2. Dukanipāto

3. Kalyāṇavaggo

Ja 171: Kalyāṇadhammajātakavaṇṇanā

Kalyāṇadhammo ti idaṁ satthā jetavane viharanto ekaṁ badhirasassuṁ ārabbha kathesi. Sāvatthiyañhi eko kuṭumbiko saddho pasanno tisaraṇagato pañcasīlena samannāgato. So ekadivasaṁ bahūni sappi-ādīni bhesajjāni ceva pupphagandhavatthādīni ca gahetvā: “Jetavane satthu santike dhammaṁ sossāmī” ti agamāsi. Tassa tattha gatakāle sassu khādanīyabhojanīyaṁ gahetvā dhītaraṁ daṭṭhukāmā taṁ gehaṁ agamāsi, sā ca thokaṁ badhiradhātukā hoti. Sā dhītarā saddhiṁ bhuttabhojanā bhattasammadaṁ vinodayamānā dhītaraṁ pucchi: “kiṁ, amma, bhattā te sammodamāno avivadamāno piyasaṁvāsaṁ vasatī” ti. “Kiṁ, amma, kathetha yādiso tumhākaṁ jāmātā sīlena ceva ācārasampadāya ca, tādiso pabbajito pi dullabho” ti. Upāsikā dhītu vacanaṁ sādhukaṁ asallakkhetvā: “Pabbajito” ti padam-eva gahetvā: “Amma, kasmā te bhattā pabbajito” ti mahāsaddaṁ akāsi. Taṁ sutvā sakalagehavāsino: “Amhākaṁ kira kuṭumbiko pabbajito” ti viraviṁsu. Tesaṁ saddaṁ sutvā dvārena sañcarantā: “Kiṁ nāma kiretan”-ti pucchiṁsu. “Imasmiṁ kira gehe kuṭumbiko pabbajito” ti. So pi kho kuṭumbiko dasabalassa dhammaṁ sutvā vihārā nikkhamma nagaraṁ pāvisi.

Atha naṁ antarāmagge yeva eko puriso disvā: “Samma, tvaṁ kira pabbajitoti tava gehe puttadāraparijano paridevatī” ti āha. Athassa {2.64} etadahosi: “ayaṁ apabbajitam-eva kira maṁ ‘pabbajito’ ti vadati, uppanno kho pana me kalyāṇasaddo na antaradhāpetabbo, ajjeva mayā pabbajituṁ vaṭṭatī” ti tato va nivattitvā satthu santikaṁ gantvā: “Kiṁ nu kho, upāsaka, idāneva buddhupaṭṭhānaṁ katvā gantvā idāneva paccāgatosī” ti vutte tamatthaṁ ārocetvā: “Bhante, kalyāṇasaddo nāma uppanno na antaradhāpetuṁ vaṭṭati, tasmā pabbajitukāmo hutvā āgatomhī” ti āha. So pabbajjañca upasampadañca labhitvā sammā paṭipanno nacirasseva arahattaṁ pāpuṇi. Idaṁ kira kāraṇaṁ bhikkhusaṅghe pākaṭaṁ jātaṁ. Athekadivasaṁ dhammasabhāyaṁ bhikkhū kathaṁ samuṭṭhāpesuṁ: “āvuso, asuko nāma kuṭumbiko ‘uppanno kalyāṇasaddo na antaradhāpetabbo’ ti pabbajitvā idāni arahattaṁ patto” ti. Satthā āgantvā: “Kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā” ti pucchitvā: “Imāya nāmā” ti vutte: “Bhikkhave, porāṇakapaṇḍitā pi ‘uppanno kalyāṇasaddo virādhetuṁ na vaṭṭatī’ ti pabbajiṁsuyevā” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto seṭṭhikule nibbattitvā vayappatto pitu accayena seṭṭhiṭṭhānaṁ pāpuṇi. So ekadivasaṁ nivesanā nikkhamitvā rājupaṭṭhānaṁ agamāsi. Athassa sassu: “Dhītaraṁ passissāmī” ti taṁ gehaṁ agamāsi, sā thokaṁ badhiradhātukāti sabbaṁ paccuppannavatthusadisam-eva. Taṁ pana rājupaṭṭhānaṁ gantvā attano gharaṁ āgacchantaṁ disvā eko puriso: “Tumhe kira pabbajitāti tumhākaṁ gehe mahāparidevo pavattatī” ti āha. Bodhisatto: “Uppanno kalyāṇasaddo nāma na antaradhāpetuṁ vaṭṭatī” ti tato va nivattitvā rañño santikaṁ gantvā: “Kiṁ, mahāseṭṭhi, idāneva gantvā puna āgatosī” ti vutte: “Deva, gehajano kira maṁ apabbajitam-eva ‘pabbajito’ ti vatvā paridevati, uppanno kho pana kalyāṇasaddo na antaradhāpetabbo, pabbajissāmahaṁ, pabbajjaṁ me anujānāhī” ti etamatthaṁ pakāsetuṁ imā gāthā āha:

1. Kalyāṇadhammoti {2.65} yadā janinda, loke samaññaṁ anupāpuṇāti,
Tasmā na hiyyetha naro sapañño, hiriyā pi santo ghuramādiyanti.

2. Sāyaṁ samaññā idha majja pattā, kalyāṇadhammoti janinda loke,
Tāhaṁ samekkhaṁ idha pabbajissaṁ, na hi matthi chando idha kāmabhoge ti.

Tattha kalyāṇadhammo ti sundaradhammo. Samaññaṁ anupāpuṇātī ti yadā sīlavā kalyāṇadhammo pabbajitoti idaṁ paññattivohāraṁ pāpuṇāti. Tasmā na hiyyethā ti tato sāmaññato na parihāyetha. Hiriyā pi santo dhuramādiyantīti, mahārāja, sappurisā nāma ajjhattasamuṭṭhitāya hiriyā bahiddhasamuṭṭhitena ottappena pi etaṁ pabbajitadhuraṁ gaṇhanti. Idha majja pattā ti idha mayā ajja pattā. Tāhaṁ samekkhan-ti taṁ ahaṁ guṇavasena laddhasamaññaṁ samekkhanto passanto. Na hi matthi chando ti na hi me atthi chando. Idha kāmabhoge ti imasmiṁ loke kilesakāmavatthukāmaparibhogehi.

Bodhisatto evaṁ vatvā rājānaṁ pabbajjaṁ anujānāpetvā himavantapadesaṁ gantvā isipabbajjaṁ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā rājā ānando ahosi, bārāṇasiseṭṭhi pana aham-eva ahosin”-ti.

Kalyāṇadhammajātakavaṇṇanā paṭhamā