Ja 90: Akataññujātakavaṇṇanā

Yo pubbe katakalyāṇo ti idaṁ satthā jetavane viharanto anāthapiṇḍikaṁ ārabbha kathesi. Tassa kireko paccantavāsiko seṭṭhi adiṭṭhasahāyo ahosi. So ekadā paccante uṭṭhānakabhaṇḍassa pañca sakaṭasatāni pūretvā kammantikamanusse āha: “gacchatha, bho, imaṁ bhaṇḍaṁ sāvatthiṁ netvā amhākaṁ sahāyakassa anāthapiṇḍikamahāseṭṭhissa paccagghena vikkiṇitvā paṭibhaṇḍaṁ āharathā” ti. Te: “Sādhū” ti tassa vacanaṁ sampaṭicchitvā sāvatthiṁ gantvā mahāseṭṭhiṁ disvā paṇṇākāraṁ datvā taṁ pavattiṁ ārocesuṁ. Mahāseṭṭhi: “Svāgataṁ vo” ti tesaṁ āvāsañca paribbayañca dāpetvā sahāyakassa sukhaṁ pucchitvā bhaṇḍaṁ vikkiṇitvā paṭibhaṇḍaṁ dāpesi. Te paccantaṁ gantvā tamatthaṁ attano seṭṭhissa ārocesuṁ.

Aparabhāge anāthapiṇḍiko pi tatheva pañca sakaṭasatāni tattha pesesi. Manussā tattha gantvā paṇṇākāraṁ ādāya paccantavāsikaseṭṭhiṁ passiṁsu. So: “Kuto āgacchathā” ti pucchitvā: “Sāvatthito tumhākaṁ sahāyakassa anāthapiṇḍikassa santikā” ti vutte: “Anāthapiṇḍikoti kassaci purisassa nāmaṁ bhavissatī” ti parihāsaṁ katvā paṇṇākāraṁ gahetvā: “Gacchatha tumhe” ti uyyojesi, neva nivāsaṁ, na paribbayaṁ dāpesi. Te sayam-eva bhaṇḍaṁ vikkiṇitvā paṭibhaṇḍaṁ ādāya sāvatthiṁ āgantvā seṭṭhissa taṁ pavattiṁ ārocesuṁ.

Atha so paccantavāsī {1.378} puna pi ekavāraṁ tatheva pañca sakaṭasatāni sāvatthiṁ pesesi, manussā paṇṇākāraṁ ādāya mahāseṭṭhiṁ passiṁsu. Te pana disvā anāthapiṇḍikassa manussā: “Mayaṁ, sāmi, etesaṁ nivāsañca bhattañca paribbayañca jānissāmā” ti vatvā tesaṁ sakaṭāni bahinagare tathārūpe ṭhāne mocāpetvā: “Tumhe idheva vasatha, amhākaṁ vo ghare yāgubhattañca paribbayo ca bhavissatī” ti gantvā dāsakammakare sannipātetvā majjhimayāmasamanantare pañca sakaṭasatāni vilumpitvā nivāsanapārupanāni pi nesaṁ acchinditvā goṇe palāpetvā sakaṭāni vicakkāni katvā bhūmiyaṁ ṭhapetvā cakkāni pi gaṇhitvāva agamaṁsu. Paccantavāsino nivāsanamattassa pi sāmikā ahutvā bhītā vegena palāyitvā paccantam-eva gatā. Seṭṭhimanussā pi tamatthaṁ mahāseṭṭhino ārocesuṁ. So: “Atthi dānidaṁ kathāpābhatan”-ti satthu santikaṁ gantvā ādito paṭṭhāya sabbaṁ taṁ pavattiṁ ārocesi. Satthā: “Na kho, gahapati, so paccantavāsī idāneva evaṁsīlo, pubbe pi evaṁsīlo yeva ahosī” ti vatvā tena yācito atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto bārāṇasiyaṁ mahāvibhavo seṭṭhi ahosi. Tasseko paccantavāsiko seṭṭhi adiṭṭhasahāyo ahosi. Sabbaṁ atītavatthu paccuppannavatthusadisam-eva bodhisatto pana attano manussehi: “Ajja amhehi idaṁ nāma katan”-ti ārocite: “Paṭhamaṁ attano kataṁ upakāraṁ ajānantā pacchā evarūpaṁ labhantiyevā” ti vatvā sampattaparisāya dhammaṁ desento imaṁ gāthamāha.

1. Yo pubbe katakalyāṇo, katattho nāvabujjhati,
Pacchā kicce samuppanne, kattāraṁ nādhigacchatī ti.

Tatrāyaṁ piṇḍattho: khattiyādīsu yo koci puriso pubbe paṭhamataraṁ aññena katakalyāṇo katūpakāro katattho nipphāditakicco hutvā taṁ parena attani kataṁ kalyāṇañceva atthañca na jānāti, so pacchā attano kicce samuppanne tassa kiccassa kattāraṁ nādhigacchati na labhatīti.

Evaṁ bodhisatto imāya gāthāya dhammaṁ desetvā dānādīni puññāni katvā yathākammaṁ gato.

Satthā {1.379} imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā paccantavāsī idānī pi paccantavāsī yeva, bārāṇasiseṭṭhi pana aham-eva ahosin”-ti.

Akataññujātakavaṇṇanā dasamā

Apāyimhavaggo navamo

Tassuddānaṁ:

Surāpānaṁ mittavindaṁ, kāḷakaṇṇī atthadvāraṁ,
Kiṁpakkasīlavīmaṁsaṁ, maṅgalañcā pi sārambhaṁ,
Kuhakaṁ akataññū cāti.