Ja 183: Vālodakajātakavaṇṇanā

Vālodakaṁ apparasaṁ nihīnan-ti idaṁ satthā jetavane viharanto pañcasate vighāsāde ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṁ kira pañcasatā upāsakā gharāvāsapalibodhaṁ puttadārassa niyyādetvā satthu {2.96} dhammadesanaṁ suṇantā ekato va vicaranti. Tesu keci sotāpannā, keci sakadāgāmino, keci anāgāmino, eko pi puthujjano nāma natthi, satthāraṁ nimantentā pi te upāsake antokaritvāva nimantenti. Tesaṁ pana dantakaṭṭhamukhodakavatthagandhamāladāyakā pañcasatā cūḷupaṭṭhākā vighāsādā hutvā vasanti. Te bhuttapātarāsā niddāyitvā uṭṭhāya aciravatiṁ gantvā nadītīre unnadantā mallayuddhaṁ yujjhanti. Te pana pañcasatā upāsakā appasaddā appanigghosā paṭisallānamanuyuñjanti. Satthā tesaṁ vighāsādānaṁ uccāsaddaṁ sutvā: “Kiṁ eso, ānanda, saddo” ti theraṁ pucchitvā: “Vighāsādasaddo, bhante” ti vutte: “Na kho, ānanda, ime vighāsādā idāneva vighāsaṁ khāditvā unnadanti, pubbe pi unnadanti yeva, ime pi upāsakā na idāneva sannisinnā, pubbe pi sannisinnāyevā” ti vatvā therena yācito atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto amaccakule nibbattitvā vayappatto rañño atthadhammānusāsako ahosi. Athekasmiṁ kāle so rājā: “Paccanto kupito” ti sutvā pañcasate sindhave kappāpetvā caturaṅginiyā senāya gantvā paccantaṁ vūpasametvā bārāṇasim-eva paccāgantvā: “Sindhavā kilantā allarasam-eva nesaṁ muddikapānaṁ dethā” ti āṇāpesi. Sindhavā gandhapānaṁ pivitvā assasālaṁ gantvā attano attano ṭhānesu aṭṭhaṁsu. Tesaṁ pana dinnāvasiṭṭhakaṁ apparasaṁ bahukasaṭaṁ ahosi. Manussā: “Idaṁ kiṁ karomā” ti rājānaṁ pucchiṁsu. Rājā udakena madditvā makacipilotikāhi parissāvetvā: “Ye gadrabhā sindhavānaṁ nivāpaṁ pahiṁsu, tesaṁ dāpethā” ti dāpesi. Gadrabhā kasaṭaudakaṁ pivitvā mattā hutvā viravantā rājaṅgaṇe vicariṁsu. Rājā mahāvātapānaṁ vivaritvā rājaṅgaṇaṁ olokayamāno samīpe ṭhitaṁ bodhisattaṁ āmantetvā: “Passa, ime {2.97} gadrabhā kasaṭodakaṁ pivitvā mattā hutvā viravantā uppatantā vicaranti, sindhavakule jātasindhavā pana gandhapānaṁ pivitvā nissaddā sannisinnā na uppilavanti, kiṁ nu kho kāraṇan”-ti pucchanto paṭhamaṁ gāthamāha.

1. Vālodakaṁ apparasaṁ nihīnaṁ, pitvā mado jāyati gadrabhānaṁ,
Imañca pitvāna rasaṁ paṇītaṁ, mado na sañjāyati sindhavānan-ti.

Tattha vālodakan-ti makacivālehi parissāvitaudakaṁ. “Vāludakan”-ti pi pāṭho. Nihīnan-ti nihīnarasabhāvena nihīnaṁ. Na sañjāyatī ti sindhavānaṁ mado na jāyati, kiṁ nu kho kāraṇanti pucchi.

Athassa kāraṇaṁ ācikkhanto bodhisatto dutiyaṁ gāthamāha.

2. Appaṁ pivitvāna nihīnajacco, so majjatī tena janinda puṭṭho,
Dhorayhasīlī ca kulamhi jāto, na majjatī aggarasaṁ pivitvā ti.

Tattha tena janinda puṭṭho ti janinda uttamarāja yo nihīnajacco, tena nihīnajaccabhāvena puṭṭho majjati pamajjati. Dhorayhasīlī ti dhorayhasīlo dhuravahanakaācārena sampanno jātisindhavo. Aggarasan-ti sabbapaṭhamaṁ gahitaṁ muddikarasaṁ pivitvā pi na majjati.

Rājā bodhisattassa vacanaṁ sutvā gadrabhe rājaṅgaṇā nīharāpetvā tasseva ovāde ṭhito dānādīni puññāni katvā yathākammaṁ gato.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā pañcasatā gadrabhā ime vighāsādā ahesuṁ, pañcasatā sindhavā ime upāsakā, rājā ānando, paṇḍitāmacco pana aham-eva ahosin”-ti.

Vālodakajātakavaṇṇanā tatiyā