Ja 274: Lolajātakavaṇṇanā

Kāyaṁ balākā sikhinī ti idaṁ satthā jetavane viharanto ekaṁ lolabhikkhuṁ ārabbha kathesi. Tañhi dhammasabhaṁ ānītaṁ satthā: “Na tvaṁ bhikkhu idāneva lolo, pubbe pi lolo yeva, lolatā yeva ca jīvitakkhayaṁ patto, taṁ nissāya porāṇakapaṇḍitā pi attano vasanaṭṭhānā paribāhirā ahesun”-ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bārāṇasiseṭṭhino mahānase bhattakārako puññatthāya nīḷapacchiṁ ṭhapesi. Tadā bodhisatto pārāvatayoniyaṁ nibbattitvā tattha vāsaṁ kappesi. Atheko lolakāko mahānasamatthakena gacchanto nānappakāraṁ macchamaṁsavikatiṁ disvā pipāsābhibhūto: “Kaṁ nu kho nissāya sakkā bhaveyyaṁ okāsaṁ {2.362} laddhun”-ti cintetvā bodhisattaṁ disvā: “Imaṁ nissāya sakkā” ti sanniṭṭhānaṁ katvā tassa gocarāya araññagamanakāle piṭṭhito piṭṭhito anubandhi. Atha naṁ bodhisatto: “Mayaṁ kho, kāka, aññagocarā, tvam-pi aññagocaro, kiṁ nu kho maṁ anubandhasī” ti āha. “Tumhākaṁ, sāmi, kiriyā mayhaṁ ruccati, aham-pi tumhehi samānagocaro hutvā tumhe upaṭṭhātuṁ icchāmī” ti. Bodhisatto sampaṭicchi. So tena saddhiṁ gocarabhūmiyaṁ ekagocaraṁ caranto viya osakkitvā gomayarāsiṁ viddhaṁsetvā pāṇake khāditvā kucchipūraṁ katvā bodhisattaṁ upasaṅkamitvā: “Tumhe ettakaṁ kālaṁ caratheva, nanu bhojane nāma pamāṇaṁ ñātuṁ vaṭṭati, etha nātisāyam-eva gacchāmā” ti āha. Bodhisatto taṁ ādāya vasanaṭṭhānaṁ agamāsi. Bhattakārako: “Amhākaṁ pārāvato sahāyaṁ gahetvā āgato” ti kākassā pi ekaṁ thusapacchiṁ ṭhapesi. Kāko pi catūhapañcāhaṁ teneva nīhārena vasi.

Athekadivasaṁ seṭṭhino bahumacchamaṁsaṁ āhariyittha, kāko taṁ disvā lobhābhibhūto paccūsakālato paṭṭhāya nitthunanto nipajji. Atha naṁ punadivase bodhisatto: “Ehi, samma, gocarāya pakkamissāmā” ti āha. “Tumhe gacchatha, mayhaṁ ajiṇṇāsaṅkā atthī” ti. “Samma, kākānaṁ ajīrako nāma natthi, dīpavaṭṭimattam-eva hi tumhākaṁ kucchiyaṁ thokaṁ tiṭṭhati, sesaṁ ajjhohaṭamattam-eva jīrati, mama vacanaṁ karohi, mā etaṁ {2.363} macchamaṁsaṁ disvā evamakāsī” ti. “Sāmi, kiṁ nāmetaṁ kathetha, ajiṇṇāsaṅkāva mayhan”-ti. “Tena hi appamatto hohī” ti taṁ ovaditvā bodhisatto pakkāmi.

Bhattakārako pi nānāmacchamaṁsavikatiyo sampādetvā sarīrato sedaṁ apanento mahānasadvāre aṭṭhāsi. Kāko: “Ayaṁ idāni kālo maṁsaṁ khāditun”-ti gantvā rasakaroṭimatthake nisīdi. Bhattakārako: “Kirī” ti saddaṁ sutvā nivattitvā olokento kākaṁ disvā pavisitvā taṁ gahetvā sakalasarīralomaṁ luñcitvā matthake cūḷaṁ ṭhapetvā siṅgīveramaricādīni pisitvā takkena āloḷetvā: “Tvaṁ amhākaṁ seṭṭhino macchamaṁsaṁ ucchiṭṭhakaṁ karosī” ti sakalasarīramassa makkhetvā khipitvā nīḷapacchiyaṁ pātesi, balavavedanā uppajji. Bodhisatto gocarabhūmito āgantvā taṁ nitthunantaṁ disvā davaṁ karonto paṭhamaṁ gāthamāha.

1. Kāyaṁ balākā sikhinī, corī laṅghipitāmahā,
Oraṁ balāke āgaccha, caṇḍo me vāyaso sakhā ti.

Tattha kāyaṁ balākā sikhinī ti taṁ kākaṁ tassa bahalatakkena makkhitasarīrasetavaṇṇattā matthake ca sikhāya ṭhapitattā: “Kā esā balākā sikhinī” ti pucchanto ālapati. Corī ti kulassa ananuññāya kulagharaṁ, kākassa vā aruciyā pacchiṁ paviṭṭhattā: “Corī” ti vadati. Laṅghipitāmahā ti laṅghī vuccati ākāse laṅghanato megho, balākā ca nāma meghasaddena gabbhaṁ gaṇhantīti meghasaddo balākānaṁ pitā, megho pitāmaho hoti. Tenāha: “Laṅghipitāmahā” ti. Oraṁ balāke āgacchāti, ambho balāke, ito ehi. Caṇḍo me vā yaso sakhā ti mayhaṁ sakhā pacchisāmiko vāyaso caṇḍo pharuso {2.364}, so āgato taṁ disvā kaṇayasadisena tuṇḍena koṭṭetvā jīvitakkhayaṁ pāpeyya, tasmā yāva vāyaso nāgacchati, tāva pacchito otaritvā ito ehi, sīghaṁ palāyassūti vadati.

Taṁ sutvā kāko dutiyaṁ gāthamāha.

2. Nāhaṁ balākā sikhinī, ahaṁ lolosmi vāyaso,
Akatvā vacanaṁ tuyhaṁ, passa lūnosmi āgato ti.

Tattha āgato ti tvaṁ idāni gocarabhūmito āgato, maṁ lūnaṁ passā ti attho.

Taṁ sutvā bodhisatto tatiyaṁ gāthamāha.

3. Punapāpajjasī samma, sīlañhi tava tādisaṁ,
Na hi mānusakā bhogā, subhuñjā honti pakkhinā ti.

Tattha punapāpajjasī sammā ti samma vāyasa, puna pi tvaṁ evarūpaṁ dukkhaṁ paṭilabhissaseva, natthi te ettakena mokkho. Kiṁkāraṇā? Sīlañhi tava tādisaṁ pāpakaṁ, yasmā tava ācārasīlaṁ tādisaṁ dukkhādhigamasseva anurūpaṁ. Na hi mānusakā ti manussā nāma mahāpuññā, tiracchānagatānaṁ tathārūpaṁ puññaṁ natthi, tasmā mānusakā bhogā tiracchānagatena pakkhinā na bhuñjīyantīti.

Evañca pana vatvā bodhisatto: “Ito dāni paṭṭhāya mayā ettha vasituṁ na sakkā” ti uppatitvā aññattha agamāsi. Kāko pi nitthunanto tattheva kālamakāsi.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṁ samodhānesi, saccapariyosāne lolabhikkhu anāgāmiphale patiṭṭhahi. “Tadā lolakāko lolabhikkhu ahosi, pārāvato pana aham-eva ahosin”-ti.

Lolajātakavaṇṇanā catutthā