3. Tikanipāto

3. Udapānavaggo

Ja 271: Udapānadūsakajātakavaṇṇanā

Āraññikassa isino ti idaṁ satthā jetavane viharanto ekaṁ udapānadūsakasiṅgālaṁ ārabbha kathesi. Eko kira siṅgālo bhikkhusaṅghassa pānīyaudapānaṁ uccārapassāvakaraṇena dūsetvā pakkāmi. Atha naṁ ekadivasaṁ udapānasamīpaṁ āgataṁ sāmaṇerā leḍḍūhi paharitvā kilamesuṁ, so tato paṭṭhāya taṁ ṭhānaṁ puna nivattitvā pi na olokesi. Bhikkhū taṁ pavattiṁ ñatvā dhammasabhāyaṁ kathaṁ samuṭṭhāpesuṁ: “āvuso, udapānadūsakasiṅgālo kira sāmaṇerehi kilamitakālato paṭṭhāya puna nivattitvā pi na olokesī” ti. Satthā āgantvā: “Kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā” ti pucchitvā: “Imāya nāmā” ti vutte: “Na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa siṅgālo udapānadūsakoyevā” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ idam-eva isipatanaṁ ayam-eva udapāno ahosi. Tadā bodhisatto bārāṇasiyaṁ kulaghare nibbattitvā vayappatto isipabbajjaṁ pabbajitvā isigaṇaparivuto isipatane vāsaṁ kappesi. Tadā eko siṅgālo idam-eva udapānaṁ dūsetvā pakkamati. Atha naṁ ekadivasaṁ tāpasā parivāretvā ṭhitā ekenupāyena gahetvā bodhisattassa santikaṁ ānayiṁsu. Bodhisatto siṅgālena saddhiṁ sallapanto paṭhamaṁ gāthamāha.

1. Āraññikassa isino, cirarattatapassino,
Kicchākataṁ udapānaṁ, kathaṁ samma avāhayī ti.

Tassattho {2.355}: araññe vasanatāya āraññikassa, esitaguṇattā isino, cirarattaṁ tapaṁ nissāya vutthattā cirarattatapassino kicchākataṁ kicchena dukkhena nipphāditaṁ udapānaṁ kathaṁ kimatthāya samma siṅgāla, tvaṁ avāhayi muttakarīsena ajjhotthari dūsesi, taṁ vā muttakarīsaṁ ettha avāhayi pātesīti.

Taṁ sutvā siṅgālo dutiyaṁ gāthamāha.

2. Esa dhammo siṅgālānaṁ, yaṁ pitvā ohadāmase,
Pitupitāmahaṁ dhammo, na taṁ ujjhātumarahasī ti.

Tattha esa dhammo ti esa sabhāvo. Yaṁ pitvā ohadāmase ti, samma, yaṁ mayaṁ yattha pānīyaṁ pivāma, tam-eva ūhadāma pi omuttema pi, esa amhākaṁ siṅgālānaṁ dhammoti dasseti. Pitupitāmahan-ti pitūnañca pitāmahānañca no esa dhammo. Na taṁ ujjhātumarahasī ti taṁ amhākaṁ paveṇi-āgataṁ dhammaṁ sabhāvaṁ tvaṁ ujjhātuṁ na arahasi, na yuttaṁ te ettha kujjhitunti.

Athassa bodhisatto tatiyaṁ gāthamāha.

3. Yesaṁ vo ediso dhammo, adhammo pana kīdiso,
Mā vo dhammaṁ adhammaṁ vā, addasāma kudācanan-ti.

Tattha mā vo ti tumhākaṁ dhammaṁ vā adhammaṁ vā na mayaṁ kadāci addasāmāti.

Evaṁ bodhisatto tassa ovādaṁ datvā: “Mā puna āgacchā” ti āha. So tato paṭṭhāya puna nivattitvā pi na olokesi.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā udapānadūsako ayam-eva siṅgālo ahosi, gaṇasatthā pana aham-eva ahosin”-ti.

Udapānadūsakajātakavaṇṇanā paṭhamā