Buddha-carita Home Page Next Chapter
Book XII [Arāḍadarśano]
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− pathyā Śloka The pathyā form of the metre should be presumed in the Śloka verses unless otherwise indicated.01
tataḥ śamavihārasya munerikṣvākucaṁdramāḥ |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
arāḍasyāśramaṁ bheje vapuṣā pūrayanniva || 12.1
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
sa kālāmasagotreṇa tenālokyaiva dūrataḥ |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
uccaiḥ svāgatamityuktaḥ samīpamupajagmivān || 12.2
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
tāvubhau nyāyataḥ pṣṭvā dhātusāmyaṁ parasparam |
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
dāravyormedhyayorvṣyoḥ śucau deśe niṣīdatuḥ || 12.3
⏑−−−¦⏑⏑⏑−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑− navipulā
tamāsīnaṁ npasutaṁ so 'bravīnmunisattamaḥ |
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
bahumānaviśālābhyāṁ darśanābhyāṁ pibanniva Written pivanniva in the text, which must be a misprint.02 || 12.4
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
viditaṁ me yathā saumya niṣkrāṁto bhavanādasi |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
chittvā snehamayaṁ pāśaṁ pāśaṁ dpta iva dvipaḥ || 12.5
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
sarvathā dhtimaccaiva prājñaṁ caiva manastava |
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
yastvaṁ prāptaḥ śriyaṁ tyaktvā latāṁ viṣaphalāmiva || 12.6
−−−−¦⏑⏑⏑−¦¦−−−−¦⏑−⏑− navipulā
nāścaryaṁ jīrṇavayaso yajjagmuḥ pārthivā vanam |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
apatyebhyaḥ śriyaṁ dattvā bhuktocchiṣṭāmiva srajam || 12.7
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
idaṁ me matamāścaryaṁ nave vayasi yadbhavān |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
abhuktveva śriyaṁ prāptaḥ sthito viṣayagocare || 12.8
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
tadvijñātumimaṁ dharmaṁ paramaṁ bhājanaṁ bhavān |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
jñānapūrvamadhiṣṭhāya śīghraṁ duḥkhārṇavaṁ tara || 12.9
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
śiṣye yadyapi vijñāte śāstraṁ kālena vartate |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
gāṁbhīryādvyavasāyācca suparīkṣyo bhavān mama || 12.10
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
iti vākyamarāḍasya vijñāya sa narādhipaḥ |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
babhūva paramaprītaḥ provācottarameva ca || 12.11
⏑−−−¦⏑⏑⏑−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑− navipulā
viraktasyāpi yadidaṁ saumukhyaṁ bhavataḥ param |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
aktārtho 'pyanenāsmi ktārtha iva saṁprati || 12.12
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
didkṣuriva hi jyotiryiyāsuriva daiśikam |
−−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
tvaddarśanādahaṁ manye titīrṣuriva ca plavam || 12.13
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
tasmādarhasi tadvaktuṁ vaktavyaṁ yadi manyase |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
jarāmaraṇarogebhyo yathāyaṁ parimucyate || 12.14
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
ityarāḍaḥ kumārasya māhātmyādeva coditaḥ |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
saṁkṣiptaṁ kathayāṁ cakre svasya śāstrasya niścayam || 12.15
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
śrūyatāmayamasmākaṁ siddhāṁtaḥ śṇvatāṁ vara |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
yathā bhavati saṁsāro yathā vai parivartate || 12.16
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
praktiśca vikāraśca janma mtyurjaraiva ca |
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
tattāvatsattvamityuktaṁ sthirasattva parehi naḥ || 12.17
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
tatra tu praktirnāma viddhi praktikovida |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
paṁca bhūtānyahaṁkāraṁ buddhimavyaktameva ca || 12.18
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
vikāra iti buddhiṁ tu viṣayāniṁdriyāṇi ca |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
pāṇipādaṁ ca vādaṁ ca pāyūpasthaṁ tathā manaḥ || 12.19
−−−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
asya kṣetrasya vijñānāt kṣetrajña iti saṁjñi ca |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
kṣetrajña iti cātmānaṁ kathayaṁtyātmaciṁtakāḥ || 12.20
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
saśiṣyaḥ kapilaśceha pratibuddha iti smtiḥ |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
saputraḥ pratibuddhaśca prajāpatirihocyate || 12.21
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
jāyate jīryate caiva budhyate mriyate ca yat |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
tadvyaktamiti vijñeyamavyaktaṁ tu viparyayāt || 12.22
−−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
ajñānaṁ karma tṣṇā ca jñeyāḥ saṁsārahetavaḥ |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
sthito 'smiṁstritaye yastu tatsattvaṁ nābhivartate || 12.23
−−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
vipratyayādahaṁkārātsaṁdehādabhisaṁplavāt |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
aviśeṣānupāyābhyāṁ saṁgādabhyavapātataḥ || 12.24
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
tatra vipratyayo nāma viparītaṁ pravartate |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
anyathā kurute kāryaṁ maṁtavyaṁ manyate 'nyathā || 12.25
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
bravīmyahamahaṁ vedmi gacchāmyahamahaṁ sthitaḥ |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
itīhaivamahaṁkārastvanahaṁkāra vartate || 12.26
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
yastu bhāvena saṁdigdhānekībhāvena paśyati |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
mtpiṁḍavadasaṁdeha saṁdehaḥ sa ihocyate || 12.27
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
ya evāhaṁ sa evedaṁ mano buddhiśca karma ca |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
yaścaivaṁ sa gaṇaḥ so 'hamiti yaḥ so 'bhisaṁplavaḥ || 12.28
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
aviśeṣaṁ viśeṣajña pratibuddhāprabuddhayoḥ |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
praktīnāṁ ca yo veda so 'viśeṣa iti smtaḥ || 12.29
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
namaskāravaṣaṭkārau prokṣaṇābhyukṣaṇādayaḥ |
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
anupāya iti prājñairupāyajña praveditaḥ || 12.30
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
sajjate yena durmedhā manovākkarmabuddhibhiḥ |
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
viṣayeṣvanabhiṣvaṁga so 'bhiṣvaṁga iti smtaḥ || 12.31
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
mamedamahamasyeti yadduḥkhamabhimanyate |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
vijñeyo 'bhyavapātaḥ sa saṁsāre yena pātyate || 12.32
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
ityavidyā hi vidvāṁsaḥ paṁcaparvā samīhate |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
tamo mohaṁ mahāmohaṁ tāmisradvayameva ca || 12.33
−−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
tatrālasyaṁ tamo viddhi mohaṁ mtyuṁ ca janma ca |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
mahāmohastvasaṁmoha kāma ityavagamyatām || 12.34
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
yasmādatra ca bhūtāni pramuhyaṁti mahāṁtyapi |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
tasmādeṣa mahābāho mahāmoha iti smtaḥ || 12.35
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
tāmisramiti cākrodha krodhamevādhikurvate |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
viṣādaṁ cāṁdhatāmisramaviṣāda pracakṣate || 12.36
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
anayāvidyayā bālaḥ saṁyuktaḥ paṁcaparvayā |
−−−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
saṁsāre duḥkhabhūyiṣṭhe janmasvabhiniṣicyate || 12.37
−−−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
draṣṭā śrotā ca maṁtā ca kāryaṁ karaṇameva ca |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
ahamityevamāgamya saṁsāre parivartate || 12.38
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
ityebhirhetubhirdhīman tamaḥsrotaḥ pravartate |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
hetvabhāve phalābhāva iti vijñātumarhasi || 12.39
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
tatra samyagmatirvidyānmokṣakāma catuṣṭayam |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
pratibuddhāprabuddhau ca vyaktamavyaktameva ca || 12.40
⏑−⏑−¦−−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑− mavipulā
yathāvadetadvijñāya kṣetrajño hi catuṣṭayam |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
ārjavaṁ javatāṁ hitvā prāpnoti padamakṣaram || 12.41
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
ityarthaṁ brāhmaṇā loke paramabrahmavādinaḥ |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
brahmacaryaṁ caraṁtīha brāhmaṇān vāsayaṁti ca || 12.42
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
iti vākyamidaṁ śrutvā munestasya npātmajaḥ |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
abhyupāyaṁ ca papraccha padameva ca naiṣṭhikam || 12.43
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
brahmacaryamidaṁ caryaṁ yathā yāvacca yatra ca |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
dharmasyāsya ca paryaṁtaṁ bhavān vyākhyātumarhati || 12.44
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
ityarāḍo yathāśāstraṁ vispaṣṭārthaṁ samāsataḥ |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
tamevānyena kalpena dharmamasmai vyabhāṣata || 12.45
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
ayamādau ghānmuktvā bhaikṣākaṁ liṁgamāśritaḥ |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
samudācāravistīrṇaṁ śīlamādāya vartate || 12.46
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
saṁtoṣaṁ paramāsthāya yena tena yatastataḥ |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
viviktaṁ sevate vāsaṁ nirdvaṁdvaḥ śāstravitktī || 12.47
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
tato rāgādbhayaṁ dṣṭvā vairāgyācca paraṁ śivam |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
nighṇanniṁdriyagrāmaṁ yatate manasaḥ śrame || 12.48
⏑−⏑−¦−−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑− mavipulā
atho viviktaṁ kāmebhyo vyāpādādibhya eva ca |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
vivekajamavāpnoti pūrvadhyānaṁ vitarkavat || 12.49
−−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
tacca dhyānaṁ sukhaṁ prāpya tattadeva vitarkayan |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
apūrvasukhalābhena hriyate bāliśo janaḥ || 12.50
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
śamenaivaṁvidhenāyaṁ kāmadveṣavigarhiṇā |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
brahmalokamavāpnoti paritoṣeṇa vaṁcitaḥ || 12.51
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
jñātvā vidvān vitarkāṁstu manaḥsaṁkṣobhakārakān |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
tadviyuktamavāpnoti dhyānaṁ prītisukhānvitam || 12.52
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
hriyamāṇastayā prītyā yo viśeṣaṁ na paśyati |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
sthānaṁ bhāsvaramāpnoti deveṣvābhāsureṣvapi || 12.53
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
yastu prītisukhāttasmādvivecayati mānasam |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
ttīyaṁ labhate dhyānaṁ sukhaṁ prītivivarjitam || 12.54
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
tatra kecidvyavasyaṁti mokṣa ityapi māninaḥ |
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
sukhaduḥkhaparityāgādavyāpārācca cetasaḥ || 12.55 (57)
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
yastu tasminsukhe magno na viśeṣāya yatnavān |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
śubhaktsnaiḥ sa sāmānyaṁ sukhaṁ prāpnoti daivataiḥ || 12.56 (55)
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
tādśaṁ sukhamāsādya yo na rajyannupekṣate |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
caturthaṁ dhyānamāpnoti sukhaduḥkhavivarjitam || 12.57 (56)
−−−−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− navipulā
asya dhyānasya tu phalaṁ samaṁ devairvhatphalaiḥ |
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− Cowell's edition reads: vhatphalaṁ, which would give an Anuṣṭubh variation, which is not acceptable in Aśvaghoṣa's prosody.03
kathayaṁti bhatkālaṁ vhatprajñāparīkṣakāḥ || 12.58
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
samādhervyutthitastasmāddṣṭvā doṣāṁścharīriṇām |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
jñānamārohati prājñaḥ śarīravinivttaye || 12.59
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
tatastaddhyānamutsjya viśeṣe ktaniścayaḥ |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
kāmebhya iva satprājño rūpādapi virajyate || 12.60
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
śarīre khāni yānyasya tānyādau parikalpayan |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
ghaneṣvapi tato dravyeṣvākāśamadhimucyate || 12.61
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
ākāśasamamātmānaṁ saṁkṣipya tvaparo budhaḥ |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
tadaivānaṁtataḥ paśyan viśeṣamadhigacchati || 12.62
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
adhyātmakuśaleṣvanyo nivartyātmānamātmanā |
−−−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
kiṁcinnāstīti saṁpaśyannākiṁcanya iti smtaḥ || 12.63
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
tato muṁjādiṣīkeva śakuniḥ paṁjarādiva |
−−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
kṣetrajño niḥsto dehānmukta ityabhidhīyate || 12.64
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
etattatparamaṁ brahma nirliṁgaṁ dhruvamakṣaram |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
yanmokṣa iti tattvajñāḥ kathayaṁti manīṣiṇaḥ || 12.65
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
ityupāyaśca mokṣaśca mayā saṁdarśitastava |
⏑−−−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑− navipulā Cowell's edition reads: ruci, which would give a light syllable at the end of the pāda, but navipulā needs a heavy syllable after the three light ones.04
yadi jñātaṁ yadi rucir yathāvatpratipadyatām || 12.66
−−−−¦⏑⏑⏑−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑− navipulā
jaigīṣavyo 'tha janako vddhaścaiva parāśaraḥ |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
imaṁ paṁthānamāsādya muktā hyanye ca mokṣiṇaḥ || 12.67
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
iti tasya sa tadvākyaṁ ghītvā na vicārya ca |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
pūrvahetubalaprāptaḥ pratyuttaramuvāca saḥ || 12.68
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
śrutaṁ jñānamidaṁ sūkṣmaṁ parataḥ parataḥ śivam |
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
kṣetreṣvasyāparityāgādavaimyetadanaiṣṭhikam || 12.69
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
vikārapraktibhyo hi kṣetrajñaṁ muktamapyaham |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
manye prasavadharmāṇaṁ vījadharmāṇameva ca || 12.70
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
viśuddho yadyapi hyātmā nirmukta iti kalpyate | Johnson inserts 2 extra verses inserted at this point, written in italics here. The rest of the verse numbers in this chapter in Johnson's edition are affected by this, and are placed in brackets in this edition henceforth.05 (ab = 12.71ab)
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
bhūyaḥ pratyayasadbhāvādamuktaḥ sa bhaviṣyati || 12.71
⏑⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− navipulā
tubhūmyaṁbuvirahādyathā bījaṁ na rohati |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
rohati pratyayaistaistaistadvatso 'pi mato mama || 12.72
−−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
yatkarmājñānatṣṇānāṁ tyāgānmokṣaśca kalpyate |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
atyaṁtastatparityāgaḥ satyātmani na vidyate || 12.71 (cd = 12.73cd)
−−−−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− navipulā
hitvā hitvā trayamidaṁ viśeṣastūpalabhyate |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
ātmanastu sthitiryatra tatra sūkṣmamidaṁ trayam || 12. 72 (12.74)
−−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
sūkṣmatvāccaiva doṣāṇāmavyāpārācca cetasaḥ |
−−−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
dīrghatvādāyuṣaścaiva mokṣastu parikalpyate || 12.73 (12.75)
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
ahaṁkāraparityāgo yaścaiṣa parikalpyate |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
satyātmani parityāgo nāhaṁkārasya vidyate || 12.74 (12.76)
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
saṁkhyādibhiramuktaśca nirguṇo na bhavatyayam |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
tasmādasati nairguṇye nāsya mokṣo 'bhidhīyate || 12.75 (12.77)
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
guṇino hi guṇānāṁ ca vyatireko na vidyate |
−−−−¦⏑⏑⏑−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑− navipulā
rūpoṣṇābhyāṁ virahito na hyagnirupalabhyate || 12.76 (12.78)
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
prāgdehānna bhaveddehī prāgguṇebhyastathā guṇī |
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
kasmādādau vimuktaḥ sañśarīrī badhyate punaḥ || 12.77 (12.79)
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
kṣetrajño viśarīraśca jño vā syādajña eva vā |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
yadi jño jñeyamasyāsti jñeye sati na mucyate || 12.78 (12.80)
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
athājña iti siddho vaḥ kalpitena kimātmanā |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
vināpi hyātmanājñānaṁ prasiddhaṁ kāṣṭhakuḍyavat || 12.79 (12.81)
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
parataḥ paratastyāgo yasmāttu guṇavān smtaḥ |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
tasmātsarvaparityāgānmanye ktsnāṁ ktārthatām || 12.80 (12.82)
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
iti dharmamarāḍasya viditvā na tutoṣa saḥ |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
aktsnamiti vijñāya tataḥ pratijagāma ha || 12.81 (12.83)
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
viśeṣamatha śuśrūṣurudrakasyāśramaṁ yayau |
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
ātmagrāhācca tasyāpi jaghe na sa darśanam || 12.82 (12.84)
−−−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
saṁjñāsaṁjñitvayordoṣaṁ jñātvā hi munirudrakaḥ |
−−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
ākiṁcinyātparaṁ lebhe saṁjñāsaṁjñātmikāṁ gatim || 12.83 (12.85)
−−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
yasmāccālaṁbane sūkṣme saṁjñāsaṁjñe tataḥ param |
−−−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
nāsaṁjñī naiva saṁjñīti tasmāttatra gatasphaḥ || 12.84 (12.86)
⏑−⏑−¦−−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− mavipulā
yataśca buddhistatraiva sthitānyatrāpracāriṇī |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
sūkṣmāpādi tatastatra nāsaṁjñitvaṁ na saṁjñitā || 12.85 (12.87)
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
yasmācca tamapi prāpya punarāvartate jagat |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
bodhisattvaḥ paraṁ prepsustasmādudrakamatyajat || 12.86 (12.88)
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
tato hitvāśramaṁ tasya śreyo 'rthī ktaniścayaḥ |
−−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
bheje gayasya rājarṣernagarīsaṁjñamāśramam || 12.87 (12.89)
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
atha nairaṁjanātīre śucau śuciparākramaḥ |
⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
cakāra vāsamekāṁtavihārābhivratī muniḥ || 12.88 (12. 90)
⏓⏓⏓⏓¦⏓−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑− Ed: This line could be either pathyā or mavipulā. The next line could be either navipulā or bhavipulā.06
Johnson's edition inserts this verse here, along with the translation. The numbering in Johnson's edition is again affected by this change.07<xxx> tatpūrvaṁ paṁceṁdriyavaśoddhatān |
⏑−⏓⏓¦⏓⏑⏑−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
tapaḥ <xx> vratino bhikṣūn paṁca niraikṣata || (12.91)
−−⏑−¦−−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− mavipulā
paṁcopatasthurdṣṭvātra bhikṣavastaṁ mumukṣavaḥ |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
puṇyārjitadhanārogyamiṁdriyārthā iveśvaram || 12.89 (12.92)
−−⏑−¦−−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑− mavipulā
saṁpūjyamānastaiḥ prahvairvinayānatamūrtibhiḥ |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
tadvaṁśasthāyibhiḥ śiṣyairlolairmana iveṁdriyaiḥ || 12.90 (12.93)
−⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− navipulā
mtyujanmāṁtakaraṇe syādupāyo 'yamityatha |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
duṣkarāṇi samārebhe tapāṁsyanaśanena saḥ || 12.91 (12.94)
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
upavāsavidhīn nekān kurvan naradurācarān |
−−⏑−¦−−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑− mavipulā
varṣāṇi ṣaṭkarmaprepsurakarotkārśyamātmanaḥ || 12.92 (12.95)
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
annakāleṣu caikaikaiḥ sakolatilataṁḍulaiḥ |
⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
apārapārasaṁsārapāraṁ prepsurapārayat || 12.93 (12.96)
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
dehādapacayastena tapasā tasya yaḥ ktaḥ |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
sa evopacayo bhūyastejasāsya kto 'bhavat || 12.94 (12.97)
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
kśo 'pyakśakīrtiśrīrhlādaṁ cakre 'nyacakṣuṣam |
⏑⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− navipulā
kumudānāmiva śaracchuklapakṣādicaṁdramāḥ || 12.95 (12.98)
⏑−⏑−¦−−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑− mavipulā
tvagasthiśeṣo niḥśeṣairmedaḥpiśitaśoṇitaiḥ |
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
kṣīṇo 'pyakṣīṇagāṁbhīryaḥ samudra iva sa vyabhāt || 12.96 (12.99)
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
atha kaṣṭatapaḥspaṣṭavyarthakliṣṭatanurmuniḥ |
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
bhavabhīrurimāṁ cakre buddhiṁ buddhatvakāṁkṣayā || 12.97 (12.100)
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
nāyaṁ dharmo virāgāya na bodhāya na muktaye |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
jaṁbumūle mayā prāpto yastadā sa vidhirdhruvaḥ || 12.98 (12.101)
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
na cāsau durbalenāptuṁ śakyamityāgatādaraḥ |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
śarīrabalavddhyarthamidaṁ bhūyo 'nvaciṁtayat || 12.99 (12.102)
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
kṣutpipāsāśramaklāṁtaḥ śramādasvasthamānasaḥ |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
prāpnuyānmanasāvāpyaṁ phalaṁ kathamanirvtaḥ || 12.100 (12.103)
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
nirvtiḥ prāpyate samyaksatateṁdriyatarpaṇāt |
−−⏑−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑− navipulā
saṁtarpiteṁdriyatayā manaḥsvāsthyamavāpyate || 12.101 (12.104)
−−⏑−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑− navipulā
svasthaprasannamanasaḥ samādhirupapadyate |
⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
samādhiyuktacittasya dhyānayogaḥ pravartate || 12.102 (12.105)
−−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
dhyānapravartanāddharmāḥ prāpyaṁte yairavāpyate |
−⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑− navipulā
durlabhaṁ śāṁtamajaraṁ paraṁ tadamtaṁ padam || 12.103 (12.106)
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
tasmādāhāramūlo 'yamupāya itiniścayaḥ |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
asūrikaraṇe dhīraḥ ktvāmitamatirmatim || 12.104 (12.107)
−−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
snāto nairaṁjanātīrāduttatāra śanaiḥ kśaḥ |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
bhaktyāvanataśākhāgrairdattahastastaṭadrumaiḥ || 12.105 (12.108)
⏑⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑− navipulā
atha gopādhipasutā daivatairabhicoditā |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
udbhūtahdayānaṁdā tatra naṁdabalāgamat || 12.106 (12.109)
⏑⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑− navipulā
sitaśaṁkhojjvalabhujā nīlakaṁbalavāsinī |
⏑−⏑−¦−−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑− mavipulā
sapheṇamālānīlāṁburyamuneva saridvarā || 12.107 (12.110)
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
sā śraddhāvardhitaprītirvikasallocanotpalā |
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
śirasā praṇipatyainaṁ grāhayāmāsa pāyasam || 12.108 (12.111)
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
ktvā tadupabhogena prāptajanmaphalāṁ sa tām |
−−−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
bodhiprāptau samartho 'bhūtsaṁtarpitaṣaḍiṁdriyaḥ || 12.109 (12.112)
−−−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
paryāptāpyānamūrtaśca sārdhaṁ suyaśasā muniḥ |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
kāṁtidhairyaikabhāraikaḥ śaśāṁkārṇavavalbabhau || 12.110 (12.113)
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
āvtta iti vijñāya taṁ jahuḥ paṁcabhikṣavaḥ |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
manīṣiṇamivātmānaṁ nirmuktaṁ paṁcadhātavaḥ || 12.111 (12.114)
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
vyavasāyadvitīyo 'tha śādvalāstīrṇabhūtalam |
−−⏑−¦−⏑⏑−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑− bhavipulā
so 'śvatthamūlaṁ prayayau bodhāya ktaniścayaḥ || 12.112 (12.115)
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tatastadānīṁ gajarājavikramaḥ padasvanenānupamena bodhitaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
mahāmunerāgatabodhiniścayo jagāda kālo bhujagottamaḥ stutim || 12.113 (12.116)
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
yathā mune tvaccaraṇāvapīḍitā muhurmuhurniṣṭanatīva medinī |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
yathā ca te rājati sūryavatprabhā dhruvaṁ tvamiṣṭaṁ phalamadya bhokṣyase || 12.114 (12.117)
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
yathā bhramaṁtyo divi vāyapaṁktayaḥ pradakṣiṇaṁ tvāṁ kamalākṣa kurvate |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
yathā ca saumyā divi vāṁti vāyavastvamadya buddho niyataṁ bhaviṣyasi || 12.115 (12.118)
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tato bhujaṁgapravareṇa saṁstutastṇānyupādāya śucīni lāvakāt |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
ktapratijño niṣasāda bodhaye mahātarormūlamupāśritaḥ śuceḥ || 12.116 (12.119)
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaṁśastha
tataḥ sa paryaṁkamakaṁpyamuttamaṁ babaṁdha suptoragabhogapiṁḍitam |
⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
bhinadmi tāvadbhuvi naitadāsanaṁ na yāmi tāvatktaktyatāmiti || 12.117 (12.120)
⏑−⏑−,⏑⏑⏑⏑−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−,⏑⏑⏑⏑−⏑−⏑− Rucirā
tato yayurmudamatulāṁ divaukaso vavāsire na mgaganā na pakṣiṇaḥ |
⏑−⏑−,⏑⏑⏑⏑−⏑−⏑−¦¦⏑−⏑−,⏑⏑⏑⏑−⏑−⏑−
na sasvanurvanataravo 'nilāhatāḥ ktāsane bhagavati niścalātmani || 12.118 (12.121)
iti śrībuddhacarite mahākāvye 'śvaghoṣakte 'rāḍadarśano nāma dvādaśaḥ sargaḥ || 12 ||
Buddha-carita Home Page Next Chapter