1. Ekakanipāto

10. Littavaggo

Ja 91: Littajātakavaṇṇanā

Littaṁ paramena tejasā ti idaṁ satthā jetavane viharanto apaccavekkhitaparibhogaṁ ārabbha kathesi. Tasmiṁ kira kāle bhikkhū cīvarādīni labhitvā yebhuyyena apaccavekkhitvā paribhuñjanti. Te cattāro paccaye apaccavekkhitvā paribhuñjamānā yebhuyyena nirayatiracchānayonito na muccanti. Satthā taṁ kāraṇaṁ ñatvā bhikkhūnaṁ anekapariyāyena dhammiṁ kathaṁ kathetvā apaccavekkhitaparibhoge ādīnavaṁ dassetvā: “Bhikkhave, bhikkhunā nāma cattāro paccaye labhitvā apaccavekkhitvā paribhuñjituṁ na vaṭṭati, tasmā ito paṭṭhāya cattāro paccaye paccavekkhitvā paribhuñjeyyāthā” ti paccavekkhanavidhiṁ dassento: “Idha pana, bhikkhave, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṁ paṭisevati sītassa paṭighātāyā” ti ādinā (MN. 2.23; AN. 6.58) nayena tantiṁ ṭhapetvā: “Bhikkhave, cattāro paccaye evaṁ paccavekkhitvā paribhuñjituṁ vaṭṭati, apaccavekkhitvā paribhogo nāma halāhalavisaparibhogasadiso. Porāṇakā hi apaccavekkhitvā dosaṁ ajānitvā visaṁ paribhuñjitvā vipākante mahādukkhaṁ anubhaviṁsū” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto aññatarasmiṁ mahābhogakule nibbattitvā vayappatto akkhadhutto ahosi. Athāparo kūṭakkhadhutto bodhisattena saddhiṁ kīḷanto attano jaye vattamāne keḷimaṇḍalaṁ na bhindati, parājayakāle pana akkhaṁ mukhe pakkhipitvā: “Akkho naṭṭho” ti keḷimaṇḍalaṁ bhinditvā pakkamati. Bodhisatto {1.380} tassa taṁ kāraṇaṁ ñatvā: “Hotu, jānissāmettha patirūpakāraṇan”-ti akkhe ādāya attano ghare halāhalavisena rañjitvā punappunaṁ sukkhāpetvā te ādāya tassa santikaṁ gantvā: “Ehi, samma, akkhehi kīḷāmā” ti āha. So: “Sādhu, sammā” ti keḷimaṇḍalaṁ sajjetvā tena saddhiṁ kīḷanto attano parājayakāle ekaṁ akkhaṁ mukhe pakkhi pi. Atha naṁ bodhisatto tathā karontaṁ disvā: “Gilāhi tāva, pacchā idaṁ nāmetanti jānissasī” ti codetuṁ imaṁ gāthamāha.

1. Littaṁ paramena tejasā, gilamakkhaṁ puriso na bujjhati,
Gila re gila pāpadhuttaka, pacchā te kaṭukaṁ bhavissatī ti.

Tattha littan-ti makkhitaṁ rañjitaṁ. Paramena tejasā ti uttamatejasampannena halāhalavisena. Gilan-ti gilanto. Akkhan-ti guḷakaṁ. Na bujjhatīti: “Ayaṁ me gilato idaṁ nāma karissatī” ti na jānāti. Gila re ti gilāhi are. Gilā ti puna pi codento vadati. Pacchā te kaṭukaṁ bhavissatī ti imasmiṁ te akkhe gilite pacchā etaṁ visaṁ tikhiṇaṁ bhavissatī ti attho.

So bodhisattassa kathentasseva visavegena mucchito akkhīni parivattetvā khandhaṁ nāmetvā pati. Bodhisatto: “Idānissa jīvitadānaṁ dātuṁ vaṭṭatī” ti osadhaparibhāvitaṁ vamanayogaṁ datvā vametvā sappiphāṇitamadhusakkarādayo khādāpetvā arogaṁ katvā: “Puna evarūpaṁ mā akāsī” ti ovaditvā dānādīni puññāni katvā yathākammaṁ gato.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā: “Bhikkhave, apaccavekkhitaparibhogo nāma apaccavekkhitvā katavisaparibhogasadiso hotī” ti vatvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā paṇḍitadhutto aham-eva ahosiṁ, kūṭadhutto panettha na kathīyati, yathā ca ettha, evaṁ sabbattha. Yo pana imasmiṁ kāle na paññāyati, so na kathīyatevā” ti.

Littajātakavaṇṇanā paṭhamā