1. Ekakanipāto

15. Kakaṇṭakavaggo

Ja 141: Godhājātakavaṇṇanā

Na {1.487} pāpajanasaṁsevī ti idaṁ satthā veḷuvane viharanto ekaṁ vipakkhaseviṁ bhikkhuṁ ārabbha kathesi. Paccuppannavatthu mahiḷāmukhajātake (Ja. 26) kathitasadisam-eva.

Idaṁ satthā veḷuvane viharanto devadattaṁ ārabbha kathesi. Devadatto ajātasattukumāraṁ pasādetvā lābhasakkāraṁ nipphādesi. Ajātasattukumāro devadattassa gayāsīse vihāraṁ kāretvā nānaggarasehi tivassikagandhasālibhojanassa {1.186} divase divase pañca thālipākasatāni abhihari. Lābhasakkāraṁ nissāya devadattassa parivāro mahanto jāto, devadatto parivārena saddhiṁ vihāre yeva hoti. Tena samayena rājagahavāsikā dve sahāyā. Tesu eko satthu santike pabbajito, eko devadattassa. Te aññamaññaṁ tasmiṁ tasmiṁ ṭhāne pi passanti, vihāraṁ gantvā pi passanti yeva.

Athekadivasaṁ devadattassa nissitako itaraṁ āha: “āvuso, kiṁ tvaṁ devasikaṁ sedehi muccamānehi piṇḍāya carasi, devadatto gayāsīsavihāre nisīditvāva nānaggarasehi subhojanaṁ bhuñjati, evarūpo upāyo natthi, kiṁ tvaṁ dukkhaṁ anubhosi, kiṁ te pāto va gayāsīsaṁ āgantvā sauttaribhaṅgaṁ yāguṁ pivitvā aṭṭhārasavidhaṁ khajjakaṁ khāditvā nānaggarasehi subhojanaṁ bhuñjituṁ na vaṭṭatī” ti? So punappunaṁ vuccamāno gantukāmo hutvā tato paṭṭhāya gayāsīsaṁ gantvā bhuñjitvā kālasseva veḷuvanaṁ āgacchati. So sabbakālaṁ paṭicchādetuṁ nāsakkhi, “gayāsīsaṁ gantvā devadattassa paṭṭhapitaṁ bhattaṁ bhuñjatī” ti na cirasseva pākaṭo jāto. Atha naṁ sahāyā pucchiṁsu: “Saccaṁ kira, tvaṁ āvuso, devadattassa paṭṭhapitaṁ bhattaṁ bhuñjasī” ti. “Ko evamāhā” ti? “Asuko ca asuko cā” ti. “Saccaṁ ahaṁ āvuso gayāsīsaṁ gantvā bhuñjāmi, na pana me devadatto bhattaṁ deti, aññe manussā dentī” ti. “Āvuso, devadatto buddhānaṁ paṭikaṇṭako dussīlo ajātasattuṁ pasādetvā adhammena attano lābhasakkāraṁ uppādesi, tvaṁ evarūpe niyyānike buddhasāsane pabbajitvā devadattassa adhammena uppannaṁ bhojanaṁ bhuñjasi, ehi taṁ satthu santikaṁ nessāmā” ti taṁ bhikkhuṁ ādāya dhammasabhaṁ āgamiṁsu.

Satthā disvāva: “Kiṁ, bhikkhave, etaṁ bhikkhuṁ anicchantaññeva ādāya āgatatthā” ti? “Āma bhante, ayaṁ bhikkhu tumhākaṁ santike pabbajitvā devadattassa adhammena uppannaṁ bhojanaṁ bhuñjatī” ti. “Saccaṁ kira tvaṁ bhikkhu devadattassa adhammena uppannaṁ bhojanaṁ bhuñjasī” ti? “Na bhante, devadatto mayhaṁ deti, aññe manussā denti, tamahaṁ bhuñjāmī” ti. Satthā: “Mā bhikkhu ettha parihāraṁ kari, devadatto anācāro dussīlo, kathañhi nāma tvaṁ idha pabbajitvā mama sāsanaṁ bhajanto yeva devadattassa bhattaṁ bhuñjasi, niccakālam-pi bhajanasīlako va tvaṁ diṭṭhadiṭṭhe yeva bhajasī” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto godhāyoniyaṁ paṭisandhiṁ gaṇhi. So vayappatto nadītīre mahābile anekagodhāsataparivāro vāsaṁ kappesi. Tassa putto godhāpillako ekena kakaṇṭakena saddhiṁ santhavaṁ katvā tena saddhiṁ sammodamāno viharanto: “Kakaṇṭakaṁ parissajissāmī” ti avattharati. Tassa tena saddhiṁ vissāsaṁ godhārājassa ārocesuṁ. Godhārājā puttaṁ pakkosāpetvā: “Tāta, tvaṁ aṭṭhāne vissāsaṁ karosi, kakaṇṭakā nāma nīcajātikā, tehi saddhiṁ vissāso na kattabbo. Sace tvaṁ tena saddhiṁ vissāsaṁ karissasi, taṁ kakaṇṭakaṁ nissāya sabbampetaṁ godhākulaṁ vināsaṁ pāpuṇissati, ito paṭṭhāya etena saddhiṁ vissāsaṁ mā akāsī” ti āha. So karoti yeva. Bodhisatto punappunaṁ kathento pi tassa tena saddhiṁ vissāsaṁ vāretuṁ asakkonto: “Avassaṁ amhākaṁ etaṁ kakaṇṭakaṁ nissāya bhayaṁ uppajjissati, tasmiṁ uppanne palāyanamaggaṁ sampādetuṁ vaṭṭatī” ti ekena passena vātabilaṁ kārāpesi.

Putto pissa anukkamena mahāsarīro ahosi, kakaṇṭako pana purimappamāṇo yeva. Itaro: “Kakaṇṭakaṁ parissajissāmī” ti antarantarā avattharati yeva, kakaṇṭakassa pabbatakūṭena avattharaṇakālo viya hoti. So kilamanto cintesi: “Sace ayaṁ aññāni katipayāni divasāni maṁ evaṁ parissajissati, jīvitaṁ me natthi, ekena luddakena saddhiṁ ekato hutvā imaṁ godhākulaṁ vināsessāmī” ti. Athekadivasaṁ nidāghasamaye meghe vuṭṭhe vammikamakkhikā uṭṭhahiṁsu, tato tato godhā {1.488} nikkhamitvā makkhikāyo khādanti. Eko godhāluddako godhābilaṁ bhindanatthāya kuddālaṁ gahetvā sunakhehi saddhiṁ araññaṁ pāvisi. Kakaṇṭako taṁ disvā: “Ajja attano manorathaṁ pūressāmī” ti taṁ upasaṅkamitvā avidūre nipajjitvā: “Bho purisa, kasmā araññe vicarasī” ti pucchi. So: “Godhānaṁ atthāyā” ti āha. “Ahaṁ anekasatānaṁ godhānaṁ āsayaṁ jānāmi, aggiñca palālañca ādāya ehī” ti taṁ tattha netvā: “Imasmiṁ ṭhāne palālaṁ pakkhipitvā aggiṁ datvā dhūmaṁ katvā samantā sunakhe ṭhapetvā sayaṁ mahāmuggaraṁ gahetvā nikkhantā nikkhantā godhā paharitvā māretvā rāsiṁ katvā yāhī” ti evañca pana vatvā: “Ajja paccāmittassa piṭṭhiṁ passissāmī” ti ekasmiṁ ṭhāne sīsaṁ ukkhipitvā nipajji. Luddako pi palāladhūmaṁ akāsi, dhūmo bilaṁ pāvisi, godhā dhūmandhā maraṇabhayatajjitā nikkhamitvā palāyituṁ āraddhā. Luddako nikkhantaṁ nikkhantaṁ paharitvā māresi, tassa hatthato muttā sunakhā gaṇhiṁsu. Godhānaṁ mahāvināso uppajji.

Bodhisatto: “Kakaṇṭakaṁ nissāya bhayaṁ uppannan”-ti ñatvā: “Pāpapurisasaṁsaggo nāma na kattabbo, pāpe nissāya hitasukhaṁ nāma natthi, ekassa pāpakakaṇṭakassa vasena ettakānaṁ godhānaṁ vināso jāto” ti vātabilena palāyanto imaṁ gāthamāha.

1. Na pāpajanasaṁsevī, accantasukhamedhati,
Godhākulaṁ kakaṇṭāva, kaliṁ pāpeti attānan-ti.

Tatrāyaṁ saṅkhepattho: pāpajanasaṁsevī puggalo accantasukhaṁ ekantasukhaṁ nirantarasukhaṁ nāma na edhati na vindati na paṭilabhati. Yathā kiṁ? Godhākulaṁ kakaṇṭāva. Yathā kakaṇṭakato godhākulaṁ sukhaṁ na labhati, evaṁ pāpajanasaṁsevī puggalo sukhaṁ na labhati. Pāpajanaṁ pana sevanto ekanteneva kaliṁ pāpeti attānaṁ, kali vuccati vināso, ekanteneva pāpasevī attānañca aññe ca attanā saddhiṁ vasante vināsaṁ pāpeti. Pāḷiyaṁ pana: “Phalaṁ pāpeyyā” ti likhanti. Taṁ byañjanaṁ aṭṭhakathāyaṁ natthi, attho pissa na yujjati. Tasmā yathāvuttam-eva gahetabbaṁ.

Satthā {1.489} imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā kakaṇṭako devadatto ahosi, bodhisattassa putto anovādako godhāpillako vipakkhasevī bhikkhu, godhārājā pana aham-eva ahosin”-ti.

Godhājātakavaṇṇanā paṭhamā