Ja 178: Kacchapajātakavaṇṇanā

Janittaṁ me bhavittaṁ me ti idaṁ satthā jetavane viharanto ekaṁ ahivātakarogamuttaṁ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṁ kira ekasmiṁ kule ahivātakarogo uppajji. Mātāpitaro puttaṁ āhaṁsu: “tāta, mā imasmiṁ gehe vasa, bhittiṁ bhinditvā palāyitvā yattha katthaci gantvā jīvitaṁ rakkha, pacchā āgantvā imasmiṁ nāma ṭhāne mahānidhānaṁ atthi, taṁ uddharitvā kuṭumbaṁ saṇṭhapetvā sukhena jīveyyāsī” ti. Putto tesaṁ vacanaṁ sampaṭicchitvā bhittiṁ bhinditvā palāyitvā attano roge vūpasante āgantvā mahānidhānaṁ uddharitvā kuṭumbaṁ saṇṭhapetvā gharāvāsaṁ vasi. So ekadivasaṁ sappitelādīni ceva vatthacchādanādīni ca gāhāpetvā jetavanaṁ gantvā satthāraṁ vanditvā nisīdi. Satthā tena saddhiṁ paṭisanthāraṁ katvā: “Tumhākaṁ gehe ahivātakarogo uppannoti assumha, kinti katvā muttosī” ti pucchi, so taṁ pavattiṁ ācikkhi. Satthā: “Pubbe pi kho, upāsaka, bhaye uppanne attano vasanaṭṭhāne ālayaṁ katvā aññattha agatā jīvitakkhayaṁ pāpuṇiṁsu, anālayaṁ pana katvā aññattha gatā jīvitaṁ labhiṁsū” ti vatvā tena yācito atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto kāsigāmake kumbhakārakule nibbattitvā kumbhakārakammaṁ katvā puttadāraṁ posesi. Tadā pana bārāṇasiyaṁ mahānadiyā saddhiṁ ekābaddho mahājātassaro ahosi. So bahuudakakāle nadiyā saddhiṁ ekodako hoti, udake mandībhūte visuṁ hoti. Macchakacchapā {2.80} pana: “Imasmiṁ saṁvacchare suvuṭṭhikā bhavissati, imasmiṁ saṁvacchare dubbuṭṭhikā” ti jānanti. Atha tasmiṁ sare nibbattamacchakacchapā: “Imasmiṁ saṁvacchare dubbuṭṭhikā bhavissatī” ti ñatvā udakassa ekābaddhakāle yeva tamhā sarā nikkhamitvā nadiṁ agamiṁsu. Eko pana kacchapo: “Idaṁ me jātaṭṭhānaṁ vaḍḍhitaṭṭhānaṁ, mātāpitūhi vasitaṭṭhānaṁ, na sakkomi imaṁ jahitun”-ti nadiṁ na agamāsi. Atha nidāghasamaye tattha udakaṁ chijji, so kacchapo bodhisattassa mattikagahaṇaṭṭhāne bhūmiṁ khaṇitvā pāvisi. Bodhisatto: “Mattikaṁ gahessāmī” ti tattha gantvā mahākuddālena bhūmiṁ khaṇanto kacchapassa piṭṭhiṁ bhinditvā mattikapiṇḍaṁ viya kuddāleneva naṁ uddharitvā thale pātesi. So vedanāppatto hutvā: “Vasanaṭṭhāne ālayaṁ jahituṁ asakkonto evaṁ vināsaṁ pāpuṇin”-ti vatvā paridevamāno imā gāthā avoca:

1. Janittaṁ me bhavittaṁ me, iti paṅke avassayiṁ,
Taṁ maṁ paṅko ajjhabhavi, yathā dubbalakaṁ tathā,
Taṁ taṁ vadāmi bhaggava, suṇohi vacanaṁ mama.

2. Gāme vā yadi vāraññe, sukhaṁ yatrādhigacchati,
Taṁ janittaṁ bhavittañca, purisassa pajānato,
Yamhi jīve tamhi gacche, na niketahato siyā ti.

Tattha janittaṁ me bhavittaṁ me ti idaṁ mama jātaṭṭhānaṁ, idaṁ mama vaḍḍhitaṭṭhānaṁ. Iti paṅke avassayin-ti iminā kāraṇenāhaṁ imasmiṁ kaddame avassayiṁ nipajjiṁ, vāsaṁ kappesinti attho. Ajjhabhavī ti adhiabhavi vināsaṁ pāpesi. Bhaggavā ti kumbhakāraṁ ālapati. Kumbhakārānañhi nāmagottapaññatti esā, yadidaṁ bhaggavāti. Sukhan-ti kāyikacetasikassādaṁ. Taṁ {2.81} janittaṁ bhavittañcā ti taṁ jātaṭṭhānañca vaḍḍhitaṭṭhānañca. “Jānittaṁ bhāvittan”-ti dīghavasena pi pāṭho, so yevattho. Pajānato ti atthānatthaṁ kāraṇākāraṇaṁ jānantassa. Na niketahato siyā ti nikete ālayaṁ katvā aññattha agantvā niketena hato, evarūpaṁ maraṇadukkhaṁ pāpito na bhaveyyāti.

Evaṁ so bodhisattena saddhiṁ kathento kālamakāsi. Bodhisatto taṁ gahetvā sakalagāmavāsino sannipātāpetvā te manusse ovadanto evamāha: “passatha imaṁ kacchapaṁ, ayaṁ aññesaṁ macchakacchapānaṁ mahānadiṁ gamanakāle attano vasanaṭṭhāne ālayaṁ chindituṁ asakkonto tehi saddhiṁ agantvā mama mattikagahaṇaṭṭhānaṁ pavisitvā nipajji. Athassāhaṁ mattikaṁ gaṇhanto mahākuddālena piṭṭhiṁ bhinditvā mattikapiṇḍaṁ viya naṁ thale pātesiṁ, ayaṁ attanā katakammaṁ saritvā dvīhi gāthāhi paridevitvā kālamakāsi. Evamesa attano vasanaṭṭhāne ālayaṁ katvā maraṇaṁ patto, tumhe pi mā iminā kacchapena sadisā ahuvattha, ito paṭṭhāya ‘mayhaṁ rūpaṁ mayhaṁ saddo mayhaṁ gandho mayhaṁ raso mayhaṁ phoṭṭhabbo mayhaṁ putto mayhaṁ dhītā mayhaṁ dāsadāsiparicchedo mayhaṁ hiraññasuvaṇṇan’-ti taṇhāvasena upabhogavasena mā gaṇhittha, ekakovesa satto tīsu bhavesu parivattatī” ti. Evaṁ buddhalīlāya mahājanassa ovādamadāsi, so ovādo sakalajambudīpaṁ pattharitvā saṭṭhimattāni vassasahassāni aṭṭhāsi. Mahājano bodhisattassa ovāde ṭhatvā dānādīni puññāni katvā āyupariyosāne saggapuraṁ pūresi, bodhisatto pi tatheva puññāni katvā saggapuraṁ pūresi.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṁ samodhānesi, saccapariyosāne so kulaputto sotāpattiphale patiṭṭhāsi. “Tadā kacchapo ānando ahosi, kumbhakāro pana aham-eva ahosin”-ti.

Kacchapajātakavaṇṇanā aṭṭhamā