Ja 184: Giridattajātakavaṇṇanā

Dūsito {2.98} giridattenā ti idaṁ satthā veḷuvane viharanto ekaṁ vipakkhaseviṁ bhikkhuṁ ārabbha kathesi. Vatthu heṭṭhā mahilāmukhajātake (Ja. 26) kathitam-eva.

Idaṁ satthā veḷuvane viharanto devadattaṁ ārabbha kathesi. Devadatto ajātasattukumāraṁ pasādetvā lābhasakkāraṁ nipphādesi. Ajātasattukumāro devadattassa gayāsīse vihāraṁ kāretvā nānaggarasehi tivassikagandhasālibhojanassa {1.186} divase divase pañca thālipākasatāni abhihari. Lābhasakkāraṁ nissāya devadattassa parivāro mahanto jāto, devadatto parivārena saddhiṁ vihāre yeva hoti. Tena samayena rājagahavāsikā dve sahāyā. Tesu eko satthu santike pabbajito, eko devadattassa. Te aññamaññaṁ tasmiṁ tasmiṁ ṭhāne pi passanti, vihāraṁ gantvā pi passanti yeva.

Athekadivasaṁ devadattassa nissitako itaraṁ āha: “āvuso, kiṁ tvaṁ devasikaṁ sedehi muccamānehi piṇḍāya carasi, devadatto gayāsīsavihāre nisīditvāva nānaggarasehi subhojanaṁ bhuñjati, evarūpo upāyo natthi, kiṁ tvaṁ dukkhaṁ anubhosi, kiṁ te pāto va gayāsīsaṁ āgantvā sauttaribhaṅgaṁ yāguṁ pivitvā aṭṭhārasavidhaṁ khajjakaṁ khāditvā nānaggarasehi subhojanaṁ bhuñjituṁ na vaṭṭatī” ti? So punappunaṁ vuccamāno gantukāmo hutvā tato paṭṭhāya gayāsīsaṁ gantvā bhuñjitvā kālasseva veḷuvanaṁ āgacchati. So sabbakālaṁ paṭicchādetuṁ nāsakkhi, “gayāsīsaṁ gantvā devadattassa paṭṭhapitaṁ bhattaṁ bhuñjatī” ti na cirasseva pākaṭo jāto. Atha naṁ sahāyā pucchiṁsu: “Saccaṁ kira, tvaṁ āvuso, devadattassa paṭṭhapitaṁ bhattaṁ bhuñjasī” ti. “Ko evamāhā” ti? “Asuko ca asuko cā” ti. “Saccaṁ ahaṁ āvuso gayāsīsaṁ gantvā bhuñjāmi, na pana me devadatto bhattaṁ deti, aññe manussā dentī” ti. “Āvuso, devadatto buddhānaṁ paṭikaṇṭako dussīlo ajātasattuṁ pasādetvā adhammena attano lābhasakkāraṁ uppādesi, tvaṁ evarūpe niyyānike buddhasāsane pabbajitvā devadattassa adhammena uppannaṁ bhojanaṁ bhuñjasi, ehi taṁ satthu santikaṁ nessāmā” ti taṁ bhikkhuṁ ādāya dhammasabhaṁ āgamiṁsu.

Satthā disvāva: “Kiṁ, bhikkhave, etaṁ bhikkhuṁ anicchantaññeva ādāya āgatatthā” ti? “Āma bhante, ayaṁ bhikkhu tumhākaṁ santike pabbajitvā devadattassa adhammena uppannaṁ bhojanaṁ bhuñjatī” ti. “Saccaṁ kira tvaṁ bhikkhu devadattassa adhammena uppannaṁ bhojanaṁ bhuñjasī” ti? “Na bhante, devadatto mayhaṁ deti, aññe manussā denti, tamahaṁ bhuñjāmī” ti.

Satthā pana: “Na, bhikkhave, ayaṁ bhikkhu idāneva vipakkhaṁ sevati, pubbepesa vipakkhasevakoyevā” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ sāmarājā rajjaṁ kāresi. Tadā bodhisatto amaccakule nibbattitvā vayappatto tassa atthadhammānusāsako ahosi. Rañño pana paṇḍavo nāma maṅgalasso, tassa giridatto nāma assabandho, so khañjo ahosi. Asso mukharajjuke gahetvā taṁ purato purato gacchantaṁ disvā: “Maṁ esa sikkhāpetī” ti saññāya tassa anusikkhanto khañjo ahosi. Tassa assassa khañjabhāvaṁ rañño ārocesuṁ, rājā vejje pesesi. Te gantvā assassa sarīre rogaṁ apassantā: “Rogamassa na passāmā” ti rañño kathayiṁsu. Rājā bodhisattaṁ pesesi: “gaccha vayassa, ettha kāraṇaṁ jānāhī” ti. So gantvā khañjaassabandhasaṁsaggena tassa khañjabhūtabhāvaṁ ñatvā rañño tamatthaṁ ārocetvā: “Saṁsaggadosena nāma evaṁ hotī” ti dassento paṭhamaṁ gāthamāha.

1. Dūsito giridattena, hayo sāmassa paṇḍavo,
Porāṇaṁ pakatiṁ hitvā, tassevānuvidhiyyatī ti.

Tattha hayo sāmassā ti sāmassa rañño maṅgalasso. Porāṇaṁ pakatiṁ hitvā ti attano porāṇapakatiṁ siṅgārabhāvaṁ pahāya. Anuvidhiyyatī ti anusikkhati.

Atha naṁ rājā: “Idāni vayassa kiṁ kattabban”-ti pucchi. Bodhisatto: “Sundaraṁ assabandhaṁ labhitvā yathā porāṇo bhavissatī” ti vatvā dutiyaṁ gāthamāha.

2. Sace {2.99} ca tanujo poso, sikharākārakappito,
Ānane naṁ gahetvāna, maṇḍale parivattaye,
Khippam-eva pahantvāna, tassevānuvidhiyyatī ti.

Tattha tanujo ti tassa anujo. Anurūpaṁ jāto hi anujo, tassa anujo tanujo. Idaṁ vuttaṁ hoti: sace hi, mahārāja, tassa siṅgārassa ācārasampannassa assassa anurūpaṁ jāto siṅgāro ācārasampanno poso. Sikharākārakappito ti sikharena sundarena ākārena kappitakesamassu taṁ assaṁ ānane gahetvā assamaṇḍale parivatteyya, khippamevesa taṁ khañjabhāvaṁ pahāya: “Ayaṁ siṅgāro ācārasampanno assagopako maṁ sikkhāpetī” ti saññāya khippam-eva tassa anuvidhiyyati anusikkhissati, pakatibhāve yeva ṭhassatī ti attho.

Rājā tathā kāresi, asso pakatibhāve patiṭṭhāsi. Rājā: “Tiracchānānam-pi nāma āsayaṁ jānissatī” ti tuṭṭhacitto bodhisattassa mahantaṁ yasaṁ adāsi.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā giridatto devadatto ahosi, asso vipakkhasevako bhikkhu, rājā ānando, amaccapaṇḍito pana aham-eva ahosin”-ti.

Giridattajātakavaṇṇanā catutthā