Ja 108: Bāhiyajātakavaṇṇanā

Sikkheyya sikkhitabbānī ti idaṁ satthā vesāliṁ upanissāya mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ viharanto ekaṁ licchaviṁ ārabbha kathesi. So kira licchavirājā saddho pasanno buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ nimantetvā attano nivesane mahādānaṁ pavattesi. Bhariyā panassa thūlaṅgapaccaṅgā uddhumātakanimittasadisā anākappasampannā ahosi. Satthā bhattakiccāvasāne anumodanaṁ katvā vihāraṁ gantvā bhikkhūnaṁ ovādaṁ datvā gandhakuṭiṁ pāvisi. Bhikkhū dhammasabhāyaṁ kathaṁ samuṭṭhāpesuṁ: “Āvuso, tassa nāma licchavirañño tāva abhirūpassa tādisā bhariyā thūlaṅgapaccaṅgā anākappasampannā, kathaṁ so tāya saddhiṁ abhiramatī” ti. Satthā āgantvā: “Kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā” ti pucchitvā: “Imāya nāmā” ti vutte: “Na, bhikkhave, esa idāneva, pubbe pi thūlasarīrāya eva itthiyā saddhiṁ abhiramī” ti vatvā tehi yācito atītaṁ āhari.

Atīte {1.421} bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto tassa amacco ahosi. Athekā janapaditthī thūlasarīrā anākappasampannā bhatiṁ kurumānā rājaṅgaṇassa avidūrena gacchamānā sarīravaḷañjapīḷitā hutvā nivatthasāṭakena sarīraṁ paṭicchādetvā nisīditvā sarīravaḷañjaṁ muñcitvā khippam-eva uṭṭhāsi. Tasmiṁ khaṇe bārāṇasirājā vātapānena rājaṅgaṇaṁ olokento taṁ disvā cintesi: “Ayaṁ evarūpe aṅgaṇaṭṭhāne sarīravaḷañjaṁ muñcamānā hirottappaṁ appahāya nivāsaneneva paṭicchannā hutvā sarīravaḷañjaṁ mocetvā khippaṁ uṭṭhitā, imāya nirogāya bhavitabbaṁ, etissā vatthu visadaṁ bhavissati, visade pana vatthusmiṁ eko putto labbhamāno visado puññavā bhavissati, imaṁ mayā aggamahesiṁ kātuṁ vaṭṭatī” ti. So tassā apariggahitabhāvaṁ ñatvā āharāpetvā aggamahesiṭṭhānaṁ adāsi. Sā tassa piyā ahosi manāpā, na cirasseva ekaṁ puttaṁ vijāyi. So panassā putto cakkavattī rājā ahosi.

Bodhisatto tassā sampattiṁ disvā tathārūpaṁ vacanokāsaṁ labhitvā: “Deva, sikkhitabbayuttakaṁ nāma sippaṁ kasmā na sikkhitabbaṁ, yatra hi nāmāyaṁ mahāpuññā hirottappaṁ appahāya paṭicchannākārena sarīravaḷañjaṁ kurumānā tumhe ārādhetvā evarūpaṁ sampattiṁ pattā” ti vatvā sikkhitabbayuttakānaṁ sippānaṁ vaṇṇaṁ kathento imaṁ gāthamāha.

1. Sikkheyya sikkhitabbāni, santi sacchandino janā,
Bāhiyā hi suhannena, rājānamabhirādhayī ti.

Tattha santi sacchandino janā ti tesu tesu sippesu sacchandā janā atthi yeva. Bāhiyā ti bahijanapade jātā saṁvaḍḍhā itthī. Suhannenā ti hirottappaṁ appahāya paṭicchannenākārena hannaṁ suhannaṁ nāma, tena suhannena. Rājānamabhirādhayī ti devaṁ abhirādhayitvā imaṁ sampattiṁ pattāti. Evaṁ mahāsatto sikkhitabbayuttakānaṁ sippānaṁ guṇaṁ kathesi.

Satthā {1.422} imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā jayampatikā etarahi pi jayampatikāva, paṇḍitāmacco pana aham-eva ahosin”-ti.

Bāhiyajātakavaṇṇanā aṭṭhamā