Ja 216: Macchajātakavaṇṇanā

Na māyamaggi tapatī ti idaṁ satthā jetavane viharanto purāṇadutiyikāpalobhanaṁ ārabbha kathesi. Tañhi bhikkhuṁ satthā: “Saccaṁ kira tvaṁ, bhikkhu, ukkaṇṭhitosī” ti pucchi. “Saccaṁ, bhante” ti vutte: “Kena ukkaṇṭhāpitosī” ti puṭṭho: “Purāṇadutiyikāyā” ti āha. Atha naṁ satthā: “Ayaṁ te bhikkhu itthī anatthakārikā, pubbe pi tvaṁ etaṁ nissāya sūlena vijjhitvā aṅgāresu pacitvā khāditabbataṁ patto paṇḍite nissāya jīvitaṁ alatthā” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto tassa purohito ahosi. Athekadivasaṁ kevaṭṭā jāle laggaṁ macchaṁ uddharitvā uṇhavālukāpiṭṭhe ṭhapetvā: “Aṅgāresu naṁ pacitvā khādissāmā” ti sūlaṁ tacchiṁsu. Maccho macchiṁ ārabbha paridevamāno imā gāthā avoca:

1. Na māyamaggi tapati, na sūlo sādhutacchito,
Yañca maṁ maññate macchī, aññaṁ so ratiyā gato.

2. So maṁ dahati rāgaggi, cittaṁ cūpatapeti maṁ,
Jālino muñcathāyirā maṁ, na kāme haññate kvacī ti.

Tattha na māyamaggi tapatī ti na maṁ ayaṁ aggi tapati, na tāpaṁ janeti, na socayatī ti attho. Na sūlo ti ayaṁ sūlo pi sādhutacchito maṁ na tapati, na me sokaṁ uppādeti. Yañca maṁ maññate ti yaṁ pana maṁ macchī evaṁ maññati: “Aññaṁ macchiṁ so pañcakāmaguṇaratiyā gato” ti, tadeva {2.179} maṁ tapati socayati. So maṁ dahatī ti yo panesa rāgaggi, so maṁ dahati jhāpeti. Cittaṁ cūpatapeti man-ti rāgasampayuttakaṁ mama cittam-eva ca maṁ upatāpeti kilameti viheṭheti. Jālino ti kevaṭṭe ālapati. Te hi jālassa atthitāya: “Jālino” ti vuccanti. Muñcathāyirā man-ti muñcatha maṁ sāminoti yācati. Na kāme haññate kvacī ti kāme patiṭṭhito kāmena nīyamāno satto na kvaci haññati. Na hi taṁ tumhādisā hanituṁ anucchavikāti paridevati. Atha vā kāme ti hetuvacane bhummaṁ, kāmahetu macchiṁ anubandhamāno nāma na kvaci tumhādisehi haññatīti paridevati.

Tasmiṁ khaṇe bodhisatto nadītīraṁ gato tassa macchassa paridevitasaddaṁ sutvā kevaṭṭe upasaṅkamitvā taṁ macchaṁ mocesi.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṁ samodhānesi, saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. “Tadā macchī purāṇadutiyikā ahosi, maccho ukkaṇṭhitabhikkhu, purohito pana aham-eva ahosin”-ti.

Macchajātakavaṇṇanā chaṭṭhā