Ja 280: Puṭadūsakajātakavaṇṇanā

Addhā hi nūna migarājā ti idaṁ satthā jetavane viharanto ekaṁ puṭadūsakaṁ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṁ kireko amacco buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ nimantetvā uyyāne nisīdāpetvā {2.391} dānaṁ dadamāno: “Antarābhatte uyyāne caritukāmā carantū” ti āha. Bhikkhū uyyānacārikaṁ cariṁsu. Tasmiṁ khaṇe uyyānapālo pattasampannaṁ rukkhaṁ abhiruhitvā mahantamahantāni paṇṇāni gahetvā: “Ayaṁ pupphānaṁ bhavissati, ayaṁ phalānan”-ti puṭe katvā rukkhamūle pāteti. Tassa putto dārako pātitapātitaṁ puṭaṁ viddhaṁseti. Bhikkhū tamatthaṁ bhagavato ārocesuṁ. Satthā: “Na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa puṭadūsakoyevā” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto bārāṇasiyaṁ ekasmiṁ brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto agāraṁ ajjhāvasamāno ekadivasaṁ kenacideva karaṇīyena uyyānaṁ agamāsi. Tattha bahū vānarā vasanti. Uyyānapālo imināva niyāmena pattapuṭe pāteti, jeṭṭhavānaro pātitapātite viddhaṁseti. Bodhisatto taṁ āmantetvā: “Uyyānapālena pātitapātitaṁ puṭaṁ viddhaṁsetvā manāpataraṁ kātukāmo maññe” ti vatvā paṭhamaṁ gāthamāha.

1. Addhā hi nūna migarājā, puṭakammassa kovido,
Tathā hi puṭaṁ dūseti, aññaṁ nūna karissatī ti.

Tattha migarājā ti makkaṭaṁ vaṇṇento vadati. Puṭakammassā ti mālāpuṭakaraṇassa. Kovido ti cheko. Ayaṁ panettha saṅkhepattho: ayaṁ migarājā ekaṁsena puṭakammassa kovido maññe, tathā hi pātitapātitaṁ puṭaṁ dūseti, aññaṁ nūna tato manāpataraṁ karissatīti.

Taṁ sutvā makkaṭo dutiyaṁ gāthamāha.

2. Na me mātā vā pitā vā, puṭakammassa kovido,
Kataṁ kataṁ kho dūsema, evaṁ dhammamidaṁ kulan-ti.

Taṁ {2.392} sutvā bodhisatto tatiyaṁ gāthamāha.

3. Yesaṁ vo ediso dhammo, adhammo pana kīdiso,
Mā vo dhammaṁ adhammaṁ vā, addasāma kudācanan-ti.

Evaṁ vatvā ca pana vānaragaṇaṁ garahitvā pakkāmi.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā vānaro puṭadūsakadārako ahosi, paṇḍitapuriso pana aham-eva ahosin”-ti.

Puṭadūsakajātakavaṇṇanā dasamā

Udapānavaggo tatiyo

Tassuddānaṁ:

Udapānavaraṁ vanabyaggha ka pi, sikhinī ca balāka ruciravaro,
Sujanādhipa romaka dūsa puna, satapattavaro puṭakamma dasāti.