṣaṁ pratiyayatuśca tasthatuśca |
−−−,⏑⏑⏑⏑−⏑−⏑−−¦¦−−−,⏑⏑⏑⏑−⏑−⏑−−
durdharṣaṁ ravimiva dīptamātmabhāsā taṁ draṣṭuṁ na hi pathi śekaturna moktum || 9.71 (9.81)
−−−,⏑⏑⏑⏑−⏑−⏑−−¦¦−−− ⏑⏑⏑⏑−⏑−⏑−− Praharṣiṇī
tau jñātuṁ paramagatergatiṁ tu tasya pracchannāṁścarapuruṣāñchucīn vidhāya |
−−−,⏑⏑⏑⏑−⏑−⏑−−¦¦−−−,⏑⏑⏑⏑−⏑−⏑−⏑
rājānaṁ priyasutalālasaṁ nu gatvā drakṣyāvaḥ kathamiti jagmatuḥ kathaṁcit || 9.72 (9.82)
iti śrībuddhacarite mahākāvye kumārānveṣaṇo nāma navamaḥ sargaḥ || 9 ||
Buddha-carita Home Page Next Chapter