Ja 270: Ulūkajātakavaṇṇanā

Sabbehi kira ñātīhī ti idaṁ satthā jetavane viharanto kākolūkakalahaṁ ārabbha kathesi. Tasmiñhi kāle kākā divā ulūke khādanti, ulūkā sūriyatthaṅgamanato paṭṭhāya tattha tattha sayitānaṁ kākānaṁ sīsāni chinditvā te jīvitakkhayaṁ pāpenti. Athekassa bhikkhuno jetavanapaccante ekasmiṁ pariveṇe vasantassa sammajjanakāle rukkhato patitāni sattaṭṭhanāḷimattāni pi bahutarāni pi kākasīsāni chaḍḍetabbāni honti. So tamatthaṁ bhikkhūnaṁ ārocesi. Bhikkhū dhammasabhāyaṁ kathaṁ samuṭṭhāpesuṁ: “āvuso, amukassa kira bhikkhuno vasanaṭṭhāne divase divase ettakāni {2.352} nāma kākasīsāni chaḍḍetabbāni hontī” ti. Satthā āgantvā: “Kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā” ti pucchi, bhikkhū: “Imāya nāmā” ti vatvā: “Kadā paṭṭhāya pana, bhante, kākānañca ulūkānañca aññamaññaṁ veraṁ uppannan”-ti pucchiṁsu, satthā: “Paṭhamakappikakālato paṭṭhāyā” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte paṭhamakappikā manussā sannipatitvā ekaṁ abhirūpaṁ sobhaggappattaṁ ācārasampannaṁ sabbākāraparipuṇṇaṁ purisaṁ gahetvā rājānaṁ kariṁsu, catuppadā pi sannipatitvā ekaṁ sīhaṁ rājānaṁ akaṁsu, mahāsamudde macchā ānandaṁ nāma macchaṁ rājānaṁ akaṁsu. Tato sakuṇagaṇā himavantapadese ekasmiṁ piṭṭhipāsāṇe sannipatitvā: “Manussesu rājā paññāyati, tathā catuppadesu ceva macchesu ca. Amhākaṁ panantare rājā nāma natthi, appatissavāso nāma na vaṭṭati, amhākam-pi rājānaṁ laddhuṁ vaṭṭati, ekaṁ rājaṭṭhāne ṭhapetabbayuttakaṁ jānāthā” ti. Te tādisaṁ sakuṇaṁ olokayamānā ekaṁ ulūkaṁ rocetvā: “Ayaṁ no ruccatī” ti āhaṁsu. Atheko sakuṇo sabbesaṁ ajjhāsayaggahaṇatthaṁ tikkhattuṁ sāvesi. Tassa sāventassa dve sāvanā adhivāsetvā tatiyasāvanāya eko kāko uṭṭhāya: “Tiṭṭha tāvetassa imasmiṁ rājābhisekakāle evarūpaṁ mukhaṁ bhavati, kuddhassa kīdisaṁ bhavissati, iminā hi kuddhena olokitā mayaṁ tattakapāle pakkhittaloṇaṁ viya tattha tattheva bhijjissāma, imaṁ rājānaṁ kātuṁ mayhaṁ na ruccatī” ti imamatthaṁ pakāsetuṁ paṭhamaṁ gāthamāha.

1. Sabbehi {2.353} kira ñātīhi, kosiyo issaro kato,
Sace ñātīhanuññāto, bhaṇeyyāhaṁ ekavācikan-ti.

Tassattho: yā esā sāvanā vattati, taṁ sutvā vadāmi. Sabbehi kira imehi samāgatehi ñātīhi ayaṁ kosiyo rājā kato. Sace panāhaṁ ñātīhi anuññāto bhaveyyaṁ, ettha vattabbaṁ ekavācikaṁ kiñci bhaṇeyyanti.

Atha naṁ anujānantā sakuṇā dutiyaṁ gāthamāhaṁsu:

2. Bhaṇa samma anuññāto, atthaṁ dhammañca kevalaṁ,
Santi hi daharā pakkhī, paññavanto jutindharā ti.

Tattha bhaṇa, samma, anuññāto ti, samma, vāyasa tvaṁ amhehi sabbehi anuññāto, yaṁ te bhaṇitabbaṁ, taṁ bhaṇa. Atthaṁ dhammañca kevalan-ti bhaṇanto ca kāraṇañceva paveṇi-āgatañca vacanaṁ amuñcitvā bhaṇa. Paññavanto jutindharā ti paññāsampannā ceva ñāṇobhāsadharā ca daharā pi pakkhino atthi yeva.

So evaṁ anuññāto tatiyaṁ gāthamāha.

3. Na me ruccati bhaddaṁ vo, ulūkassābhisecanaṁ,
Akkuddhassa mukhaṁ passa, kathaṁ kuddho karissatī ti.

Tassattho: bhaddaṁ tumhākaṁ hotu, yaṁ panetaṁ tikkhattuṁ sāvanavācāya ulūkassa abhisecanaṁ karīyati, etaṁ mayhaṁ na ruccati. Etassa hi idāni tuṭṭhacittassa akkuddhassa mukhaṁ passatha, kuddho panāyaṁ kathaṁ karissatīti na jānāmi, sabbathā pi etaṁ mayhaṁ na ruccatīti.

So evaṁ vatvā: “Mayhaṁ na ruccati, mayhaṁ na ruccatī” ti viravanto ākāse uppati, ulūko pi naṁ uṭṭhāya anubandhi. Tato paṭṭhāya te aññamaññaṁ veraṁ bandhiṁsu. Sakuṇā suvaṇṇahaṁsaṁ rājānaṁ katvā pakkamiṁsu.

Satthā {2.354} imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṁ samodhānesi, saccapariyosāne bahū sotāpannādayo ahesuṁ. “Tadā rajje abhisittahaṁsapoto aham-eva ahosin”-ti.

Ulūkajātakavaṇṇanā dasamā

Padumavaggo dutiyo

Tassuddānaṁ:

Padumaṁ mudupāṇī ca, palobhanaṁ panādakaṁ,
Khurappaṁ sindhavañceva, kakkaṭā, rāmadūsakaṁ,
Sujātaṁ ulūkaṁ dasa.