Ja 56: Kañcanakkhandhajātakavaṇṇanā

Yo {1.276} pahaṭṭhena cittenā ti idaṁ satthā jetavane viharanto aññataraṁ bhikkhuṁ ārabbha kathesi. Eko kira sāvatthivāsī kulaputto satthu dhammadesanaṁ sutvā ratanasāsane uraṁ datvā pabbaji. Athassa ācariyupajjhāyā: “Āvuso, ekavidhena sīlaṁ nāma, duvidhena, tividhena, catubbidhena, pañcavidhena, chabbidhena, sattavidhena, aṭṭhavidhena, navavidhena, dasavidhena, bahuvidhena sīlaṁ nāma. Idaṁ cūḷasīlaṁ nāma, idaṁ majjhimasīlaṁ nāma, idaṁ mahāsīlaṁ nāma. Idaṁ pātimokkhasaṁvarasīlaṁ nāma, idaṁ indriyasaṁvarasīlaṁ nāma, idaṁ ājīvapārisuddhisīlaṁ nāma, idaṁ paccayapaṭisevanasīlaṁ nāmā” ti sīlaṁ ācikkhanti. So cintesi: “Idaṁ sīlaṁ nāma atibahu, ahaṁ ettakaṁ samādāya vattituṁ na sakkhissāmi, sīlaṁ pūretuṁ asakkontassa ca nāma pabbajjāya ko attho, ahaṁ gihī hutvā dānādīni puññāni ca karissāmi, puttadārañca posessāmī” ti. Evañca pana cintetvā: “Bhante, ahaṁ sīlaṁ rakkhituṁ na sakkhissāmi, asakkontassa ca nāma pabbajjāya ko attho, ahaṁ hīnāyāvattissāmi, tumhākaṁ pattacīvaraṁ gaṇhathā” ti āha.

Atha naṁ āhaṁsu: “Āvuso evaṁ sante dasabalaṁ vanditvāva yāhī” ti te taṁ ādāya satthu santikaṁ dhammasabhaṁ agamaṁsu. Satthā disvāva: “Kiṁ, bhikkhave, anatthikaṁ bhikkhuṁ ādāya āgatatthā” ti āha. Bhante, ayaṁ bhikkhu: “Ahaṁ sīlaṁ rakkhituṁ na sakkhissāmī” ti pattacīvaraṁ niyyādeti, atha naṁ mayaṁ gahetvā āgatamhāti. “Kasmā pana tumhe, bhikkhave, imassa bhikkhuno bahuṁ sīlaṁ ācikkhatha. Yattakaṁ esa rakkhituṁ sakkoti, tattakam-eva rakkhissati. Ito paṭṭhāya tumhe etaṁ mā kiñci avacuttha, ahamettha kattabbaṁ jānissāmi, ehi tvaṁ bhikkhu, kiṁ te bahunā sīlena, tīṇi yeva sīlāni rakkhituṁ sakkhissasī” ti? “Rakkhissāmi, bhante” ti. Tena hi tvaṁ ito paṭṭhāya kāyadvāraṁ vacīdvāraṁ manodvāranti tīṇi dvārāni rakkha, mā kāyena pāpakammaṁ kari, mā vācāya, mā manasā. “Gaccha mā hīnāyāvatti, imāni tīṇi yeva sīlāni rakkhā” ti. Ettāvatā so bhikkhu tuṭṭhamānaso: “Sādhu, bhante, rakkhissāmi imāni tīṇi sīlānī” ti satthāraṁ vanditvā ācariyupajjhāyehi saddhiṁ yeva agamāsi. So tāni tīṇi sīlāni pūrento va aññāsi: “Ācariyupajjhāyehi mayhaṁ ācikkhitaṁ sīlam-pi ettakam-eva, te pana attano abuddhabhāvena maṁ bujjhāpetuṁ nāsakkhiṁsu, sammāsambuddho {1.277} attano buddhasubuddhatāya anuttaradhammarājatāya ettakaṁ sīlaṁ tīsu yeva dvāresu pakkhipitvā maṁ gaṇhāpesi, avassayo vata me satthā jāto” ti vipassanaṁ vaḍḍhetvā katipāheneva arahatte patiṭṭhāsi.

Taṁ pavattiṁ ñatvā dhammasabhāyaṁ sannipatitā bhikkhū: “Āvuso, taṁ kira bhikkhuṁ ‘bahusīlāni rakkhituṁ na sakkomī’ ti hīnāyāvattantaṁ sabbāni sīlāni tīhi koṭṭhāsehi saṅkhipitvā gāhāpetvā satthā arahattaṁ pāpesi, aho buddhānaṁ balaṁ nāma acchariyan”-ti buddhaguṇe kathentā nisīdiṁsu. Atha satthā āgantvā: “Kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā” ti pucchitvā: “Imāya nāmā” ti vutte: “Bhikkhave, atigaruko pi bhāro koṭṭhāsavasena bhājetvā dinno lahuko viya hoti, pubbe pi paṇḍitā mahantaṁ kañcanakkhandhaṁ labhitvā ukkhipituṁ asakkontā vibhāgaṁ katvā ukkhipitvā agamaṁsū” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto ekasmiṁ gāmake kassako ahosi. So ekadivasaṁ aññatarasmiṁ chaḍḍitagāmake khette kasiṁ kasati. Pubbe ca tasmiṁ gāme eko vibhavasampanno seṭṭhi ūrumattapariṇāhaṁ catuhatthāyāmaṁ kañcanakkhandhaṁ nidahitvā kālamakāsi. Tasmiṁ bodhisattassa naṅgalaṁ lagitvā aṭṭhāsi. So: “Mūlasantānakaṁ bhavissatī” ti paṁsuṁ viyūhanto taṁ disvā paṁsunā paṭicchādetvā divasaṁ kasitvā atthaṅgate sūriye yuganaṅgalādīni ekamante nikkhipitvā: “Kañcanakkhandhaṁ gaṇhitvā gacchissāmī” ti taṁ ukkhipituṁ nāsakkhi. Asakkonto nisīditvā: “Ettakaṁ kucchibharaṇāya bhavissati, ettakaṁ nidahitvā ṭhapessāmi, ettakena kammante payojessāmi, ettakaṁ dānādipuññakiriyāya bhavissatī” ti cattāro koṭṭhāse akāsi. Tassevaṁ vibhattakāle so kañcanakkhandho sallahuko viya ahosi. So taṁ ukkhipitvā gharaṁ netvā catudhā vibhajitvā dānādīni puññāni katvā yathākammaṁ gato.

Iti bhagavā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā abhisambuddho hutvā imaṁ gāthamāha.

1. Yo {1.278} pahaṭṭhena cittena, pahaṭṭhamanaso naro,
Bhāveti kusalaṁ dhammaṁ, yogakkhemassa pattiyā,
Pāpuṇe anupubbena, sabbasaṁyojanakkhayan-ti.

Tattha pahaṭṭhenā ti vinīvaraṇena. Pahaṭṭhamanaso ti tāya eva vinīvaraṇatāya pahaṭṭhamānaso, suvaṇṇaṁ viya pahaṁsitvā samujjotitasappabhāsacitto hutvā ti attho.

Evaṁ satthā arahattakūṭena desanaṁ niṭṭhāpetvā anusandhiṁ ghaṭetvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā kañcanakkhandhaladdhapuriso aham-eva ahosin”-ti.

Kañcanakkhandhajātakavaṇṇanā chaṭṭhā