Book XIV
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑− pathyā Śloka The pathyā form of the metre should be presumed in the Śloka verses unless otherwise indicated.01
tato mārabalaṁ jitvā dhairyeṇa ca śamena ca |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
paramārthaṁ vijijñāsuḥ sa dadhyau dhyānakovidaḥ || 14.1
−−−−¦⏑⏑⏑−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑− navipulā
sarveṣu dhyānavidhiṣu prāpya caiśvaryamuttamam |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
sasmāra prathame yāme pūrvajanmaparaṁparām || 14.2
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
amutrāhamayaṁ nāma cyutastasmādihāgataḥ |
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
iti janmasahasrāṇi sasmārānubhavanniva || 14.3
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
smtvā janma ca mtyuṁ ca tāsu tāsūpapattiṣu |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
tataḥ sattveṣu kāruṇyaṁ cakāra karuṇātmakaḥ || 14.4
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
ktveha svajanotsargaṁ punaranyatra ca kriyāḥ |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
atrāṇaḥ khalu loko 'yaṁ paribhramati cakravat || 14.5
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
ityevaṁ smaratastasya babhūva niyatātmanaḥ |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
kadalīgarbhaniḥsāraḥ saṁsāra iti niścayaḥ || 14.6
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
dvitīye tvāgate yāme so 'dvitīyaparākramaḥ |
−−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
divyaṁ cakṣuḥ paraṁ lebhe sarvacakṣuṣmatāṁ varaḥ || 14.7
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
tatastena sa divyena pariśuddhena cakṣuṣā |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
dadarśa nikhilaṁ lokamādarśa iva nirmale || 14.8
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
sattvānāṁ paśyatastasya nikṣṭotkṣṭakarmaṇām |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
pracyutiṁ copapattiṁ ca vavdhe karuṇātmatā || 14.9
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
ime duṣktakarmāṇaḥ prāṇino yāṁti durgatim |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
ime 'nye śubhakarmāṇaḥ pratiṣṭhaṁte tripiṣṭape || 14.10
⏑⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑− navipulā
upapannāḥ pratibhaye narake bhśadāruṇe |
⏑−−−¦⏑⏑⏑−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑− navipulā
amī duḥkhairbahuvidhaiḥ pīḍyaṁte kpaṇaṁ vata || 14.11
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
pāyyaṁte kvathitaṁ kecidagnivarṇamayorasam |
−−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
āropyaṁte ruvaṁto 'nye niṣṭaptastaṁbhamāyasam || 14.12
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
pacyaṁte piṣṭavatkecidayaskuṁbhīṣvavāṅmukhāḥ |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
dahyaṁte karuṇaṁ keciddīpteṣvaṁgārarāśiṣu || 14.13
−−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
kecittīkṣṇairayodaṁṣṭrairbhakṣyaṁte dāruṇaiḥ śvabhiḥ |
−−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
keciddhṣṭairayastuṁḍairvāyasairāyasairiva || 14.14
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
keciddāhapariśrāṁtāḥ śītacchāyābhikāṁkṣiṇaḥ |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
asipatraṁ vanaṁ nīlaṁ baddhā iva viśaṁtyamī || 14.15
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
pāṭyaṁte dāruvat kecitkuṭhārairbahubāhavaḥ |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
duḥkhe 'pi na vipadyaṁte karmabhirdhāritāsavaḥ || 14.16
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
sukhaṁ syāditi yatkarma ktaṁ duḥkhanivttaye |
⏑−−−¦⏑⏑⏑−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− navipulā
phalaṁ tasyedamavaśairduḥkhamevopabhujyate || 14.17
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
sukhārthamaśubhaṁ ktvā ya ete bhśaduḥkhitāḥ |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
āsvādaḥ sa kimeteṣāṁ karoti sukhamaṇvapi || 14.18
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
hasadbhiryatktaṁ karma kaluṣaṁ kaluṣātmabhiḥ |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
etatpariṇate kāle krośadbhiranubhūyate || 14.19
−−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
yadyeva pāpakarmāṇaḥ paśyeyuḥ karmaṇāṁ phalam |
⏑−⏑−¦⏑⏑⏑−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑− navipulā
vameyuruṣṇarudhiraṁ marmasvabhihatā iva || 14.20
śārīrebhyo 'pi duḥkhebhyo nārakebhyo manasvinaḥ |
anāryaiḥ saha saṁvāso mama kcchratamo mataḥ || | 14.21*
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
ime 'nye karmabhiścitraiścittavispaṁdasaṁbhavaiḥ |
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
tiryagyonau vicitrāyāmupapannāstapasvinaḥ || 14.22 (14.21)
−−−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
māṁsatvagbāladaṁtārthaṁ vairādapi madādapi |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
hanyaṁte kpaṇā yatra baṁdhūnāṁ paśyatāmapi || 14.23 (14.22)
⏑−⏑−¦−⏑⏑−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑− bhavipulā
aśaknuvaṁto 'pyavaśāḥ kṣuttarṣaśramapīḍitāḥ |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
go 'śvabhūtāśca vāhyaṁte pratodakṣatamūrtayaḥ || 14.24 (14.23)
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
vāhyaṁte gajabhūtāśca balīyāṁso 'pi durbalaiḥ |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
aṁkuśakliṣṭamūrdhānastāḍitāḥ pādapārṣṇibhiḥ || 14.25 (14.24)
−−−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
satsvapyanyeṣu duḥkheṣu duḥkhaṁ yatra viśeṣataḥ |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
parasparavirodhācca parādhīnatayaiva ca || 14.26 (14.25)
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
khasthāḥ khasthairhi bādhyaṁte jalasthā jalacāribhiḥ |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
sthalasthāḥ sthalasaṁsthaistu prāpyaṁte cetaretaraiḥ || 14.27 (14.26)
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
upapannāstathā ceme mātsaryākrāṁtacetasaḥ |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
pitloke nirāloke kpaṇaṁ bhuṁjate phalam || 14.28 (14.27)
−−−−¦⏑⏑⏑−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑− navipulā
sūcīchidropamamukhāḥ parvatopamakukṣayaḥ |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
kṣuttarṣajanitairduḥkhaiḥ pīḍyaṁte duḥkhabhāginaḥ || 14.29 (14.28)
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
puruṣo yadi jānīta mātsaryasyedśaṁ phalam |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
sarvathā śivivaddadyāccharīrāvayavānapi || 14.30 (14.30)
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
āśayā samabhikrāṁtā ghāryamāṇāḥ svakarmabhiḥ |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
labhaṁte na hyamī bhoktuṁ pravddhānyaśucīnyapi || 14.31 (14.29)
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
ime 'nye narakaṁ prāpya garbhasaṁjñe 'śucihrade |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
upapannā manuṣyeṣu duḥkhamarchaṁti jaṁtavaḥ || 14.32 (14.31) At this point the original section of Buddhacarita breaks off, it is supplemented by Amtānanda's conclusion (in Sanskrit) in Cowell's edition; and the continuation in the Tibetan and Chinese translations has been translated in Johnson's edition. But as these throw no light on Aśvaghoṣa's prosody they are omitted here.02