Ja 30: Munikajātakavaṇṇanā

Mā munikassa pihayī ti idaṁ satthā jetavane viharanto thullakumārikāpalobhanaṁ ārabbha kathesi. Taṁ terasakanipāte cūḷanāradakassapajātake (Ja. 477) āvi bhavissati.

Sāvatthivāsino kirekassa kulassa pannarasasoḷasavassuddesikā dhītā ahosi sobhaggappattā, na ca naṁ koci vāresi. Athassā mātā cintesi: “Mama dhītā vayappattā, na ca naṁ koci vāreti, āmisena macchaṁ viya etāya ekaṁ sākiyabhikkhuṁ palobhetvā uppabbājetvā taṁ nissāya jīvissāmī” ti. Tadā ca sāvatthivāsī eko kulaputto sāsane uraṁ datvā pabbajitvā upasampannakālato paṭṭhāya sikkhākāmataṁ pahāya ālasiyo sarīramaṇḍanamanuyutto vihāsi. Mahāupāsikā gehe yāgukhādanīyabhojanīyāni sampādetvā dvāre ṭhatvā antaravīthiyā gacchantesu bhikkhūsu ekaṁ bhikkhuṁ rasataṇhāya bandhitvā gahetuṁ sakkuṇeyyarūpaṁ upadhārentī tepiṭakaābhidhammikavinayadharānaṁ mahantena parivārena gacchantānaṁ antare kañci gayhupagaṁ adisvā tesaṁ pacchato gacchantānaṁ madhuradhammakathikānaṁ acchinnavalāhakasadisānaṁ piṇḍapātikānam-pi antare kañci adisvāva ekaṁ yāva bahi apaṅgā akkhīni añjetvā kese osaṇhetvā dukūlantaravāsakaṁ nivāsetvā ghaṭitamaṭṭhaṁ cīvaraṁ pārupitvā maṇivaṇṇapattaṁ ādāya manoramaṁ chattaṁ dhārayamānaṁ vissaṭṭhindriyaṁ kāyadaḷhibahulaṁ āgacchantaṁ disvā: “Imaṁ sakkā gaṇhitun”-ti gantvā vanditvā pattaṁ gahetvā: “Etha, bhante” ti gharaṁ ānetvā nisīdāpetvā yāguādīhi parivisitvā katabhattakiccaṁ taṁ bhikkhuṁ: “Bhante, ito paṭṭhāya idhevāgaccheyyāthā” ti āha. So pi tato paṭṭhāya tattheva gantvā aparabhāge vissāsiko ahosi.

Athekadivasaṁ mahāupāsikā tassa savanapathe ṭhatvā: “Imasmiṁ gehe upabhogaparibhogamattā atthi, tathārūpo pana me putto vā jāmātā vā gehaṁ vicārituṁ samattho natthī” ti āha. So tassā vacanaṁ sutvā: “Kimatthaṁ nu kho kathetī” ti thokaṁ hadaye viddho viya ahosi. Sā dhītaraṁ āha: “Imaṁ palobhetvā tava vase vattāpehī” ti. Sā tato paṭṭhāya maṇḍitapasādhitā itthikuttavilāsehi taṁ palobhesi. Thullakumārikāti {4.220} na ca thūlasarīrā daṭṭhabbā, thūlā vā hotu kisā vā, pañcakāmaguṇikarāgena pana thūlatāya: “Thullakumārikā” ti vuccati. So daharo kilesavasiko hutvā: “Na dānāhaṁ buddhasāsane patiṭṭhātuṁ sakkhissāmī” ti cintetvā: “Vihāraṁ gantvā pattacīvaraṁ niyyādetvā asukaṭṭhānaṁ nāma gamissāmi, tatra me vatthāni pesethā” ti vatvā vihāraṁ gantvā pattacīvaraṁ niyyādetvā: “Ukkaṇṭhitosmī” ti ācariyupajjhāye āha. Te taṁ ādāya satthu santikaṁ netvā: “Ayaṁ bhikkhu ukkaṇṭhito” ti ārocesuṁ.

Satthā pana taṁ bhikkhuṁ: “Saccaṁ kira tvaṁ bhikkhu ukkaṇṭhitosī” ti pucchi. “Āma, bhante” ti. “Kiṁ nissāyā” ti? “Thullakumārikāpalobhanaṁ bhante” ti. Satthā: “Bhikkhu esā tava anatthakārikā, pubbe pi tvaṁ imissā vivāhadivase jīvitakkhayaṁ patvā mahājanassa uttaribhaṅgabhāvaṁ patto” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto ekasmiṁ gāmake ekassa kuṭumbikassa gehe goyoniyaṁ nibbatti: “Mahālohito” ti nāmena, kaniṭṭhabhātāpissa cūḷalohito nāma ahosi. Te yeva dve bhātike nissāya tasmiṁ kule kammadhuraṁ vattati. Tasmiṁ pana kule ekā kumārikā atthi, taṁ eko nagaravāsī kulaputto attano puttassa vāresi. Tassā mātāpitaro: “Kumārikāya vivāhakāle āgatānaṁ pāhunakānaṁ {1.197} uttaribhaṅgo bhavissatī” ti yāgubhattaṁ datvā munikaṁ nāma sūkaraṁ posesuṁ. Taṁ disvā cūḷalohito bhātaraṁ pucchi: “Imasmiṁ kule kammadhuraṁ vattamānaṁ amhe dve bhātike nissāya vattati, ime pana amhākaṁ tiṇapalālādīneva denti, sūkaraṁ yāgubhattena posenti, kena nu kho kāraṇena esa etaṁ labhatī” ti. Athassa bhātā: “Tāta cūḷalohita, mā tvaṁ etassa bhojanaṁ pihayi, ayaṁ sūkaro maraṇabhattaṁ bhuñjati. Etissā hi kumārikāya vivāhakāle āgatānaṁ pāhunakānaṁ uttaribhaṅgo bhavissatīti ime etaṁ sūkaraṁ posenti, ito katipāhaccayena te manussā āgamissanti, atha naṁ sūkaraṁ pādesu gahetvā kaḍḍhentā heṭṭhāmañcato nīharitvā jīvitakkhayaṁ pāpetvā pāhunakānaṁ sūpabyañjanaṁ kariyamānaṁ passissasī” ti vatvā imaṁ gāthamāha.

1. Mā munikassa pihayi, āturannāni bhuñjati,
Appossukko bhusaṁ khāda, etaṁ dīghāyulakkhaṇan-ti.

Tattha mā munikassa pihayī ti munikassa bhojane pihaṁ mā uppādayi, “esa muniko subhojanaṁ bhuñjatī” ti mā munikassa pihayi, “kadā nu kho aham-pi evaṁ sukhito bhaveyyan”-ti mā munikabhāvaṁ patthayi. Ayañhi āturannāni bhuñjati. Āturannānī ti maraṇabhojanāni. Appossukko bhusaṁ khādā ti tassa bhojane nirussukko hutvā attanā laddhaṁ bhusaṁ khāda. Etaṁ dīghāyulakkhaṇan-ti etaṁ dīghāyubhāvassa kāraṇaṁ. Tato na cirasseva te manussā āgamiṁsu, munikaṁ ghātetvā nānappakārehi paciṁsu. Bodhisatto cūḷalohitaṁ āha: “Diṭṭho te, tāta, muniko” ti. Diṭṭhaṁ me, bhātika, munikassa bhojanaphalaṁ, etassa bhojanato sataguṇena sahassaguṇena amhākaṁ tiṇapalālabhusamattam-eva uttamañca anavajjañca dīghāyulakkhaṇañcāti.

Satthā: “Evaṁ kho tvaṁ bhikkhu pubbe pi imaṁ kumārikaṁ nissāya jīvitakkhayaṁ patvā mahājanassa uttaribhaṅgabhāvaṁ gato” ti {1.198} imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā saccāni pakāsesi, saccapariyosāne ukkaṇṭhito bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhāsi. Satthā anusandhiṁ ghaṭetvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā munikasūkaro ukkaṇṭhitabhikkhu ahosi, thullakumārikā esā eva, cūḷalohito ānando, mahālohito pana aham-eva ahosin”-ti.

Munikajātakavaṇṇanā dasamā

Kuruṅgavaggo tatiyo

Tassuddānaṁ:

Kuruṅgaṁ kukkurañceva, bhojājānīyañca ājaññaṁ,
Titthaṁ mahiḷāmukhābhiṇhaṁ, nandikaṇhañca munikanti.