Ja 143: Virocajātakavaṇṇanā

Lasī ca te nipphalitā ti idaṁ satthā veḷuvane viharanto devadattassa gayāsīse sugatālayassa dassitabhāvaṁ ārabbha kathesi. Devadatto hi parihīnajjhāno lābhasakkāraparihīno: “Attheko upāyo” ti cintetvā satthāraṁ pañca vatthūni yācitvā alabhamāno dvinnaṁ aggasāvakānaṁ saddhivihārike adhunā pabbajite dhammavinayamhi akovide pañcasate bhikkhū gahetvā gayāsīsaṁ gantvā saṅghaṁ bhinditvā ekasīmāyaṁ āveṇikaṁ saṅghakammaṁ akāsi. Satthā tesaṁ bhikkhūnaṁ ñāṇaparipākakālaṁ ñatvā dve aggasāvake pesesi. Te disvā devadatto {1.491} tuṭṭhamānaso rattiṁ dhammaṁ desayamāno: “Buddhalīlaṁ karissāmī” ti sugatālayaṁ dassento: “Vigatathinamiddho kho, āvuso sāriputta, bhikkhusaṅgho, paṭibhātu taṁ bhikkhūnaṁ dhammīkathā, piṭṭhi me āgilāyati, tamahaṁ āyamissāmī” ti vatvā niddaṁ upagato. Dve aggasāvakā tesaṁ bhikkhūnaṁ dhammaṁ desetvā maggaphalehi pabodhetvā sabbe ādāya veḷuvanam-eva paccāgamiṁsu.

Kokāliko vihāraṁ tucchaṁ disvā devadattassa santikaṁ gantvā: “Āvuso devadatta, parisaṁ te bhinditvā dve aggasāvakā vihāraṁ tucchaṁ katvā gatā, tvaṁ pana niddāyasiyevā” ti vatvā uttarāsaṅgamassa apanetvā bhittiyaṁ piṭṭhikaṇṭakaṁ phusanto viya paṇhiyā naṁ hadaye pahari. Tāvadevassa mukhato lohitaṁ uggañchi. So tato paṭṭhāya gilāno ahosi. Satthā theraṁ pucchi: “Sāriputta, tumhākaṁ gatakāle devadatto kiṁ akāsī” ti? Bhante, devadatto amhe disvā: “Buddhalīlaṁ karissāmī” ti sugatālayaṁ dassetvā mahāvināsaṁ pattoti. Satthā: “Na kho sāriputta, devadatto idāneva mama anukaronto vināsaṁ patto, pubbe pi pattoyevā” ti vatvā therena yācito atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto kesarasīho hutvā himavantappadese kañcanaguhāyaṁ vāsaṁ kappesi. So ekadivasaṁ kañcanaguhāya nikkhamitvā vijambhitvā catuddisaṁ oloketvā sīhanādaṁ naditvā gocarāya pakkanto mahāmahiṁsaṁ vadhitvā varamaṁsaṁ khāditvā ekaṁ saraṁ otaritvā maṇivaṇṇassa udakassa kucchiṁ pūretvā guhaṁ sandhāya pāyāsi. Atheko siṅgālo gocarappasuto sahasāva sīhaṁ disvā palāyituṁ asakkonto sīhassa purato pādesu patitvā nipajji. “Kiṁ, jambukā” ti ca vutte: “Ahaṁ te, sāmi, pāde upaṭṭhātukāmo” ti āha. Sīho: “Sādhu ehi, maṁ upaṭṭhaha, varamaṁsāni taṁ khādāpessāmī” ti vatvā siṅgālaṁ ādāya kañcanaguhaṁ agamāsi. Siṅgālo tato paṭṭhāya sīhavighāsaṁ khādati. So katipāhaccayeneva thūlasarīro ahosi.

Atha naṁ ekadivasaṁ guhāya nipannako va sīho āha: “Gaccha jambuka, pabbatasikhare ṭhatvā pabbatapāde sañcarantesu hatthiassamahiṁsādīsu yassa {1.492} maṁsaṁ khāditukāmosi, taṁ oloketvā āgantvā ‘asukamaṁsaṁ khāditukāmomhī’ ti vatvā maṁ vanditvā ‘viroca, sāmī’ ti vadāhi, ahaṁ taṁ vadhitvā madhuramaṁsaṁ khāditvā tuyham-pi dassāmī” ti. Siṅgālo pabbatasikharaṁ abhiruhitvā nānappakāre mige oloketvā yasseva maṁsaṁ khāditukāmo hoti, kañcanaguhaṁ pavisitvā tam-eva sīhassa ārocetvā pādesu patitvā: “Viroca, sāmī” ti vadati. Sīho vegena pakkhanditvā sace pi mattavaravāraṇo hoti, tattheva naṁ jīvitakkhayaṁ pāpetvā sayam-pi varamaṁsaṁ khādati, siṅgālassa pi deti. Siṅgālo kucchipūraṁ maṁsaṁ khāditvā guhaṁ pavisitvā niddāyati. So gacchante gacchante kāle mānaṁ vaḍḍhesi: “Aham-pi catuppadova, kiṁkāraṇā divase divase parehi posiyamāno viharāmi, ito paṭṭhāya aham-pi hatthi-ādayo hanitvā maṁsaṁ khādissāmi, sīho pi migarājā ‘viroca, sāmī’ ti vuttam-eva padaṁ nissāya varavāraṇe vadheti, aham-pi sīhena ‘viroca, jambukā’ ti maṁ vadāpetvā ekaṁ varavāraṇaṁ vadhitvā maṁsaṁ khādissāmī” ti.

So sīhaṁ upasaṅkamitvā etad-avoca: “Sāmi, mayā dīgharattaṁ tumhehi vadhitavaravāraṇānaṁ maṁsaṁ khāditaṁ, aham-pi ekaṁ varavāraṇaṁ māretvā maṁsaṁ khāditukāmo, tasmā tumhehi nipannaṭṭhāne kañcanaguhāyaṁ nipajjissāmi, tumhe pabbatapāde vicarantaṁ varavāraṇaṁ oloketvā mama santikaṁ āgantvā ‘viroca, jambukā’ ti vadetha, ettakamattasmiṁ maccheraṁ mā karitthā” ti. Atha naṁ sīho āha: “Na, tvaṁ jambuka, vāraṇe vadhituṁ samatthe sīhakule uppanno, vāraṇaṁ vadhitvā maṁsaṁ khādanasamattho siṅgālo nāma loke natthi, mā te etaṁ rucci, mayā vadhitavaravāraṇānaññeva maṁsaṁ khāditvā vasā” ti. So evaṁ vutte pi viramituṁ na icchi, punappunaṁ yāci yeva. Sīho taṁ vāretuṁ asakkonto sampaṭicchitvā: “Tena hi mama vasanaṭṭhānaṁ pavisitvā nipajjā” ti jambukaṁ kañcanaguhāyaṁ nipajjāpetvā sayaṁ pabbatapāde mattavaravāraṇaṁ oloketvā guhādvāraṁ gantvā: “Viroca, jambukā” ti āha. Siṅgālo kañcanaguhāya nikkhamitvā {1.493} vijambhitvā catuddisaṁ oloketvā tikkhattuṁ vassitvā: “Mattavaravāraṇassa kumbhe patissāmī” ti pakkhanditvā virajjhitvā pādamūle pati. Vāraṇo dakkhiṇapādaṁ ukkhipitvā tassa sīsaṁ akkami, sīsaṭṭhīni cuṇṇavicuṇṇāni ahesuṁ. Athassa sarīraṁ vāraṇo pādena saṅgharitvā rāsiṁ katvā upari laṇḍaṁ pātetvā koñcanādaṁ nadanto araññaṁ pāvisi.

Bodhisatto imaṁ pavattiṁ disvā: “Idāni viroca, jambukā” ti vatvā imaṁ gāthamāha.

1. Lasī ca te nipphalitā, matthako ca padālito,
Sabbā te phāsukā bhaggā, ajja kho tvaṁ virocasī ti.

Tattha lasī ti matthaluṅgaṁ. Nipphalitā ti nikkhantā. Evaṁ bodhisatto imaṁ gāthaṁ vatvā yāvatāyukaṁ ṭhatvā yathākammaṁ gato.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā siṅgālo devadatto ahosi, sīho pana aham-eva ahosin”-ti.

Virocajātakavaṇṇanā tatiyā