Ja 158: Suhanujātakavaṇṇanā

Nayidaṁ visamasīlenā ti idaṁ satthā jetavane viharanto dve caṇḍabhikkhū ārabbha kathesi. Tasmiñhi samaye jetavane pi eko bhikkhu caṇḍo ahosi pharuso sāhasiko janapade pi. Athekadivasaṁ jānapado bhikkhu kenacideva karaṇīyena jetavanaṁ agamāsi, sāmaṇerā ceva daharabhikkhū ca tassa caṇḍabhāvaṁ jānanti. “Tesaṁ dvinnaṁ caṇḍānaṁ kalahaṁ passissāmā” ti kutūhalena taṁ bhikkhuṁ jetavanavāsikassa pariveṇaṁ pahiṇiṁsu. Te ubho pi caṇḍā aññamaññaṁ disvāva piyasaṁvāsaṁ saṁsandiṁsu samiṁsu, hatthapādapiṭṭhisambāhanādīni akaṁsu. Dhammasabhāyaṁ bhikkhū kathaṁ samuṭṭhāpesuṁ: “āvuso, caṇḍā bhikkhū aññesaṁ upari caṇḍā pharusā sāhasikā, aññamaññaṁ pana ubho pi samaggā sammodamānā piyasaṁvāsā jātā” ti. Satthā āgantvā: “Kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā” ti pucchitvā: “Imāya nāmā” ti vutte: “Na, bhikkhave, idāneva, pubbepete aññesaṁ caṇḍā pharusā sāhasikā, aññamaññaṁ pana samaggā sammodamānā piyasaṁvāsā ca ahesun”-ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto tassa sabbatthasādhako atthadhammānusāsako amacco ahosi. So pana rājā thokaṁ dhanalobhapakatiko, tassa {2.31} mahāsoṇo nāma kūṭaasso atthi. Atha uttarāpathakā assavāṇijā pañca assasatāni ānesuṁ, assānaṁ āgatabhāvaṁ rañño ārocesuṁ. Tato pubbe pana bodhisatto asse agghāpetvā mūlaṁ aparihāpetvā dāpesi. Rājā taṁ parihāyamāno aññaṁ amaccaṁ pakkosāpetvā: “Tāta, asse agghāpehi, agghāpento ca paṭhamaṁ mahāsoṇaṁ yathā tesaṁ assānaṁ antaraṁ pavisati, tathā vissajjetvā asse ḍaṁsāpetvā vaṇite kārāpetvā dubbalakāle mūlaṁ hāpetvā asse agghāpeyyāsī” ti āha. So: “Sādhū” ti sampaṭicchitvā tathā akāsi.

Assavāṇijā anattamanā hutvā tena katakiriyaṁ bodhisattassa ārocesuṁ. Bodhisatto: “Kiṁ pana tumhākaṁ nagare kūṭaasso natthī” ti pucchi. “Atthi sāmi, suhanu nāma kūṭaasso caṇḍo pharuso” ti. “Tena hi puna āgacchantā taṁ assaṁ āneyyāthā” ti. Te: “Sādhū” ti paṭissuṇitvā puna āgacchantā taṁ kūṭassaṁ gāhāpetvā āgacchiṁsu. Rājā: “Assavāṇijā āgatā” ti sutvā sīhapañjaraṁ ugghāṭetvā asse oloketvā mahāsoṇaṁ vissajjāpesi. Assavāṇijā pi mahāsoṇaṁ āgacchantaṁ disvā suhanuṁ vissajjāpesuṁ. Te aññamaññaṁ patvā sarīrāni lehantā sammodamānā aṭṭhaṁsu. Rājā bodhisattaṁ pucchi: “passasi ime dve kūṭassā aññesaṁ caṇḍā pharusā sāhasikā, aññe asse ḍaṁsitvā gelaññaṁ pāpenti, idāni aññamaññaṁ pana sarīraṁ lehantā sammodamānā aṭṭhaṁsu, kiṁ nāmetan”-ti? Bodhisatto: “Nayime, mahārāja, visamasīlā, samasīlā samadhātukā ca ete” ti vatvā imaṁ gāthādvayamāha:

1. Nayidaṁ visamasīlena, soṇena suhanū saha,
Suhanū pi tādiso yeva, yo soṇassa sagocaro.

2. Pakkhandinā {2.32} pagabbhena, niccaṁ sandānakhādinā,
Sameti pāpaṁ pāpena, sameti asatā asan-ti.

Tattha nayidaṁ visamasīlena, soṇena suhanū sahā ti yaṁ idaṁ suhanu kūṭasso soṇena saddhiṁ pemaṁ karoti, idaṁ na attano visamasīlena, atha kho attano samasīleneva saddhiṁ karoti. Ubho pi hete attano anācāratāya dussīlatāya samasīlā samadhātukā. Suhanū pi tādiso yeva, yo soṇassa sagocaro ti yādiso soṇo, suhanu pi tādiso yeva, yo soṇassa sagocaro yaṁgocaro soṇo, so pi taṁgocaro yeva. Yatheva hi soṇo assagocaro asse ḍaṁsento va carati, tathā suhanu pi. Iminā nesaṁ samānagocarataṁ dasseti.

Te pana ācāragocare ekato katvā dassetuṁ: “Pakkhandinā” ti ādi vuttaṁ. Tattha pakkhandinā ti assānaṁ upari pakkhandanasīlena pakkhandanagocarena. Pagabbhenā ti kāyapāgabbhiyādisamannāgatena dussīlena. Niccaṁ sandānakhādinā ti sadā attano bandhanayottaṁ khādanasīlena khādanagocarena ca. Sameti pāpaṁ pāpenā ti etesu aññatarena pāpena saddhiṁ aññatarassa pāpaṁ dussīlyaṁ sameti. Asatā asan-ti etesu aññatarena asatā anācāragocarasampannena saha itarassa asaṁ asādhukammaṁ sameti, gūthādīni viya gūthādīhi ekato saṁsandati sadisaṁ nibbisesam-eva hotīti.

Evaṁ vatvā ca pana bodhisatto: “Mahārāja, raññā nāma atiluddhena na bhavitabbaṁ, parassa santakaṁ nāma nāsetuṁ na vaṭṭatī” ti rājānaṁ ovaditvā asse agghāpetvā bhūtam-eva mūlaṁ dāpesi. Assavāṇijā yathāsabhāvam-eva mūlaṁ labhitvā haṭṭhatuṭṭhā agamaṁsu. Rājā pi bodhisattassa ovāde ṭhatvā yathākammaṁ gato.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā dve assā ime dve duṭṭhabhikkhū ahesuṁ, rājā ānando, paṇḍitāmacco pana aham-eva ahosin”-ti.

Suhanujātakavaṇṇanā aṭṭhamā