Ja 225: Khantivaṇṇajātakavaṇṇanā

Atthi me puriso, devā ti idaṁ satthā jetavane viharanto kosalarājānaṁ ārabbha kathesi. Tassa kireko bahūpakāro amacco antepure padussi. Rājā: “Upakārako me” ti ñatvā pi adhivāsetvā satthu ārocesi. Satthā: “Porāṇakarājāno pi, mahārāja, evaṁ adhivāsesuṁyevā” ti vatvā tena yācito atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente eko amacco tassa antepure padussi, amaccassā pi sevako tassa gehe padussi. So tassa aparādhaṁ adhivāsetuṁ asakkonto taṁ ādāya rañño santikaṁ gantvā: “Deva, eko me upaṭṭhāko sabbakiccakārako {2.207}, so mayhaṁ gehe padussi, tassa kiṁ kātuṁ vaṭṭatī” ti pucchanto paṭhamaṁ gāthamāha.

1. Atthi me puriso deva, sabbakiccesu byāvaṭo,
Tassa cekoparādhatthi, tattha tvaṁ kinti maññasī ti.

Tattha tassa cekoparādhatthī ti tassa ca purisassa eko aparādho atthi. Tattha tvaṁ kinti maññasī ti tattha tassa purisassa aparādhe tvaṁ: “Kiṁ kātabban”-ti maññasi, yathā te cittaṁ uppajjati, tadanurūpamassa daṇḍaṁ paṇehīti dīpeti.

Taṁ sutvā rājā dutiyaṁ gāthamāha.

2. Amhākampatthi puriso, ediso idha vijjati,
Dullabho aṅgasampanno, khantirasmāka ruccatī ti.

Tassattho: amhākam-pi rājūnaṁ sataṁ ediso bahūpakāro agāre dussanakapuriso atthi, so ca kho idha vijjati, idāni pi idheva saṁvijjati, mayaṁ rājāno pi samānā tassa bahūpakārataṁ sandhāya adhivāsema, tuyhaṁ pana arañño pi sato adhivāsanabhāro jāto. Aṅgasampanno hi sabbehi guṇakoṭṭhāsehi samannāgato puriso nāma dullabho, tena kāraṇena asmākaṁ evarūpesu ṭhānesu adhivāsanakhanti yeva ruccatīti.

Amacco attānaṁ sandhāya rañño vuttabhāvaṁ ñatvā tato paṭṭhāya antepure padussituṁ na visahi, so pissa sevako rañño ārocitabhāvaṁ ñatvā tato paṭṭhāya taṁ kammaṁ kātuṁ na visahi.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā aham-eva bārāṇasirājā ahosin”-ti. So pi amacco rañño satthu kathitabhāvaṁ ñatvā tato paṭṭhāya taṁ kammaṁ kātuṁ nāsakkhīti.

Khantivaṇṇajātakavaṇṇanā pañcamā