Buddha-carita Home Page Next Chapter
Book X [Śreṇyābhigamano]
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Kīrti)
sa rājavatsaḥ pthupīnavakṣāstau havyamaṁtrādhiktau vihāya |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
uttīrya gaṁgāṁ pracalattaraṁgāṁ śrīmadghaṁ rājaghaṁ jagāma || 10.1
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Vāṇī)
śailaiḥ suguptaṁ ca vibhūṣitaṁ ca dhtaṁ ca pūtaṁ ca śivaistapodaiḥ |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
paṁcācalāṁkaṁ nagaraṁ prapede śāṁtaḥ svayaṁbhūriva nākapṣṭham || 10.2
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Māyā)
gāṁbhīryamojaśca niśāmya tasya vapuśca dīptaṁ puruṣānatītya |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
visismiye tatra janastadānīṁ sthāṇuvratasyeva vṣadhvajasya || 10.3
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Sālā)
taṁ prekṣya yo 'nyena yayau sa tasthau yaścātra tasthau pathi so 'nvagacchat |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
drutaṁ yayau yaṁ sadayaṁ sadhīraṁ yaḥ kaścidāste sma sa cotpapāta || 10.4
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
kaścittamānarca janaḥ karābhyāṁ satktya kaścicchirasā vavaṁde |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
snigdhena kaścidvacasābhyanaṁdannaivaṁ jagāmāpratipūjya kaścit || 10.5
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Bhadrā)
taṁ jihriyuḥ prekṣya vicitraveṣāḥ prakīrṇavācaḥ pathi maunamīyuḥ |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
dharmasya sākṣādiva saṁnikarṣānna kaścidanyāyamatirbabhūva || 10.6
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Rāmā)
anyakriyāṇāmapi rājamārge strīṇāṁ nṇāṁ vā bahumānapūrvam |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
tadeva kalpaṁ naradevasūtraṁ nirīkṣamāṇā na tu tasya dṣṭiḥ || 10.7
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Upendravajrā)
bhruvau lalāṭaṁ mukhamīkṣaṇaṁ vā vapuḥ karau vā caraṇau gatiṁ vā |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
yadeva yastasya dadarśa tatra tadeva tasyānubabaṁdha cakṣuḥ || 10.8
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Vāṇī)
dṣṭvā śubhorṇabhruvamāyatākṣaṁ jvalaccharīraṁ śubhajālahastam |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
taṁ bhikṣuveśaṁ kṣitipālanārhaṁ saṁcukṣubhe rājaghasya lakṣmīḥ || 10.9
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Rāmā)
śreṇyo 'tha bhartā magadhājirasya vāhyādvimānādvipulaṁ janaugham |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
dadarśa papraccha ca tasya hetuṁ tatastamasmai puruṣaḥ śaśaṁsa || 10.10
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Rāmā)
jñānaṁ paraṁ vā pthivīśriyaṁ vā viprairya ukto 'dhigamiṣyatīti |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
sa eva śākyādhipatestanūjo nirīkṣyate pravrajito janena || 10.11
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Ārdrā)
tataḥ śrutārtho manasā gatārtho rājā babhāṣe puruṣaṁ tameva |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
vijñāyatāṁ kva pratigacchatīti tathetyathainaṁ puruṣo 'nvagacchat || 10.12
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Upendravajrā)
alolacakṣuryugamātradarśī nivttavāgyaṁtritamaṁdagāmī |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
cacāra bhikṣāṁ sa tu bhikṣuvaryo nidhāya gātrāṇi calaṁ ca cetaḥ || 10.13
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Bhadrā)
ādāya bhaikṣaṁ ca yathopapannaṁ yayau gireḥ prasravaṇaṁ viviktam |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
nyāyena tatrābhyavahtya cainanmahīdharaṁ pāṁḍavamāruroha || 10.14
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Bhadrā)
tasminvane lodhravanopagūḍhe mayūranādapratipūrṇakuṁje |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
kāṣāyavāsāḥ sa babhau nsūryo yathodayasyopari bālasūryaḥ || 10.15
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
tatraivamālokya sa rājabhtyaḥ śreṇyāya rājñe kathayāṁ cakāra |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
saṁśrutya rājā sa ca bāhumānyāttatra pratasthe nibhtānuyātraḥ || 10.16
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Ārdrā)
sa pāṁḍavaṁ pāṁḍavatulyavīryaḥ śailottamaṁ śailasamānavarṣmā |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
maulīdharaḥ siṁhagatirnsiṁhaścalatsaṭaḥ siṁha ivāruroha || 10.17
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (ddhi)
calasya tasyopari śṁgabhūtaṁ śāṁteṁdriyaṁ paśyati bodhisattvam |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
paryaṁkamāsthāya virocamānaṁ śaśāṁkamudyaṁtamivābhrakūṭāt || 10.18
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Rāmā)
taṁ rūpalakṣmyā ca śamena caiva dharmasya nirmāṇamivopadiṣṭam |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
savismayaḥ praśrayavān nareṁdraḥ svayaṁbhuvaṁ śakra ivopatasthe || 10.19
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Buddhi)
taṁ nyāyato nyāyavatāṁ variṣṭhaḥ sametya papraccha ca dhātusāmyam |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
sa cāpyavocatsadśena sāmnā npaṁ manaḥsvāsthyamanāmayaṁ ca || 10.20
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Chāyā)
tataḥ śucau vāraṇakarṇanīle śilātale 'sau niṣasāda rājā |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
npopaviśyānumataśca tasya bhāvaṁ vijijñāsuridaṁ babhāṣe || 10.21
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Vāṇī)
prītiḥ parā me bhavataḥ kulena kramāgatā caiva parīkṣitā ca |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
jātā vivakṣā suta yā yato me tasmādidaṁ snehavaco nibodha || 10.22
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Vāṇī)
ādityapūrvaṁ vipulaṁ kulaṁ te navaṁ vayo dīptamidaṁ vapuśca |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
kasmādiyaṁ te matirakrameṇa bhaikṣāka evābhiratā na rājye || 10.23
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
gātraṁ hi te lohitacaṁdanārhaṁ kāṣāyasaṁśleṣamanarhametat |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
hastaḥ prajāpālanayogya eṣa bhoktuṁ na cārhaḥ paradattamannam || 10.24
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Sālā)
tatsaumya rājyaṁ yadi paitkaṁ tvaṁ snehātpiturnecchasi vikrameṇa |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
na ca kṣamaṁ marṣayituṁ matiste bhuktvārdhamasmadviṣayasya śīghram || 10.25
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
evaṁ hi na syātsvajanāvamardaḥ kālakrameṇāpi śamaśrayā śrīḥ |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
tasmātkuruṣva praṇayaṁ mayi tvaṁ sadbhiḥ sahīyā hi satāṁ samddhiḥ || 10.26
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Ārdrā)
atha tvidānīṁ kulagarvitatvādasmāsu viśraṁbhaguṇo na te 'sti |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
vyūhānyanekāni vigāhya vāṇairmayā sahāyena parāñjigīṣa || 10.27
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
tadbuddhimatrānyatarāṁ vṇīṣva dharmārthakāmān vidhivadbhajasva |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
vyatyasya rāgādi ha hi trivargaṁ pretyeha vibhraṁśamavāpnuvaṁti || 10.28
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
yo hyarthadharmau paripīḍya kāmaḥ syāddharmakāmye paribhūya cārthaḥ |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
kāmārthayoścoparameṇa dharmastyājyaḥ sa ktsno yadi kāṁkṣitārthaḥ || 10.29
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Bālā)
tasmāttrivargasya niṣevaṇena tvaṁ rūpametatsaphalaṁ kuruṣva |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
dharmārthakāmādhigamaṁ hyanūnaṁ nṇāmanūnaṁ puruṣārthamāhuḥ || 10.30
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
tanniṣphalau nārhasi kartumetau pīnau bhujau cāpavikarṣaṇārhau |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
māṁdhātvajjetumimau hi yogyau lokāni hi trīṇi hi kiṁ punargām || 10.31
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Sālā)
snehena khalvetadahaṁ bravīmi naiśvaryarāgeṇa na vismayena |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
imaṁ hi dṣṭvā tava bhikṣuveśaṁ jātānukaṁpo 'smyapi cāgatāśruḥ || 10.32
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Bālā)
tadbhuṁkṣva bhikṣāśramakāma kāmānkāle 'si kartā priyadharma dharmam |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
yāvatsvavaṁśapratirūparūpaṁ na te jarābhyetyabhibhūya bhūyaḥ || 10.33
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Sālā)
śaknoti jīrṇaḥ khalu dharmamāptuṁ kāmopabhogeṣvagatirjarāyāḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
ataśca yūnaḥ kathayaṁti kāmānmadhyasya vittaṁ sthavirasya dharmam || 10.34
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Indravajrā)
dharmasya cārthasya ca jīvaloke pratyarthibhūtāni hi yauvanāni |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
saṁrakṣyamāṇānyapi durgrahāṇi kāmā yatastena yathā haraṁti || 10.35
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Ārdrā)
vayāṁsi jīrṇāni vimarśayaṁti dhīrāṇyavasthānaparāyaṇāni |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
alpena yatnena śamātmakāni bhavaṁtyagatyeva ca lajjayā ca || 10.36
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Chāyā)
ataśca lolaṁ viṣayapradhānaṁ pramattamakṣāṁtamadīrghadarśi |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
bahucchalaṁ yauvanamabhyatītya nistīrya kāṁtāramivāśvasaṁti || 10.37
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Bhadrā)
tasmādadhīraṁ capalapramādi navaṁ vayastāvadidaṁ vyapaitu |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
kāmasya pūrvaṁ hi vayaḥ śaravyaṁ na śakyate rakṣitumiṁdriyebhyaḥ || 10.38
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−− Upajāti (Premā)
athau cikīrṣā tava dharma eva yajasva yajñaṁ kuladharma eṣaḥ |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−−
yajñairadhiṣṭhāya hi nākapṣṭhaṁ yayau marutvānapi nākapṣṭham || 10.39
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
suvarṇakeyūravidaṣṭabāhavo maṇipradīpojjvalacitramaulayaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
nparṣayastāṁ hi gatiṁ gatā makhaiḥ śrameṇa yāmeva mahārṣayo yayuḥ || 10.40
−−−,⏑⏑⏑⏑−[⏑−]⏑−−¦¦−−−,⏑⏑⏑⏑−⏑−⏑−− Praharṣiṇī
ityevaṁ magadhapatir[vaco] These 2 syllables, missing in Cowell's edition (where he wrongly identifies the omission as occurring in line c), are supplied from Johnson's edition.01 babhāṣe yaḥ samyagvalabhidiva dhruvaṁ babhāṣe |
−−−,⏑⏑⏑⏑−⏑−⏑−−¦¦−−−,⏑⏑⏑⏑−⏑−⏑−−
tacchrutvā na sa vicacāra rājasūnuḥ kailāso giririva naikacitrasānuḥ || 10.41
iti śrībuddhacarite mahākāvye 'śvaghoṣakte śreṇyābhigamano nāma daśamaḥ sargaḥ || 10 ||
Buddha-carita Home Page Next Chapter