Ja 24: Ājaññajātakavaṇṇanā

Yadā yadā ti idam-pi satthā jetavane viharanto ossaṭṭhavīriyam-eva bhikkhuṁ ārabbha kathesi. Taṁ pana bhikkhuṁ satthā āmantetvā: “Bhikkhu pubbe paṇḍitā anāyatane pi laddhappahārā pi hutvā vīriyaṁ akaṁsū” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente purimanayeneva satta rājāno nagaraṁ parivārayiṁsu. Atheko rathikayodho dve bhātikasindhave rathe yojetvā nagarā nikkhamma cha balakoṭṭhake bhinditvā cha rājāno aggahesi. Tasmiṁ khaṇe jeṭṭhakaasso pahāraṁ labhi. Rathiko rathaṁ pesento rājadvāraṁ āgantvā jeṭṭhabhātikaṁ rathā mocetvā sannāhaṁ sithilaṁ katvā ekeneva passena nipajjāpetvā aññaṁ assaṁ sannayhituṁ āraddho. Bodhisatto taṁ disvā purimanayeneva cintetvā rathikaṁ pakkosāpetvā nipannako va imaṁ gāthamāha.

1. Yadā yadā yattha yadā, yattha yattha yadā yadā,
Ājañño kurute vegaṁ, hāyanti tattha vāḷavā ti.

Tattha yadā yadā ti pubbaṇhādīsu yasmiṁ yasmiṁ kāle. Yatthā ti yasmiṁ ṭhāne magge vā saṅgāmasīse vā. Yadā ti yasmiṁ khaṇe. Yattha yatthā ti sattannaṁ balakoṭṭhakānaṁ vasena bahūsu yuddhamaṇḍalesu. Yadā yadā ti yasmiṁ yasmiṁ kāle pahāraṁ laddhakāle vā aladdhakāle vā. Ājañño kurute vegan-ti sārathissa cittarucitaṁ kāraṇaṁ ājānanasabhāvo ājañño varasindhavo vegaṁ karoti vāyamati vīriyaṁ ārabhati. Hāyanti tattha vāḷavā ti tasmiṁ vege kariyamāne itare vaḷavasaṅkhātā khaḷuṅkassā hāyanti parihāyanti, tasmā imasmiṁ rathe maṁ yeva yojehīti āha.

Sārathi bodhisattaṁ uṭṭhāpetvā rathe yojetvā sattamaṁ balakoṭṭhakaṁ bhinditvā sattamaṁ rājānaṁ ādāya rathaṁ pesento rājadvāraṁ {1.182} āgantvā sindhavaṁ mocesi. Bodhisatto ekena passena nipanno purimanayeneva rañño ovādaṁ datvā nirujjhi. Rājā tassa sarīrakiccaṁ kāretvā sārathissa sammānaṁ katvā dhammena rajjaṁ kāretvā yathākammaṁ gato.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā saccāni pakāsesi, saccapariyosāne so bhikkhu arahatte patiṭṭhāsi. Satthā jātakaṁ samodhānesi: “Tadā rājā ānandatthero ahosi, asso sammāsambuddho” ti.

Ājaññajātakavaṇṇanā catutthā