Ja 10: Sukhavihārijātakavaṇṇanā

Yañca {1.140} aññe na rakkhantī ti idaṁ satthā anupiyanagaraṁ nissāya anupiyaambavane viharanto sukhavihāriṁ bhaddiyattheraṁ ārabbha kathesi. Sukhavihārī bhaddiyatthero chakhattiyasamāgame upālisattamo pabbajito. Tesu bhaddiyatthero ca, kimilatthero ca, bhagutthero ca, upālitthero ca arahattaṁ pattā, ānandatthero sotāpanno jāto, anuruddhatthero dibbacakkhuko, devadatto jhānalābhī jāto. Channaṁ pana khattiyānaṁ vatthu yāva anupiyanagarā khaṇḍahālajātake (Ja. 544) āvi bhavissati. Āyasmā pana bhaddiyo rājakāle attano rakkhasaṁvidhānañceva tāva bahūhi rakkhāhi rakkhiyamānassa uparipāsādavaratale mahāsayane samparivattamānassā pi attano bhayuppattiñca idāni arahattaṁ patvā araññādīsu yattha katthaci viharanto pi attano vigatabhayatañca samanussaranto: “Aho sukhaṁ, aho sukhan”-ti udānaṁ udānesi. Taṁ sutvā bhikkhū: “Āyasmā bhaddiyo aññaṁ byākarotī” ti bhagavato ārocesuṁ. Bhagavā: “Na, bhikkhave, bhaddiyo idāneva sukhavihārī, pubbe pi sukhavihārīyevā” ti āha. Bhikkhū tassatthassāvibhāvatthāya bhagavantaṁ yāciṁsu. Bhagavā bhavantarena paṭicchannaṁ kāraṇaṁ pākaṭaṁ akāsi.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārayamāne bodhisatto udiccabrāhmaṇamahāsālo hutvā kāmesu ādīnavaṁ, nekkhamme cānisaṁsaṁ disvā kāme pahāya himavantaṁ pavisitvā isipabbajjaṁ pabbajitvā aṭṭha samāpattiyo nibbattesi, parivāro pissa mahā ahosi pañca tāpasasatāni. So vassakāle himavantato nikkhamitvā tāpasagaṇaparivuto gāmanigamādīsu cārikaṁ caranto bārāṇasiṁ patvā rājānaṁ nissāya rājuyyāne vāsaṁ kappesi. Tattha vassike cattāro māse vasitvā rājānaṁ āpucchi. Atha naṁ rājā: “Tumhe, bhante, mahallakā, kiṁ vo himavantena, antevāsike himavantaṁ pesetvā {1.141} idheva vasathā” ti yāci. Bodhisatto jeṭṭhantevāsikaṁ pañca tāpasasatāni paṭicchāpetvā: “Gaccha, tvaṁ imehi saddhiṁ himavante vasa, ahaṁ pana idheva vasissāmī” ti te uyyojetvā sayaṁ tattheva vāsaṁ kappesi.

So panassa jeṭṭhantevāsiko rājapabbajito mahantaṁ rajjaṁ pahāya pabbajitvā kasiṇaparikammaṁ katvā aṭṭhasamāpattilābhī ahosi. So tāpasehi saddhiṁ himavante vasamāno ekadivasaṁ ācariyaṁ daṭṭhukāmo hutvā te tāpase āmantetvā: “Tumhe anukkaṇṭhamānā idheva vasatha, ahaṁ ācariyaṁ vanditvā āgamissāmī” ti ācariyassa santikaṁ gantvā vanditvā paṭisanthāraṁ katvā ekaṁ kaṭṭhattharikaṁ attharitvā ācariyassa santike yeva nipajji. Tasmiñca samaye rājā: “Tāpasaṁ passissāmī” ti uyyānaṁ gantvā vanditvā ekamantaṁ nisīdi. Antevāsikatāpaso rājānaṁ disvā neva vuṭṭhāsi, nipanno yeva pana: “Aho sukhaṁ, aho sukhan”-ti udānaṁ udānesi. Rājā: “Ayaṁ tāpaso maṁ disvā pi na uṭṭhito” ti anattamano bodhisattaṁ āha: “bhante, ayaṁ tāpaso yadicchakaṁ bhutto bhavissati, udānaṁ udānento sukhaseyyam-eva kappetī” ti. Mahārāja, ayaṁ tāpaso pubbe tumhādiso eko rājā ahosi, svāyaṁ: “Ahaṁ pubbe gihikāle rajjasiriṁ anubhavanto āvudhahatthehi bahūhi rakkhiyamāno pi evarūpaṁ sukhaṁ nāma nālatthan”-ti attano pabbajjāsukhaṁ jhānasukhañca ārabbha imaṁ udānaṁ udānetīti. Evañca pana vatvā bodhisatto rañño dhammakathaṁ kathetuṁ imaṁ gāthamāha.

1. Yañca aññe na rakkhanti, yo ca aññe na rakkhati,
Sa ve rāja sukhaṁ seti, kāmesu anapekkhavā ti.

Tattha yañca aññe na rakkhantī ti yaṁ puggalaṁ aññe bahū puggalā na rakkhanti. Yo ca aññe na rakkhatī ti yo ca: “Ekako ahaṁ rajjaṁ kāremī” ti aññe bahū jane na rakkhati. Sa ve rāja sukhaṁ setī ti mahārāja so {1.142} puggalo eko adutiyo pavivitto kāyikacetasikasukhasamaṅgī hutvā sukhaṁ seti. Idañca desanāsīsam-eva. Na kevalaṁ pana seti yeva, evarūpo pana puggalo sukhaṁ gacchati tiṭṭhati nisīdati sayatīti sabbiriyāpathesu sukhappatto va hoti. Kāmesu anapekkhavā ti vatthu kāmakilesakāmesu apekkhārahito vigatacchandarāgo nittaṇho evarūpo puggalo sabbiriyāpathesu sukhaṁ viharati mahārājāti.

Rājā dhammadesanaṁ sutvā tuṭṭhamānaso vanditvā nivesanam-eva gato, antevāsiko pi ācariyaṁ vanditvā himavantam-eva gato. Bodhisatto pana tattheva viharanto aparihīnajjhāno kālaṁ katvā brahmaloke nibbatti.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā dassetvā dve vatthūni kathetvā anusandhiṁ ghaṭetvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā antevāsiko bhaddiyatthero ahosi, gaṇasatthā pana aham-eva ahosin”-ti.

Sukhavihārijātakavaṇṇanā dasamā

Apaṇṇakavaggo paṭhamo

Tassuddānaṁ:

Apaṇṇakaṁ vaṇṇupathaṁ, serivaṁ cūḷaseṭṭhi ca,
Taṇḍulaṁ devadhammañca, kaṭṭhavāhanagāmaṇi,
Maghadevaṁ vihārīti, piṇḍitā dasa jātakāti.