Ja 275: Rucirajātakavaṇṇanā

Kāyaṁ {2.365} balākā rucirā ti idaṁ satthā jetavane viharanto ekaṁ lolabhikkhuṁ ārabbha kathesi.

Idaṁ satthā jetavane viharanto ekaṁ lolabhikkhuṁ ārabbha kathesi. Tañhi dhammasabhaṁ ānītaṁ satthā: “Na tvaṁ bhikkhu idāneva lolo, pubbe pi lolo yeva, lolatā yeva ca jīvitakkhayaṁ patto, taṁ nissāya porāṇakapaṇḍitā pi attano vasanaṭṭhānā paribāhirā ahesun”-ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bārāṇasiseṭṭhino mahānase bhattakārako puññatthāya nīḷapacchiṁ ṭhapesi. Tadā bodhisatto pārāvatayoniyaṁ nibbattitvā tattha vāsaṁ kappesi. Atheko lolakāko mahānasamatthakena gacchanto nānappakāraṁ macchamaṁsavikatiṁ disvā pipāsābhibhūto: “Kaṁ nu kho nissāya sakkā bhaveyyaṁ okāsaṁ {2.362} laddhun”-ti cintetvā bodhisattaṁ disvā: “Imaṁ nissāya sakkā” ti sanniṭṭhānaṁ katvā tassa gocarāya araññagamanakāle piṭṭhito piṭṭhito anubandhi. Atha naṁ bodhisatto: “Mayaṁ kho, kāka, aññagocarā, tvam-pi aññagocaro, kiṁ nu kho maṁ anubandhasī” ti āha. “Tumhākaṁ, sāmi, kiriyā mayhaṁ ruccati, aham-pi tumhehi samānagocaro hutvā tumhe upaṭṭhātuṁ icchāmī” ti. Bodhisatto sampaṭicchi. So tena saddhiṁ gocarabhūmiyaṁ ekagocaraṁ caranto viya osakkitvā gomayarāsiṁ viddhaṁsetvā pāṇake khāditvā kucchipūraṁ katvā bodhisattaṁ upasaṅkamitvā: “Tumhe ettakaṁ kālaṁ caratheva, nanu bhojane nāma pamāṇaṁ ñātuṁ vaṭṭati, etha nātisāyam-eva gacchāmā” ti āha. Bodhisatto taṁ ādāya vasanaṭṭhānaṁ agamāsi. Bhattakārako: “Amhākaṁ pārāvato sahāyaṁ gahetvā āgato” ti kākassā pi ekaṁ thusapacchiṁ ṭhapesi. Kāko pi catūhapañcāhaṁ teneva nīhārena vasi.

Athekadivasaṁ seṭṭhino bahumacchamaṁsaṁ āhariyittha, kāko taṁ disvā lobhābhibhūto paccūsakālato paṭṭhāya nitthunanto nipajji. Atha naṁ punadivase bodhisatto: “Ehi, samma, gocarāya pakkamissāmā” ti āha. “Tumhe gacchatha, mayhaṁ ajiṇṇāsaṅkā atthī” ti. “Samma, kākānaṁ ajīrako nāma natthi, dīpavaṭṭimattam-eva hi tumhākaṁ kucchiyaṁ thokaṁ tiṭṭhati, sesaṁ ajjhohaṭamattam-eva jīrati, mama vacanaṁ karohi, mā etaṁ {2.363} macchamaṁsaṁ disvā evamakāsī” ti. “Sāmi, kiṁ nāmetaṁ kathetha, ajiṇṇāsaṅkāva mayhan”-ti. “Tena hi appamatto hohī” ti taṁ ovaditvā bodhisatto pakkāmi.

Bhattakārako pi nānāmacchamaṁsavikatiyo sampādetvā sarīrato sedaṁ apanento mahānasadvāre aṭṭhāsi. Kāko: “Ayaṁ idāni kālo maṁsaṁ khāditun”-ti gantvā rasakaroṭimatthake nisīdi. Bhattakārako: “Kirī” ti saddaṁ sutvā nivattitvā olokento kākaṁ disvā pavisitvā taṁ gahetvā sakalasarīralomaṁ luñcitvā matthake cūḷaṁ ṭhapetvā siṅgīveramaricādīni pisitvā takkena āloḷetvā: “Tvaṁ amhākaṁ seṭṭhino macchamaṁsaṁ ucchiṭṭhakaṁ karosī” ti sakalasarīramassa makkhetvā khipitvā nīḷapacchiyaṁ pātesi, balavavedanā uppajji.

Dve pi vatthūni purimasadisāneva gāthā pi.

1. Kāyaṁ balākā rucirā, kākanīḷasmimacchati,
Caṇḍo kāko sakhā mayhaṁ, yassa cetaṁ kulāvakaṁ.

2. Nanu maṁ samma jānāsi, dija sāmākabhojana,
Akatvā vacanaṁ tuyhaṁ, passa lūnosmi āgato.

3. Punapāpajjasī samma, sīlañhi tava tādisaṁ,
Na hi mānusakā bhogā, subhuñjā honti pakkhinā ti.

Gāthā hi ekantarikā yeva.

Tattha: “Rucirā” ti takkamakkhitasarīratāya setavaṇṇataṁ sandhāya vadati. Rucirā piyadassanā, paṇḍarā ti attho. Kākanīḷasmin-ti kākakulāvake. “Kākaniḍḍhasmin”-ti pi pāṭho. Dijā ti kāko pārevataṁ ālapati. Sāmākabhojanā ti tiṇabījabhojana. Sāmākaggahaṇena hettha sabbam-pi tiṇabījaṁ gahitaṁ.

Idhā pi bodhisatto: “Na idāni sakkā ito paṭṭhāya mayā ettha vasitun”-ti uppatitvā aññattha gato.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṁ samodhānesi, saccapariyosāne lolabhikkhu anāgāmiphale patiṭṭhahi. “Tadā lolakāko lolabhikkhu ahosi, pārāvato pana aham-eva ahosin”-ti.

Rucirajātakavaṇṇanā pañcamā