Ja 227: Gūthapāṇajātakavaṇṇanā

Sūro sūrena saṅgammā ti idaṁ satthā jetavane viharanto aññataraṁ bhikkhuṁ ārabbha kathesi. Tasmiṁ kira kāle jetavanato tigāvutaḍḍhayojanamatte eko nigamagāmo, tattha bahūni salākabhattapakkhiyabhattāni atthi. Tatreko pañhapucchako koṇḍo vasati. So salākabhattapakkhiyabhattānaṁ atthāya āgate dahare ca {2.210} sāmaṇere ca: “Ke khādanti, ke pivanti, ke bhuñjantī” ti pañhaṁ pucchitvā kathetuṁ asakkonte lajjāpesi. Te tassa bhayena salākabhattapakkhiyabhattatthāya taṁ gāmaṁ na gacchanti. Athekadivasaṁ eko bhikkhu salākaggaṁ gantvā: “Bhante, asukagāme salākabhattaṁ vā pakkhiyabhattaṁ vā atthī” ti pucchitvā: “Atthāvuso, tattha paneko koṇḍo pañhaṁ pucchati, taṁ kathetuṁ asakkonte akkosati paribhāsati, tassa bhayena koci gantuṁ na sakkotī” ti vutte: “Bhante, tattha bhattāni mayhaṁ pāpetha, ahaṁ taṁ dametvā nibbisevanaṁ katvā tato paṭṭhāya tumhe disvā palāyanakaṁ karissāmī” ti āha. Bhikkhū: “Sādhū” ti sampaṭicchitvā tassa tattha bhattāni pāpesuṁ.

So tattha gantvā gāmadvāre cīvaraṁ pāru pi. Taṁ disvā koṇḍo caṇḍameṇḍako viya vegena upagantvā: “Pañhaṁ me, samaṇa, kathehī” ti āha. “Upāsaka, gāme caritvā yāguṁ ādāya āsanasālaṁ tāva me āgantuṁ dehī” ti. So yāguṁ ādāya āsanasālaṁ āgate pi tasmiṁ tatheva āha. So pi naṁ bhikkhu: “Yāguṁ tāva me pātuṁ dehi, āsanasālaṁ tāva sammajjituṁ dehi, salākabhattaṁ tāva me āharituṁ dehī” ti vatvā salākabhattaṁ āharitvā tam-eva pattaṁ gāhāpetvā: “Ehi, pañhaṁ te kathessāmī” ti bahigāmaṁ netvā cīvaraṁ saṁharitvā aṁse ṭhapetvā tassa hatthato pattaṁ gahetvā aṭṭhāsi. Tatrā pi naṁ so: “Samaṇa, pañhaṁ me kathehī” ti āha. Atha naṁ: “Kathemi te pañhan”-ti ekappahāreneva pātetvā aṭṭhīni saṁcuṇṇento viya pothetvā gūthaṁ mukhe pakkhipitvā: “Ito dāni paṭṭhāya imaṁ gāmaṁ āgataṁ kañci bhikkhuṁ pañhaṁ pucchitakāle jānissāmī” ti santajjetvā pakkāmi. So tato paṭṭhāya bhikkhū disvāva palāyati. Aparabhāge tassa bhikkhuno sā kiriyā bhikkhusaṅghe pākaṭā jātā. Athekadivasaṁ dhammasabhāyaṁ bhikkhū kathaṁ samuṭṭhāpesuṁ: “āvuso, asukabhikkhu kira koṇḍassa mukhe gūthaṁ pakkhipitvā gato” ti. Satthā āgantvā: “Kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā” ti pucchitvā: “Imāya nāmā” ti vutte: “Na, bhikkhave, so bhikkhu idāneva taṁ mīḷhena āsādeti, pubbe pi āsādesiyevā” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte {2.211} aṅgamagadhavāsino aññamaññassa raṭṭhaṁ gacchantā ekadivasaṁ dvinnaṁ raṭṭhānaṁ sīmantare ekaṁ saraṁ nissāya vasitvā suraṁ pivitvā macchamaṁsaṁ khāditvā pāto va yānāni yojetvā pakkamiṁsu. Tesaṁ gatakāle eko gūthakhādako pāṇako gūthagandhena āgantvā tesaṁ pītaṭṭhāne chaḍḍitaṁ suraṁ disvā pipāsāya pivitvā matto hutvā gūthapuñjaṁ abhiruhi, allagūthaṁ tasmiṁ āruḷhe thokaṁ onami. So: “Pathavī maṁ dhāretuṁ na sakkotī” ti viravi. Tasmiññeva khaṇe eko mattavaravāraṇo taṁ padesaṁ patvā gūthagandhaṁ ghāyitvā jigucchanto paṭikkami. So taṁ disvā: “Esa mama bhayena palāyatī” ti saññī hutvā: “Iminā me saddhiṁ saṅgāmaṁ kātuṁ vaṭṭatī” ti taṁ avhayanto paṭhamaṁ gāthamāha.

1. Sūro sūrena saṅgamma, vikkantena pahārinā,
Ehi nāga nivattassu, kiṁ nu bhīto palāyasi,
Passantu aṅgamagadhā, mama tuyhañca vikkaman-ti.

Tassattho: tvaṁ sūro mayā sūrena saddhiṁ samāgantvā vīriyavikkamena vikkantena pahāradānasamatthatāya pahārinā kiṁkāraṇā asaṅgāmetvāva gacchasi, nanu nāma ekasampahāro pi dātabbo siyā, tasmā ehi nāga nivattassu, ettakeneva maraṇabhayatajjito hutvā kiṁ nu bhīto palāyasi, ime imaṁ sīmaṁ antaraṁ katvā vasantā passantu, aṅgamagadhā mama tuyhañca vikkamaṁ ubhinnam-pi amhākaṁ parakkamaṁ passantūti.

So hatthī kaṇṇaṁ datvā tassa vacanaṁ sutvā nivattitvā tassa santikaṁ gantvā taṁ apasādento dutiyaṁ gāthamāha.

2. Na taṁ pādā vadhissāmi, na dantehi na soṇḍiyā,
Mīḷhena taṁ vadhissāmi, pūti haññatu pūtinā ti.

Tassattho {2.212}: na taṁ pādādīhi vadhissāmi, tuyhaṁ pana anucchavikena mīḷhena taṁ vadhissāmīti.

Evañca pana vatvā: “Pūtigūthapāṇako pūtināva haññatū” ti tassa matthake mahantaṁ laṇḍaṁ pātetvā udakaṁ vissajjetvā tattheva taṁ jīvitakkhayaṁ pāpetvā koñcanādaṁ nadanto araññam-eva pāvisi.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā gūthapāṇako koṇḍo ahosi, vāraṇo so bhikkhu, taṁ kāraṇaṁ paccakkhato disvā tasmiṁ vanasaṇḍe nivutthadevatā pana aham-eva ahosin”-ti.

Gūthapāṇajātakavaṇṇanā sattamā