Ja 53: Puṇṇapātijātakavaṇṇanā

Tatheva puṇṇā pātiyo ti idaṁ satthā jetavane viharanto visavāruṇiṁ ārabbha kathesi. Ekaṁ samayaṁ sāvatthiyaṁ surādhuttā sannipatitvā mantayiṁsu: “surāmūlaṁ no khīṇaṁ, kahaṁ nu kho labhissāmā” ti. Atheko kakkhaḷadhutto āha: “Mā cintayittha, attheko upāyo” ti. “Kataro upāyo nāmā” ti? “Anāthapiṇḍiko aṅgulimuddikā piḷandhitvā maṭṭhasāṭakanivattho rājupaṭṭhānaṁ gacchati, mayaṁ surāpātiyaṁ visaññīkaraṇaṁ bhesajjaṁ pakkhipitvā āpānaṁ sajjetvā nisīditvā anāthapiṇḍikassa āgamanakāle ‘ito ehi mahāseṭṭhī’ ti pakkositvā taṁ suraṁ pāyetvā visaññībhūtassa aṅgulimuddikā ca sāṭake ca gahetvā surāmūlaṁ karissāmā” ti. Te: “Sādhū” ti sampaṭicchitvā tathā katvā seṭṭhissa āgamanakāle paṭimaggaṁ gantvā: “Sāmi, ito tāva āgacchatha {1.269}, ayaṁ amhākaṁ santike atimanāpā surā, thokaṁ pivitvā gacchathā” ti vadiṁsu. Sotāpanno ariyasāvako kiṁ suraṁ pivissati, anatthiko samāno pi pana: “Ime dhutte pariggaṇhissāmī” ti tesaṁ āpānabhūmiṁ gantvā tesaṁ kiriyaṁ oloketvā: “Ayaṁ surā imehi iminā nāma kāraṇena yojitā” ti ñatvā: “Ito dāni paṭṭhāya ime ito palāpessāmī” ti cintetvā āha: “hare duṭṭhadhuttā, tumhe ‘surāpātiyaṁ bhesajjaṁ pakkhipitvā āgatāgate pāyetvā visaññī katvā vilumpissāmā’ ti āpānamaṇḍalaṁ sajjetvā nisinnā kevalaṁ imaṁ suraṁ vaṇṇetha, eko pi taṁ ukkhipitvā pivituṁ na ussahati. Sace ayaṁ ayojitā assa, imaṁ tumheva piveyyāthā” ti te dhutte tajjetvā tato palāpetvā attano gehaṁ gantvā: “Dhuttehi katakāraṇaṁ tathāgatassa ārocessāmī” ti cintento jetavanaṁ gantvā ārocesi. Satthā: “Idāni tāva gahapati te dhuttā taṁ vañcetukāmā jātā, pubbe pana paṇḍite pi vañcetukāmā ahesun”-ti vatvā tena yācito atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto bārāṇasiseṭṭhi ahosi. Tadāpete dhuttā evam-eva sammantetvā suraṁ yojetvā bārāṇasiseṭṭhissa āgamanakāle paṭimaggaṁ gantvā evam-eva kathayiṁsu. Seṭṭhi anatthiko pi hutvā te pariggaṇhitukāmo gantvā tesaṁ kiriyaṁ oloketvā: “Idaṁ nāmete kātukāmā, palāpessāmi ne ito” ti cintetvā evamāha: “Bhonto, dhuttā suraṁ pivitvā rājakulaṁ gantuṁ nāma ayuttaṁ, rājānaṁ disvā puna āgacchanto jānissāmi, tumhe idheva nisīdathā” ti rājupaṭṭhānaṁ gantvā paccāgañchi. Dhuttā: “Ito etha, sāmī” ti. So pi tattha gantvā bhesajjena saṁyojitā surāpātiyo oloketvā evamāha: “Bhonto dhuttā tumhākaṁ kiriyā mayhaṁ na ruccati, tumhākaṁ surāpātiyo yathāpūritāva ṭhitā, tumhe kevalaṁ suraṁ vaṇṇetha, na pana pivatha. Sacāyaṁ manāpā assa, tumhe pi piveyyātha, imāya pana visasaṁyuttāya bhavitabban”-ti tesaṁ manorathaṁ bhindanto imaṁ gāthamāha.

1. Tatheva puṇṇā pātiyo, aññāyaṁ vattate kathā,
Ākāraṇena jānāmi, na cāyaṁ bhaddikā surā ti.

Tattha {1.270} tathevā ti yathā mayā gamanakāle diṭṭhā, idāni pi imā surāpātiyo tatheva puṇṇā. Aññāyaṁ vattate kathā ti yā ayaṁ tumhākaṁ surāvaṇṇanakathā vattati, sā aññāva abhūtā atacchā. Yadi hi esā surā manāpā assa, tumhe pi piveyyātha, upaḍḍhapātiyo avasisseyyuṁ. Tumhākaṁ pana ekenā pi surā na pītā. Ākāraṇena jānāmī ti tasmā iminā kāraṇena jānāmi. Na cāyaṁ bhaddikā surāti: “Nevāyaṁ bhaddikā surā, visasaṁyojitāya etāya bhavitabban”-ti dhutte niggaṇhitvā yathā na puna evarūpaṁ karonti, tathā te tajjetvā vissajjesi.

So yāvajīvaṁ dānādīni puññāni katvā yathākammaṁ gato.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā dhuttā etarahi dhuttā, bārāṇasiseṭṭhi pana aham-eva ahosin”-ti.

Puṇṇapātijātakavaṇṇanā tatiyā