Ja 100: Asātarūpajātakavaṇṇanā

Asātaṁ sātarūpenā ti idaṁ satthā kuṇḍiyanagaraṁ upanissāya kuṇḍadhānavane viharanto koliyarājadhītaraṁ suppavāsaṁ upāsikaṁ ārabbha kathesi. Sā hi tasmiṁ samaye satta vassāni kucchinā gabbhaṁ pariharitvā sattāhaṁ mūḷhagabbhā ahosi, adhimattā vedanā pavattiṁsu. Sā evaṁ adhimattavedanābhibhūtāpi: “Sammāsambuddho vata so bhagavā, yo evarūpassa dukkhassa pahānāya dhammaṁ deseti. Suppaṭipanno vata tassa bhagavato sāvakasaṅgho, yo evarūpassa dukkhassa pahānāya paṭipanno. Susukhaṁ vata nibbānaṁ, yattheva rūpaṁ dukkhaṁ natthī” ti (Ud. 18) imehi tīhi vitakkehi adhivāsesi. Sā sāmikaṁ pakkosetvā tañca attano pavattiṁ vandanasāsanañca ārocetuṁ satthu santikaṁ pesesi. Satthā vandanasāsanaṁ sutvāva: “Sukhinī {1.408} hotu suppavāsā koliyadhītā, sukhinī arogā arogaṁ puttaṁ vijāyatū” ti āha. Saha vacaneneva pana bhagavato suppavāsā koliyadhītā sukhinī arogā arogaṁ puttaṁ vijāyi. Athassā sāmiko gehaṁ gantvā taṁ vijātaṁ disvā: “Acchariyaṁ vata, bho” ti ativiya tathāgatassa ānubhāvena acchariyabbhutacittajāto ahosi.

Suppavāsā pi puttaṁ vijāyitvā sattāhaṁ buddhappamukhassa saṅghassa dānaṁ dātukāmā puna nimantanatthāya taṁ pesesi. Tena kho pana samayena mahāmoggallānassa upaṭṭhākena buddhappamukho saṅgho nimantito hoti. Satthā suppavāsāya dānassa okāsadānatthāya theraṁ tassa santikaṁ pesetvā taṁ saññāpetvā sattāhaṁ tassā dānaṁ paṭiggahesi saddhiṁ bhikkhusaṅghena. Sattame pana divase suppavāsā puttaṁ sīvalikumāraṁ maṇḍetvā satthārañceva bhikkhusaṅghañca vandāpesi. Tasmiṁ paṭipāṭiyā sāriputtattherassa santikaṁ nīte thero tena saddhiṁ: “Kacci te, sīvali, khamanīyan”-ti paṭisanthāramakāsi. So: “Kuto me, bhante, sukhaṁ, svāhaṁ satta vassāni lohitakumbhiyaṁ vasin”-ti therena saddhiṁ evarūpaṁ kathaṁ kathesi. Suppāvāsā tassa vacanaṁ sutvā: “Sattāhajāto me putto anubuddhena dhammasenāpatinā saddhiṁ mantetī” ti somanassappattā ahosi. Satthā: “Api nu suppavāse aññe pi evarūpe putte icchasī” ti āha. “Sace, bhante, evarūpe aññe satta putte labheyyaṁ, iccheyyamevāhan”-ti. Satthā udānaṁ udānetvā anumodanaṁ katvā pakkāmi. Sīvalikumāro pi kho sattavassikakāle yeva sāsane uraṁ datvā pabbajitvā paripuṇṇavasso upasampadaṁ labhitvā puññavā lābhaggappatto hutvā pathaviṁ unnādetvā arahattaṁ patvā puññavantānaṁ antare etadaggaṭṭhānaṁ pāpuṇi.
Athekadivasaṁ bhikkhū dhammasabhāyaṁ sannipatitvā: “Āvuso, sīvalitthero nāma evarūpo mahāpuñño patthitapatthano pacchimabhavikasatto satta vassāni lohitakumbhiyaṁ vasitvā sattāhaṁ mūḷhagabbhabhāvaṁ āpajji, aho mātāputtā mahantaṁ dukkhaṁ anubhaviṁsu, kiṁ nu kho kammaṁ akaṁsū” ti kathaṁ samuṭṭhāpesuṁ. Satthā tatthāgantvā: “Kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā” ti pucchitvā: “Imāya nāmā” ti vutte: “Bhikkhave, sīvalino mahāpuññato va satta vassāni {1.409} lohitakumbhiyaṁ nivāso ca sattāhaṁ mūḷhagabbhabhāvappatti ca attanā katakammamūlakāva, suppavāsāya pi satta vassāni kucchinā gabbhapariharaṇadukkhañca sattāhaṁ mūḷhagabbhadukkhañca attanā katakammamūlakamevā” ti vatvā tehi yācito atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchismiṁ paṭisandhiṁ gaṇhitvā vayappatto takkasilāyaṁ sabbasippāni uggaṇhitvā pitu accayena rajjaṁ patvā dhammena rajjaṁ kāresi. Tasmiṁ samaye kosalamahārājā mahantena balenāgantvā bārāṇasiṁ gahetvā rājānaṁ māretvā tasseva aggamahesiṁ attano aggamahesiṁ akāsi. Bārāṇasirañño pana putto pitu maraṇakāle niddhamanadvārena palāyitvā balaṁ saṁharitvā bārāṇasiṁ āgantvā avidūre nisīditvā tassa rañño paṇṇaṁ pesesi: “Rajjaṁ vā detu yuddhaṁ vā” ti. So: “Yuddhaṁ demī” ti paṭipaṇṇaṁ pesesi. Rājakumārassa pana mātā taṁ sāsanaṁ sutvā: “Yuddhena kammaṁ natthi, sabbadisāsu sañcāraṁ pacchinditvā bārāṇasinagaraṁ parivāretu, tato dārūdakabhattaparikkhayena kilantamanussaṁ nagaraṁ vināva yuddhena gaṇhissasī” ti paṇṇaṁ pesesi. So mātu sāsanaṁ sutvā satta divasāni sañcāraṁ pacchinditvā nagaraṁ rundhi, nāgarā sañcāraṁ alabhamānā sattame divase tassa rañño sīsaṁ gahetvā kumārassa adaṁsu. Kumāro pana nagaraṁ pavisitvā rajjaṁ gahetvā jīvitapariyosāne yathākammaṁ gato.

So etarahi satta divasāni sañcāraṁ pacchinditvā nagaraṁ rundhitvā gahitakammanissandena satta vassāni lohitakumbhiyaṁ vasitvā sattāhaṁ mūḷhagabbhabhāvaṁ āpajji. Yaṁ pana so padumuttarassa bhagavato pādamūle: “Lābhīnaṁ aggo bhaveyyan”-ti mahādānaṁ datvā patthanaṁ akāsi, yañca vipassibuddhakāle nāgarehi saddhiṁ sahassagghanakaṁ guḷadadhiṁ {1.410} datvā patthanamakāsi, tassānubhāvena lābhīnaṁ aggo jāto. Suppavāsāpi: “Nagaraṁ rundhitvā gaṇha, tātā” ti pesitabhāvena satta vassāni kucchinā gabbhaṁ pariharitvā sattāhaṁ mūḷhagabbhā jātā.

Satthā imaṁ atītaṁ āharitvā abhisambuddho hutvā imaṁ gāthamāha.

1. Asātaṁ sātarūpena, piyarūpena appiyaṁ,
Dukkhaṁ sukhassa rūpena, pamattamativattatī ti.

Tattha asātaṁ sātarūpenā ti amadhuram-eva madhurapatirūpakena. Pamattamativattatī ti asātaṁ appiyaṁ dukkhanti etaṁ tividham-pi etena sātarūpādinā ākārena sativippavāsavasena pamattaṁ puggalaṁ ativattati abhibhavati ajjhottharatī ti attho. Idaṁ bhagavatā yañca te mātāputtā iminā gabbhapariharaṇagabbhavāsasaṅkhātena asātādinā pubbe nagararundhanasātādipatirūpakena ajjhotthaṭā, yañca idāni sā upāsikā puna pi sattakkhattuṁ evarūpaṁ asātaṁ appiyaṁ dukkhaṁ pemavatthubhūtena puttasaṅkhātena sātādipatirūpakena ajjhotthaṭā hutvā tathā avaca, taṁ sabbam-pi sandhāya vuttanti veditabbaṁ.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā nagaraṁ rundhitvā rajjappattakumāro sīvali ahosi, mātā suppavāsā, pitā pana bārāṇasirājā aham-eva ahosin”-ti.

Asātarūpajātakavaṇṇanā dasamā

Littavaggo dasamo

Tassuddānaṁ:

Littatejaṁ mahāsāraṁ, vissāsa lomahaṁsanaṁ,
Sudassana telapattaṁ, nāmasiddhi kūṭavāṇijaṁ,
Parosahassa asātarūpanti.

Majjhimapaṇṇāsako niṭṭhito