Ja 185: Anabhiratijātakavaṇṇanā

Yathodake āvile appasanne ti idaṁ satthā jetavane viharanto aññataraṁ brāhmaṇakumāraṁ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṁ kira eko brāhmaṇakumāro tiṇṇaṁ vedānaṁ pāragū bahū khattiyakumāre ca brāhmaṇakumāre ca mante vācesi. So aparabhāge gharāvāsaṁ saṇṭhapetvā vatthālaṅkāradāsadāsikhettavatthugomahiṁsaputtadārādīnaṁ atthāya cintayamāno rāgadosamohavasiko hutvā āvilacitto ahosi, mante paṭipāṭiyā parivattetuṁ nāsakkhi, ito cito ca mantā na paṭibhaṁsu. So ekadivasaṁ bahuṁ gandhamālādiṁ gahetvā jetavanaṁ gantvā satthāraṁ pūjetvā vanditvā ekamantaṁ nisīdi {2.100}. Satthā tena saddhiṁ paṭisanthāraṁ katvā: “Kiṁ, māṇava, mante vācesi, paguṇā te mantā” ti pucchi. “Pubbe me, bhante, mantā paguṇā ahesuṁ, gharāvāsassa pana gahitakālato paṭṭhāya cittaṁ me āvilaṁ jātaṁ, tena me mantā na paguṇā” ti. Atha naṁ satthā: “Na kho, māṇava, idāneva, pubbe pi te cittassa anāvilakāle tava mantā paguṇā ahesuṁ, rāgādīhi pana āvilakāle tava mantā na paṭibhaṁsū” ti vatvā tena yācito atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto brāhmaṇamahāsālakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṁ mante uggaṇhitvā disāpāmokkho ācariyo hutvā bārāṇasiyaṁ bahū khattiyakumāre ca brāhmaṇakumāre ca mante vācesi. Tassa santike eko brāhmaṇamāṇavo tayo vede paguṇe akāsi, ekapade pi nikkaṅkho piṭṭhi-ācariyo hutvā mante vācesi. So aparena samayena gharāvāsaṁ gahetvā gharāvāsacintāya āvilacitto mante parivattetuṁ nāsakkhi. Atha naṁ ācariyo attano santikaṁ āgataṁ: “Kiṁ, māṇava, paguṇā te mantā” ti pucchitvā: “Gharāvāsagahitakālato paṭṭhāya me cittaṁ āvilaṁ jātaṁ, mante parivattetuṁ na sakkomī” ti vutte: “Tāta, āvile cittamhi paguṇā pi mantā na paṭibhanti, anāvile pana citte appaṭibhāṇaṁ nāma natthī” ti vatvā imā gāthā āha:

1. Yathodake āvile appasanne, na passati sippikasambukañca,
Sakkharaṁ vālukaṁ macchagumbaṁ, evaṁ āvilamhi citte,
Na so passati attadatthaṁ paratthaṁ.

2. Yathodake acche vippasanne, so passati sippikasambukañca,
Sakkharaṁ vālukaṁ macchagumbaṁ, evaṁ {2.101} anāvilamhi citte,
So passati atthadatthaṁ paratthan-ti.

Tattha āvile ti kaddamāluḷite. Appasanne ti tā yeva āvilatāya avippasanne. Sippikasambukañcā ti sippikañca sambukañca. Macchagumban-ti macchaghaṭaṁ. Evaṁ āvilamhī ti evam-eva rāgādīhi āvile citte. Attadatthaṁ paratthan-ti neva attadatthaṁ na paratthaṁ passatī ti attho. So passatī ti evam-eva anāvile citte so puriso attadatthaṁ paratthañca passatīti.

Satthā imaṁ atītaṁ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṁ samodhānesi, saccapariyosāne brāhmaṇakumāro sotāpattiphale patiṭṭhahi. “Tadā māṇavo ayam-eva māṇavo ahosi, ācariyo pana aham-eva ahosin”-ti.

Anabhiratijātakavaṇṇanā pañcamā