Ja 9: Maghadevajātakavaṇṇanā

Uttamaṅgaruhā mayhan-ti idaṁ satthā jetavane viharanto mahābhinikkhamanaṁ ārabbha kathesi. Taṁ heṭṭhā nidānakathāyaṁ kathitam-eva. [I include an abbreviated version of the story here.]

Bodhisatto pi hatthagataṁ cakkavattirajjaṁ kheḷapiṇḍaṁ viya anapekkho chaḍḍetvā mahantena sakkārena nagarā nikkhami āsāḷhipuṇṇamāya uttarāsāḷhanakkhatte vattamāne...

Tadā kirassa devatā purato saṭṭhi ukkāsahassāni dhārayiṁsu, pacchato saṭṭhi, dakkhiṇapassato saṭṭhi, vāmapassato saṭṭhi...

Iminā sirisobhaggena gacchanto bodhisatto ekaratteneva tīṇi rajjāni atikkamma tiṁsayojanamatthake anomānadītīraṁ pāpuṇi...

Atha bodhisatto nadītīre ṭhatvā channaṁ pucchi: “kinnāmā ayaṁ nadī” ti? “Anomā nāma, devā” ti. “Amhākam-pi pabbajjā anomā bhavissatī” ti paṇhiyā ghaṭṭento assassa saññaṁ adāsi. Asso uppatitvā aṭṭhūsabhavitthārāya nadiyā pārimatīre aṭṭhāsi.

Bodhisatto assapiṭṭhito oruyha rajatapaṭṭasadise vālukāpuline ṭhatvā channaṁ āmantesi: “samma, channa, tvaṁ mayhaṁ ābharaṇāni ceva kaṇḍakañca ādāya gaccha, ahaṁ pabbajissāmī” ti. “Aham pi, deva, pabbajissāmī” ti. Bodhisatto: “Na labbhā tayā pabbajituṁ, gaccha tvan”-ti tikkhattuṁ paṭibāhitvā ābharaṇāni ceva kaṇḍakañca paṭicchāpetvā cintesi: “Ime mayhaṁ kesā samaṇasāruppā na hontī” ti. Añño bodhisattassa kese chindituṁ yuttarūpo natthi, tato: “Sayam-eva khaggena chindissāmī” ti dakkhiṇena hatthena asiṁ gaṇhitvā vāmahatthena moḷiyā saddhiṁ cūḷaṁ gahetvā chindi, kesā dvaṅgulamattā hutvā dakkhiṇato āvattamānā sīsaṁ allīyiṁsu. Tesaṁ yāvajīvaṁ tadeva pamāṇaṁ ahosi, massu ca tadanurūpaṁ, puna kesamassuohāraṇakiccaṁ nāma nāhosi. Bodhisatto {1.65} saha moḷiyā cuḷaṁ gahetvā: “Sacāhaṁ buddho bhavissāmi, ākāse tiṭṭhatu, no ce, bhūmiyaṁ patatū” ti antalikkhe khi pi...

Puna bodhisatto cintesi: “Imāni kāsikavatthāni mayhaṁ na samaṇasāruppānī” ti. Athassa kassapabuddhakāle purāṇasahāyako ghaṭīkāramahābrahmā ekaṁ buddhantaraṁ jaraṁ apattena mittabhāvena cintesi: “ajja me sahāyako mahābhinikkhamanaṁ nikkhanto, samaṇaparikkhāramassa gahetvā gacchissāmī” ti.

Ticīvarañca patto ca, vāsī sūci ca bandhanaṁ,
Parissāvanena aṭṭhete, yuttayogassa bhikkhuno ti.

Ime aṭṭha samaṇaparikkhāre āharitvā adāsi. Bodhisatto arahaddhajaṁ nivāsetvā uttamapabbajjāvesaṁ gaṇhitvā: “Channa, mama vacanena mātāpitūnaṁ ārogyaṁ vadehī” ti vatvā uyyojesi. Channo bodhisattaṁ vanditvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

Tasmiṁ pana kāle bhikkhū dasabalassa nekkhammaṁ vaṇṇayantā nisīdiṁsu. Atha satthā dhammasabhaṁ āgantvā buddhāsane nisinno bhikkhū āmantesi: “Kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā” ti. “Bhante, na aññāya kathāya, tumhākaṁ yeva pana nekkhammaṁ vaṇṇayamānā nisinnāmhā” ti vutte: “Na, bhikkhave, tathāgato etarahi yeva nekkhammaṁ nikkhanto, pubbe pi nikkhantoyevā” ti āha. Bhikkhū tassatthassāvibhāvatthaṁ bhagavantaṁ yāciṁsu, bhagavā bhavantarena paṭicchannaṁ kāraṇaṁ pākaṭaṁ akāsi.

Atīte videharaṭṭhe mithilāyaṁ maghadevo nāma rājā ahosi dhammiko dhammarājā. So caturāsīti vassasahassāni kumārakīḷaṁ kīḷi, tathā oparajjaṁ, tathā mahārajjaṁ katvā dīghamaddhānaṁ khepetvā ekadivasaṁ kappakaṁ āmantesi: “Yadā me, samma kappaka, sirasmiṁ palitāni passeyyāsi, atha me āroceyyāsī” ti. Kappako pi dīghamaddhānaṁ khepetvā ekadivasaṁ {1.138} rañño añjanavaṇṇānaṁ kesānaṁ antare ekam-eva palitaṁ disvā: “Deva, ekaṁ te palitaṁ dissatī” ti ārocesi. “Tena hi me, samma, taṁ palitaṁ uddharitvā pāṇimhi ṭhapehī” ti ca vutte suvaṇṇasaṇḍāsena uddharitvā rañño pāṇimhi patiṭṭhāpesi. Tadā rañño caturāsīti vassasahassāni āyu avasiṭṭhaṁ hoti. Evaṁ sante pi palitaṁ disvāva maccurājānaṁ āgantvā samīpe ṭhitaṁ viya attānaṁ ādittapaṇṇasālaṁ paviṭṭhaṁ viya ca maññamāno saṁvegaṁ āpajjitvā: “Bāla maghadeva, yāva palitassuppādāva ime kilese jahituṁ nāsakkhī” ti cintesi.

Tassevaṁ palitapātubhāvaṁ āvajjentassa antoḍāho uppajji, sarīrā sedā mucciṁsu, sāṭakā pīḷetvā apanetabbākārappattā ahesuṁ. So: “Ajjeva mayā nikkhamitvā pabbajituṁ vaṭṭatī” ti kappakassa satasahassuṭṭhānakaṁ gāmavaraṁ datvā jeṭṭhaputtaṁ pakkosāpetvā: “Tāta, mama sīse palitaṁ pātubhūtaṁ, mahallakomhi jāto, bhuttā kho pana me mānusakā kāmā, idāni dibbe kāme pariyesissāmi, nekkhammakālo mayhaṁ, tvaṁ imaṁ rajjaṁ paṭipajja, ahaṁ pana pabbajitvā maghadevaambavanuyyāne vasanto samaṇadhammaṁ karissāmī” ti āha. Taṁ evaṁ pabbajitukāmaṁ amaccā upasaṅkamitvā: “Deva, kiṁ tumhākaṁ pabbajjākāraṇan”-ti pucchiṁsu. Rājā palitaṁ hatthena gahetvā amaccānaṁ imaṁ gāthamāha.

1. Uttamaṅgaruhā mayhaṁ, ime jātā vayoharā,
Pātubhūtā devadūtā, pabbajjāsamayo mamā ti.

Tattha uttamaṅgaruhā ti kesā. Kesā hi sabbesaṁ hatthapādādīnaṁ aṅgānaṁ uttame sirasmiṁ ruhattā: “Uttamaṅgaruhā” ti vuccanti. Ime jātā vayoharā ti passatha, tātā, palitapātubhāvena tiṇṇaṁ vayānaṁ haraṇato {1.139} ime jātā vayoharā. Pātubhūtā ti nibbattā. Devadūtā ti devo vuccati maccu, tassa dūtāti devadūtā. Sirasmiñhi palitesu pātubhūtesu maccurājassa santike ṭhito viya hoti, tasmā palitāni: “Maccudevassa dūtā” ti vuccanti. Devā viya dūtāti pi devadūtā. Yathā hi alaṅkatapaṭiyattāya devatāya ākāse ṭhatvā: “Asukadivase tvaṁ marissasī” ti vutte taṁ tatheva hoti, evaṁ sirasmiṁ palitesu pātubhūtesu devatāya byākaraṇasadisam-eva hoti, tasmā palitāni: “Devasadisā dūtā” ti vuccanti. Visuddhidevānaṁ dūtāti pi devadūtā. Sabbabodhisattā hi jiṇṇabyādhimatapabbajite disvāva saṁvegamāpajjitvā nikkhamma pabbajanti. Yathāha:

Jiṇṇañca disvā dukhitañca byādhitaṁ, matañca disvā gatamāyusaṅkhayaṁ,
Kāsāyavatthaṁ pabbajitañca disvā, tasmā ahaṁ pabbajitomhi rājā ti.
(Thag. 73 thokaṁ visadisaṁ).

Iminā pariyāyena palitāni visuddhidevānaṁ dūtattā: “Devadūtā” ti vuccanti. Pabbajjāsamayo mamā ti gihibhāvato nikkhantaṭṭhena: “Pabbajjā” ti laddhanāmassa samaṇaliṅgagahaṇassa kālo mayhanti dasseti.

So evaṁ vatvā taṁ divasam-eva rajjaṁ pahāya isipabbajjaṁ pabbajitvā tasmiṁ yeva maghadevaambavane viharanto caturāsīti vassasahassāni cattāro brahmavihāre bhāvetvā aparihīnajjhāne ṭhito kālaṁ katvā brahmaloke nibbattitvā puna tato cuto mithilāyaṁ yeva nimi nāma rājā hutvā osakkamānaṁ attano vaṁsaṁ ghaṭetvā tattheva ambavane pabbajitvā brahmavihāre bhāvetvā puna brahmalokūpago va ahosi.

Satthāpi: “Na, bhikkhave, tathāgato idāneva mahābhinikkhamanaṁ nikkhanto, pubbe pi nikkhantoyevā” ti imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā dassetvā cattāri saccāni pakāsesi, saccapariyosāne keci sotāpannā ahesuṁ, keci sakadāgāmino, keci anāgāmino. Iti bhagavā imāni dve vatthūni kathetvā anusandhiṁ ghaṭetvā jātakaṁ samodhānesi: “Tadā kappako ānando ahosi, putto rāhulo, maghadevarājā pana aham-eva ahosin”-ti.

Maghadevajātakavaṇṇanā navamā