Ja 249: Sālakajātakavaṇṇanā

Ekaputtako bhavissasī ti idaṁ satthā jetavane viharanto aññataraṁ mahātheraṁ ārabbha kathesi. So kirekaṁ kumārakaṁ pabbājetvā pīḷento tattha viharati. Sāmaṇero pīḷaṁ sahituṁ asakkonto uppabbaji. Thero gantvā taṁ upalāpeti: “Kumāra, tava cīvaraṁ {2.267} taveva bhavissati patto pi, mama santakaṁ pattacīvaram-pi taveva bhavissati, ehi pabbajāhī” ti. So: “Nāhaṁ pabbajissāmī” ti vatvā pi punappunaṁ vuccamāno pabbaji. Atha naṁ pabbajitadivasato paṭṭhāya puna thero viheṭhesi. So pīḷaṁ asahanto puna uppabbajitvā anekavāraṁ yācante pi tasmiṁ: “Tvaṁ neva maṁ sahasi, na vinā vattituṁ sakkosi, gaccha na pabbajissāmī” ti na pabbaji. Bhikkhū dhammasabhāyaṁ kathaṁ samuṭṭhāpesuṁ: “āvuso, suhadayo vata so dārako mahātherassa āsayaṁ ñatvā na pabbajī” ti. Satthā āgantvā: “Kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā” ti pucchitvā: “Imāya nāmā” ti vutte: “Na, bhikkhave, idānevesa suhadayo, pubbe pi suhadayova, ekavāraṁ etassa dosaṁ disvā na puna upagacchī” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto kuṭumbikakule nibbattitvā vayappatto dhaññavikkayena jīvikaṁ kappesi. Aññataro pi ahituṇḍiko ekaṁ makkaṭaṁ sikkhāpetvā osadhaṁ gāhāpetvā tena sappaṁ kīḷāpento jīvikaṁ kappesi. So bārāṇasiyaṁ ussave ghuṭṭhe ussavaṁ kīḷitukāmo: “Imaṁ mā pamajjī” ti taṁ makkaṭaṁ tassa dhaññavāṇijassa hatthe ṭhapetvā ussavaṁ kīḷitvā sattame divase tassa santikaṁ gantvā: “Kahaṁ makkaṭo” ti pucchi. Makkaṭo sāmikassa saddaṁ sutvāva dhaññāpaṇato vegena nikkhami. Atha naṁ so veḷupesikāya piṭṭhiyaṁ pothetvā ādāya uyyānaṁ gantvā ekamante bandhitvā niddaṁ okkami. Makkaṭo tassa niddāyanabhāvaṁ ñatvā attano bandhanaṁ mocetvā palāyitvā ambarukkhaṁ āruyha ambapakkaṁ khāditvā aṭṭhiṁ ahituṇḍikassa sarīre pātesi. So pabujjhitvā ullokento taṁ disvā: “Madhuravacanena naṁ vañcetvā rukkhā otāretvā gaṇhissāmī” ti taṁ upalāpento paṭhamaṁ gāthamāha.

1. Ekaputtako bhavissasi, tvañca no hessasi issaro kule,
Oroha {2.268} dumasmā sālaka, ehi dāni gharakaṁ vajemase ti.

Tassattho: tvaṁ mayhaṁ ekaputtako bhavissasi, kule ca me bhogānaṁ issaro, etamhā rukkhā otara, ehi amhākaṁ gharaṁ gamissāma. Sālakā ti nāmena ālapanto āha.

Taṁ sutvā makkaṭo dutiyaṁ gāthamāha.

2. Nanu maṁ suhadayoti maññasi, yañca maṁ hanasi veḷuyaṭṭhiyā,
Pakkambavane ramāmase, gaccha tvaṁ gharakaṁ yathāsukhan-ti.

Tattha nanu maṁ suhadayo ti maññasī ti nanu tvaṁ maṁ: “Suhadayo” ti maññasi, “suhadayo ayan”-ti maññasī ti attho. Yañca maṁ hanasi veḷuyaṭṭhiyā ti yaṁ maṁ evaṁ atimaññasi, yañca veḷupesikāya hanasi, tenāhaṁ nāgacchāmīti dīpeti. Atha naṁ: “Mayaṁ imasmiṁ pakkambavane ramāmase, gaccha tvaṁ gharakaṁ yathāsukhan”-ti vatvā uppatitvā vanaṁ pāvisi. Ahituṇḍiko pi anattamano attano gehaṁ agamāsi.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā makkaṭo sāmaṇero ahosi, ahituṇḍiko mahāthero, dhaññavāṇijo pana aham-eva ahosin”-ti.

Sālakajātakavaṇṇanā navamā