Ja 284: Sirijātakavaṇṇanā

Yaṁ ussukā saṅgharantī ti idaṁ satthā jetavane viharanto ekaṁ siricorabrāhmaṇaṁ ārabbha kathesi. Imasmiṁ jātake {2.410} paccuppannavatthu heṭṭhā khadiraṅgārajātake (Ja. 40) vitthāritam-eva.

Anāthapiṇḍiko hi vihāram-eva ārabbha catupaññāsakoṭidhanaṁ buddhasāsane pariccajitvā vikiritvā ṭhapetvā tīṇi ratanāni aññattha ratanasaññam-eva anuppādetvā satthari jetavane viharante devasikaṁ tīṇi mahāupaṭṭhānāni gacchati. Pāto va ekavāraṁ gacchati, katapātarāso ekavāraṁ, sāyanhe ekavāraṁ. Aññāni pi antarantarupaṭṭhānāni honti yeva. Gacchanto ca: “Kiṁ nu kho ādāya āgatoti sāmaṇerā vā daharā vā hattham-pi me olokeyyun”-ti tucchahattho nāma na gatapubbo. Pāto va gacchanto yāguṁ gāhāpetvā {1.227} gacchati, katapātarāso sappinavanītamadhuphāṇitādīni pi, sāyanhasamaye gandhamālāvatthādihatthoti. Evaṁ divase divase pariccajantassa panassa pariccāge pamāṇaṁ natthi.

Bahū vohārūpajīvino pissa hatthato paṇṇe āropetvā aṭṭhārasakoṭisaṅkhyaṁ dhanaṁ iṇaṁ gaṇhiṁsu, te mahāseṭṭhi na āharāpeti. Aññā panassa kulasantakā aṭṭhārasa koṭiyo nadītīre nidahitvā ṭhapitā aciravatodakena nadīkūle bhinne mahāsamuddaṁ paviṭṭhā, tā yathāpihitalañchi tāva lohacāṭiyo aṇḍavakucchiyaṁ pavaṭṭantā vicaranti. Gehe panassa pañcannaṁ bhikkhusatānaṁ niccabhattaṁ nibaddham-eva hoti. Seṭṭhino hi gehaṁ bhikkhusaṅghassa catumahāpathe khatapokkharaṇisadisaṁ, sabbabhikkhūnaṁ mātāpituṭṭhāne ṭhitaṁ. Tenassa gharaṁ sammāsambuddho pi gacchati, asītimahātherā pi gacchanti yeva. Sesabhikkhūnaṁ pana gacchantānañca āgacchantānañca pamāṇaṁ natthi. Taṁ pana gharaṁ sattabhūmakaṁ sattadvārakoṭṭhakapaṭimaṇḍitaṁ, tassa catutthe dvārakoṭṭhake ekā micchādiṭṭhikā devatā vasati, sā sammāsambuddhe gehaṁ pavisante attano vimāne ṭhātuṁ na sakkoti, dārake gahetvā otaritvā bhūmiyaṁ tiṭṭhati. Asītimahātheresu pi avasesattheresu pi pavisantesu ca nikkhamantesu ca tatheva karoti. Sā cintesi: “Samaṇe gotame ca sāvakesu cassa imaṁ gehaṁ pavisantesu mayhaṁ sukhaṁ nāma natthi, niccakālaṁ otaritvā otaritvā bhūmiyaṁ ṭhātuṁ na sakkhissāmi. Yathā ime etaṁ gharaṁ na pavisanti, tathā mayā kātuṁ vaṭṭatī” ti. Athekadivasaṁ sayanūpagatasseva mahākammantikassa santikaṁ gantvā obhāsaṁ pharitvā aṭṭhāsi. “Ko etthā” ti ca vutte: “Ahaṁ catutthadvārakoṭṭhake nibbattadevatā” ti āha. “Kasmā āgatāsī” ti? “Kiṁ tumhe seṭṭhissa kiriyaṁ na passatha, attano pacchimakālaṁ anoloketvā dhanaṁ nīharitvā samaṇaṁ gotamaṁ yeva pūjeti, neva vaṇijjaṁ payojeti, na kammante paṭṭhapeti, tumhe seṭṭhiṁ tathā ovadatha, yathā attano kammantaṁ karoti. Yathā ca samaṇo gotamo sasāvako imaṁ gharaṁ na pavisati, tathā karothā” ti. Atha naṁ so āha: “Bāladevate, seṭṭhi dhanaṁ vissajjento niyyānike buddhasāsane vissajjeti, so sace maṁ cūḷāyaṁ gahetvā vikkiṇissati, nevāhaṁ kiñci kathessāmi, gaccha tvaṁn”-ti. Sā punekadivasaṁ seṭṭhino jeṭṭhaputtaṁ upasaṅkamitvā tatheva ovadi, so pi taṁ purimanayeneva tajjesi. Seṭṭhinā pana saddhiṁ kathetuṁ yeva na sakkoti.

Seṭṭhino pi nirantaraṁ dānaṁ dentassa {1.228} vohāre akarontassa āye mandībhūte dhanaṁ parikkhayaṁ agamāsi. Athassa anukkamena dāliddiyappattassa paribhogasāṭakasayanabhojanāni pi purāṇasadisāni na bhaviṁsu. Evaṁbhūto pi bhikkhusaṅghassa dānaṁ deti, paṇītaṁ pana katvā dātuṁ na sakkoti. Atha naṁ ekadivasaṁ vanditvā nisinnaṁ satthā: “Dīyati pana te, gahapati, kule dānan”-ti pucchi. So: “Dīyati, bhante, tañca kho kaṇājakaṁ bilaṅgadutiyan”-ti āha. Atha naṁ satthā: “Gahapati, ‘lūkhaṁ dānaṁ demī’ ti mā cittaṁ saṅkocayittha. Cittasmiñhi paṇīte buddhapaccekabuddhabuddhasāvakānaṁ dinnadānaṁ lūkhaṁ nāma na hoti. Kasmā? Vipākamahantattā” ti āha. Cittañhi paṇītaṁ kātuṁ sakkontassa dānaṁ lūkhaṁ nāma natthīti cetaṁ evaṁ veditabbaṁ:

Natthi citte pasannamhi, appakā nāma dakkhiṇā,
Tathāgate vā sambuddhe, atha vā tassa sāvake. (Vv. 804).

Na kiratthi anomadassisu, pāricariyā buddhesu appakā,
Sukkhāya aloṇikāya ca, passa phalaṁ kummāsapiṇḍiyā ti.

Atha kho sā devatā issarakāle seṭṭhinā saddhiṁ kathetum-pi asakkontī: “Idānāyaṁ duggatattā mama vacanaṁ gaṇhissatī” ti maññamānā aḍḍharattasamaye sirigabbhaṁ pavisitvā obhāsaṁ pharitvā ākāse aṭṭhāsi. Seṭṭhi taṁ disvā: “Ko eso” ti āha. “Ahaṁ mahāseṭṭhi catutthadvārakoṭṭhake adhivatthā, devatā” ti. “Kimatthamāgatāsī” ti? “Tuyhaṁ ovādaṁ kathetukāmā hutvā āgacchāmī” ti. “Tena hi kathehī” ti. Mahāseṭṭhi tvaṁ pacchimakālaṁ na cintesi, puttadhītaro na olokesi, samaṇassa te gotamassa sāsane bahuṁ dhanaṁ vippakiṇṇaṁ, so tvaṁ ativelaṁ dhanavissajjanena {1.229} vā vaṇijjādikammānaṁ akaraṇena vā samaṇaṁ gotamaṁ nissāya duggato jāto, evaṁbhūto pi samaṇaṁ gotamaṁ na muñcasi, ajja pi te samaṇā gharaṁ pavisanti yeva. Yaṁ tāva tehi nītaṁ, taṁ na sakkā paccāharāpetuṁ, gahitaṁ gahitam-eva hotu, ito paṭṭhāya pana sayañca samaṇassa gotamassa santikaṁ mā gamittha, sāvakānañcassa imaṁ gharaṁ pavisituṁ mā adāsi, samaṇaṁ gotamaṁ nivattitvā pi anolokento attano vohāre ca vaṇijjañca katvā kuṭumbaṁ saṇṭhapehī” ti. Atha naṁ so evamāha: “Ayaṁ tayā mayhaṁ dātabbaovādo” ti. “Āma, ayyā” ti. Tādisānaṁ devatānaṁ satena pi sahassena pi satasahassena pi akampanīyo ahaṁ dasabalena kato. Mama hi saddhā sineru viya acalā suppatiṭṭhitā, mayā niyyānike ratanasāsane dhanaṁ vissajjitaṁ, ayuttaṁ te kathitaṁ, buddhasāsane pahāro dinno, evarūpāya anācārāya dussīlāya kāḷakaṇṇiyā saddhiṁ tayā mama ekagehe vasanakiccaṁ natthi, sīghaṁ mama gehā nikkhamitvā aññattha gacchāti.

Sā sotāpannassa ariyasāvakassa vacanaṁ sutvā ṭhātuṁ asakkontī attano vasanaṭṭhānaṁ gantvā dārake hatthena gahetvā nikkhami. Nikkhamitvā ca pana aññattha vasanaṭṭhānaṁ alabhamānā: “Seṭṭhiṁ khamāpetvā tattheva vasissāmī” ti cintetvā nagarapariggāhakadevaputtassa santikaṁ gantvā taṁ vanditvā aṭṭhāsi. “Kenaṭṭhena āgatāsī” ti ca vutte: “Ahaṁ sāmi, attano bālatāya anupadhāretvā anāthapiṇḍikena seṭṭhinā saddhiṁ kathesiṁ, so maṁ kujjhitvā vasanaṭṭhānā nikkaḍḍhi, maṁ seṭṭhissa santikaṁ netvā khamāpetvā vasanaṭṭhānaṁ me dethā” ti. “Kiṁ pana tayā seṭṭhi vutto” ti: “Ito paṭṭhāya buddhupaṭṭhānaṁ saṅghupaṭṭhānaṁ mā kari, samaṇassa gotamassa gharappavesanaṁ mā adāsī” ti: “Evaṁ me vutto, sāmī” ti. Ayuttaṁ tayā vuttaṁ, sāsane pahāro dinno, “ahaṁ taṁ ādāya seṭṭhino santikaṁ gantuṁ na ussahāmī” ti. Sā tassa santikā saṅgahaṁ alabhitvā catunnaṁ mahārājānaṁ santikaṁ agamāsi.

Tehi pi tatheva paṭikkhittā sakkaṁ devarājaṁ upasaṅkamitvā taṁ pavattiṁ ācikkhitvā: “Ahaṁ, deva, vasanaṭṭhānaṁ alabhamānā dārake hatthena gahetvā anāthā vicarāmi, tumhākaṁ siriyā mayhaṁ vasanaṭṭhānaṁ dāpethā” ti suṭṭhutaraṁ yāci. So pi naṁ āha: “Tayā ayuttaṁ kataṁ, jinasāsane pahāro dinno, aham-pi taṁ nissāya seṭṭhinā saddhiṁ kathetuṁ na sakkomi, ekaṁ pana te seṭṭhissa khamanūpāyaṁ {1.230} kathessāmī” ti. “Sādhu, deva, kathehī” ti. Mahāseṭṭhissa hatthato manussehi paṇṇe āropetvā aṭṭhārasakoṭisaṅkhyaṁ dhanaṁ gahitaṁ atthi, tvaṁ tassa āyuttakavesaṁ gahetvā kañci ajānāpetvā tāni paṇṇāni ādāya katipayehi yakkhataruṇehi parivāritā ekena hatthena paṇṇaṁ, ekena lekhaniṁ gahetvā tesaṁ gehaṁ gantvā gehamajjhe ṭhitā attano yakkhānubhāvena te uttāsetvā: “Idaṁ tumhākaṁ iṇapaṇṇaṁ, amhākaṁ seṭṭhi attano issarakāle tumhe na kiñci āha, idāni duggato jāto, tumhehi gahitakahāpaṇāni dethā” ti attano yakkhānubhāvaṁ dassetvā sabbā pi tā aṭṭhārasa hiraññakoṭiyo sādhetvā seṭṭhissa tucchakoṭṭhake pūretvā aññaṁ aciravatinadītīre nidahitaṁ dhanaṁ nadīkūle bhinne samuddaṁ paviṭṭhaṁ atthi, tam-pi attano ānubhāvena āharitvā tucchakoṭṭhake pūretvā, aññam-pi asukaṭṭhāne nāma assāmikaṁ aṭṭhārasakoṭimattam-eva dhanaṁ atthi, tam-pi āharitvā tucchakoṭṭhake pūrehi, imāhi catupaññāsakoṭīhi imaṁ tucchakoṭṭhakapūrakaṁ daṇḍakammaṁ katvā mahāseṭṭhiṁ khamāpehīti.

Sā: “Sādhu, devā” ti tassa vacanaṁ sampaṭicchitvā vuttanayeneva sabbaṁ dhanaṁ āharitvā koṭṭhake pūretvā aḍḍharattasamaye seṭṭhissa sirigabbhaṁ pavisitvā obhāsaṁ pharitvā ākāse aṭṭhāsi. “Ko eso” ti vutte: “Ahaṁ te mahāseṭṭhi catutthadvārakoṭṭhake adhivatthā andhabāladevatā, mayā mahāmohamūḷhāya buddhaguṇe ajānitvā purimesu divasesu tumhehi saddhiṁ kiñci kathitaṁ atthi, taṁ me dosaṁ khamatha. Sakkassa hi me devarājassa vacanena tumhākaṁ iṇaṁ sodhetvā aṭṭhārasa koṭiyo, samuddaṁ gatā aṭṭhārasa koṭiyo, tasmiṁ tasmiṁ ṭhāne assāmikadhanassa aṭṭhārasa koṭiyoti catupaṇṇāsa koṭiyo āharitvā tucchakoṭṭhakapūraṇena daṇḍakammaṁ kataṁ, jetavanavihāraṁ ārabbha parikkhayaṁ gatadhanaṁ sabbaṁ sampiṇḍitaṁ, vasanaṭṭhānaṁ alabhamānā kilamāmi, mayā aññāṇatāya kathitaṁ manasi akatvā khamatha mahāseṭṭhī” ti āha.

Idhā pi pana sā anāthapiṇḍikassa ghare catutthe dvārakoṭṭhake vasanakā micchādiṭṭhidevatā daṇḍakammaṁ karontī catupaññāsahiraññakoṭiyo āharitvā koṭṭhe pūretvā seṭṭhinā saddhiṁ sahāyikā ahosi. Atha naṁ so ādāya satthu santikaṁ nesi. Satthā tassā dhammaṁ desesi, sā dhammaṁ sutvā sotāpannā ahosi. Tato paṭṭhāya seṭṭhino yaso yathāporāṇo va jāto. Atheko sāvatthivāsī sirilakkhaṇaññū brāhmaṇo cintesi: “anāthapiṇḍiko duggato hutvā puna issaro jāto, yaṁnūnāhaṁ taṁ daṭṭhukāmo viya gatvā tassa gharato siriṁ thenetvā āgaccheyyan”-ti. So tassa gharaṁ gantvā tena katasakkārasammāno sāraṇīyakathāya vattamānāya: “Kimatthaṁ āgatosī” ti vutte: “Kattha nu kho sirī patiṭṭhitā” ti olokesi. Seṭṭhino ca sabbaseto dhotasaṅkhapaṭibhāgo kukkuṭo suvaṇṇapañjare pakkhipitvā ṭhapito atthi, tassa cūḷāya sirī patiṭṭhāsi. Brāhmaṇo olokayamāno siriyā tattha patiṭṭhitabhāvaṁ ñatvā āha: “ahaṁ, mahāseṭṭhi, pañcasate māṇave mante vācemi, akālaraviṁ ekaṁ kukkuṭaṁ nissāya te ca mayañca kilamāma, ayañca kira kukkuṭo kālaravī, imassatthāya āgatomhi, dehi me etaṁ kukkuṭan”-ti. “Gaṇha, brāhmaṇa, demi te kukkuṭan”-ti. “Demī” ti ca vuttakkhaṇe yeva sirī tassa cūḷato apagantvā ussīsake ṭhapite maṇikkhandhe patiṭṭhāsi.

Brāhmaṇo siriyā maṇimhi patiṭṭhitabhāvaṁ ñatvā maṇim-pi yāci. “Maṇim-pi demī” ti vuttakkhaṇe yeva sirī maṇito apagantvā ussīsake ṭhapitaārakkhayaṭṭhiyaṁ patiṭṭhāsi. Brāhmaṇo siriyā tattha patiṭṭhitabhāvaṁ ñatvā tam-pi yāci. “Gahetvā gacchāhī” ti vuttakkhaṇe yeva sirī yaṭṭhito apagantvā puññalakkhaṇadeviyā nāma seṭṭhino aggamahesiyā sīse patiṭṭhāsi. Siricorabrāhmaṇo tattha patiṭṭhitabhāvaṁ ñatvā: “Avissajjiyabhaṇḍaṁ etaṁ, yācitum-pi na sakkā” ti cintetvā seṭṭhiṁ etad-avoca: “mahāseṭṭhi, ahaṁ tumhākaṁ gehe ‘siriṁ thenetvā gamissāmī’ ti āgacchiṁ, sirī pana te kukkuṭassa cūḷāyaṁ patiṭṭhitā ahosi, tasmiṁ mama dinne tato apagantvā maṇimhi patiṭṭhahi, maṇimhi dinne ārakkhayaṭṭhiyaṁ patiṭṭhahi, ārakkhayaṭṭhiyā dinnāya tato apagantvā puññalakkhaṇadeviyā {2.411} sīse patiṭṭhahi, ‘idaṁ kho pana avissajjiyabhaṇḍan’-ti imam-pi me na gahitaṁ, na sakkā tava siriṁ thenetuṁ, tava santakaṁ taveva hotū” ti uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Anāthapiṇḍiko: “Imaṁ kāraṇaṁ satthu kathessāmī” ti vihāraṁ gantvā satthāraṁ pūjetvā vanditvā ekamantaṁ nisinno sabbaṁ tathāgatassa ārocesi. Satthā taṁ sutvā: “Na kho, gahapati, idāneva aññesaṁ sirī aññattha gacchati, pubbe pi appapuññehi uppāditasirī pana puññavantānaṁ yeva pādamūlaṁ gatā” ti vatvā tena yācito atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṁ sippaṁ uggaṇhitvā agāraṁ ajjhāvasanto mātāpitūnaṁ kālakiriyāya saṁviggo nikkhamitvā himavantapadese isipabbajjaṁ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca uppādetvā dīghassa addhuno accayena loṇambilasevanatthāya janapadaṁ gantvā bārāṇasirañño uyyāne vasitvā punadivase bhikkhaṁ caramāno hatthācariyassa gharadvāraṁ agamāsi. So tassa ācāravihāre pasanno bhikkhaṁ datvā uyyāne vasāpetvā niccaṁ paṭijaggi. Tasmiṁ kāle eko kaṭṭhahārako araññato dārūni āharanto velāya nagaradvāraṁ pāpuṇituṁ nāsakkhi. Sāyaṁ ekasmiṁ devakule dārukalāpaṁ ussīsake katvā nipajji, devakule vissaṭṭhā bahū kukkuṭā tassa avidūre ekasmiṁ rukkhe sayiṁsu. Tesu uparisayitakukkuṭo paccūsakāle vaccaṁ pātento heṭṭhāsayitakukkuṭassa sarīre pātesi. “Kena me sarīre vaccaṁ pātitan”-ti ca vutte: “Mayā” ti āha. “Kiṁkāraṇā” ti ca vutte: “Anupadhāretvā” ti vatvā puna pi pātesi. Tato ubho pi aññamaññaṁ kuddhā: “Kiṁ te balaṁ, kiṁ te balan”-ti kalahaṁ kariṁsu. Atha heṭṭhāsayitakukkuṭo āha: “maṁ māretvā aṅgāre pakkamaṁsaṁ khādanto pāto va kahāpaṇasahassaṁ {2.412} labhatī” ti. Uparisayitakukkuṭo āha: “ambho, mā tvaṁ ettakena gajji, mama thūlamaṁsaṁ khādanto rājā hoti, bahimaṁsaṁ khādanto puriso ce, senāpatiṭṭhānaṁ, itthī ce, aggamahesiṭṭhānaṁ labhati. Aṭṭhimaṁsaṁ pana me khādanto gihī ce, bhaṇḍāgārikaṭṭhānaṁ, pabbajito ce, rājakulūpakabhāvaṁ labhatī” ti.

Kaṭṭhahārako tesaṁ vacanaṁ sutvā: “Rajje patte sahassena kiccaṁ natthī” ti saṇikaṁ abhiruhitvā uparisayitakukkuṭaṁ gahetvā māretvā ucchaṅge katvā: “Rājā bhavissāmī” ti gantvā vivaṭadvāreneva nagaraṁ pavisitvā kukkuṭaṁ nittacaṁ katvā udaraṁ sodhetvā: “Idaṁ kukkuṭamaṁsaṁ sādhukaṁ sampādehī” ti pajāpatiyā adāsi. Sā kukkuṭamaṁsañca bhattañca sampādetvā: “Bhuñja, sāmī” ti tassa upanāmesi. “Bhadde, etaṁ maṁsaṁ mahānubhāvaṁ, etaṁ khāditvā ahaṁ rājā bhavissāmi, tvaṁ aggamahesī bhavissasi, taṁ bhattañca maṁsañca ādāya gaṅgātīraṁ gantvā nhāyitvā bhuñjissāmā” ti bhattabhājanaṁ tīre ṭhapetvā nhānatthāya otariṁsu. Tasmiṁ khaṇe vātena khubhitaṁ udakaṁ āgantvā bhattabhājanaṁ ādāya agamāsi. Taṁ nadīsotena vuyhamānaṁ heṭṭhānadiyaṁ hatthiṁ nhāpento eko hatthācariyo mahāmatto disvā ukkhipāpetvā vivarāpetvā: “Kimetthā” ti pucchi. “Bhattañceva kukkuṭamaṁsañca sāmī” ti. So taṁ pidahāpetvā lañchāpetvā: “Yāva mayaṁ āgacchāma, tāvimaṁ bhattaṁ mā vivarā” ti bhariyāya pesesi. So pi kho kaṭṭhahārako mukhato paviṭṭhena vālukodakena uddhumātaudaro palāyi.

Atheko tassa hatthācariyassa kulūpako dibbacakkhukatāpaso: “Mayhaṁ upaṭṭhāko hatthiṭṭhānaṁ na vijahati, kadā nu kho sampattiṁ pāpuṇissatī” ti dibbacakkhunā upadhārento taṁ purisaṁ disvā taṁ kāraṇaṁ ñatvā puretaraṁ gantvā hatthācariyassa nivesane nisīdi. Hatthācariyo āgantvā taṁ vanditvā {2.413} ekamantaṁ nisinno taṁ bhattabhājanaṁ āharāpetvā: “Tāpasaṁ maṁsodanena parivisathā” ti āha. Tāpaso bhattaṁ gahetvā maṁse dīyamāne aggahetvā: “Imaṁ maṁsaṁ ahaṁ vicāremī” ti vatvā: “Vicāretha, bhante” ti vutte thūlamaṁsādīni ekekaṁ koṭṭhāsaṁ kāretvā thūlamaṁsaṁ hatthācariyassa dāpesi, bahimaṁsaṁ tassa bhariyāya, aṭṭhimaṁsaṁ attanā paribhuñji. So bhattakiccāvasāne gacchanto: “Tvaṁ ito tatiyadivase rājā bhavissasi, appamatto hohī” ti vatvā pakkāmi. Tatiyadivase eko sāmantarājā āgantvā bārāṇasiṁ parivāresi. Bārāṇasirājā hatthācariyaṁ rājavesaṁ gāhāpetvā: “Hatthiṁ abhiruhitvā yujjhā” ti āṇāpetvā sayaṁ aññātakavesena senāya vicārento ekena mahāvegena sarena viddho taṅkhaṇaññeva mari. Tassa matabhāvaṁ ñatvā hatthācariyo bahū kahāpaṇe nīharāpetvā: “Dhanatthikā purato hutvā yujjhantū” ti bheriṁ carāpesi. Balakāyo muhutteneva sāmantarājānaṁ jīvitakkhayaṁ pāpesi. Amaccā rañño sarīrakiccaṁ katvā: “Kaṁ rājānaṁ karomā” ti mantayamānā: “Amhākaṁ rājā jīvamāno attano vesaṁ hatthācariyassa adāsi, ayam-eva yuddhaṁ katvā rajjaṁ gaṇhi, etasseva rajjaṁ dassāmā” ti taṁ rajjena abhisiñciṁsu, bhariyampissa aggamahesiṁ akaṁsu. Bodhisatto rājakulūpako ahosi.

Satthā atītaṁ āharitvā abhisambuddho hutvā imā dve gāthā abhāsi:

1. Yaṁ ussukā saṅgharanti, alakkhikā bahuṁ dhanaṁ,
Sippavanto asippā ca, lakkhivā tāni bhuñjati.

2. Sabbattha katapuññassa, aticcaññeva pāṇino,
Uppajjanti bahū bhogā, appanāyatanesupī ti.

Tattha yaṁ ussukā ti yaṁ dhanasaṅgharaṇe ussukkamāpannā chandajātā kicchena bahuṁ dhanaṁ saṅgharanti. ”Ye ussukā” ti pi pāṭho, ye purisā {2.414} dhanasaṁharaṇe ussukā hatthisippādivasena sippavanto asippā ca antamaso vetanena kammaṁ katvā bahuṁ dhanaṁ saṅgharantī ti attho. Lakkhivā tāni bhuñjatī ti tāni: “Bahuṁ dhanan”-ti vuttāni dhanāni puññavā puriso attano puññaphalaṁ paribhuñjanto kiñci kammaṁ akatvā pi paribhuñjati.

Aticcaññeva pāṇino ti aticca aññe eva pāṇino. Eva-kāro purimapadena yojetabbo, sabbattheva katapuññassa aññe akatapuññe satte atikkamitvā ti attho. Appanāyatanesupī ti api anāyatanesu pi aratanākaresu ratanāni asuvaṇṇāyatanādīsu suvaṇṇādīni ahatthāyatanādīsu hatthi-ādayoti saviññāṇakaaviññāṇakā bahū bhogā uppajjanti. Tattha muttāmaṇi-ādīnaṁ anākare uppattiyaṁ duṭṭhagāmaṇiabhayamahārājassa vatthu kathetabbaṁ.

Satthā pana imā gāthā vatvā: “Gahapati, imesaṁ sattānaṁ puññasadisaṁ aññaṁ āyatanaṁ nāma natthi, puññavantānañhi anākaresu ratanāni uppajjantiyevā” ti vatvā imaṁ dhammaṁ desesi:

Esa devamanussānaṁ, sabbakāmadado nidhi,
Yaṁ yadevābhipatthenti, sabbametena labbhati.

Suvaṇṇatā susaratā, susaṇṭhānā surūpatā,
Ādhipaccaparivāro, sabbametena labbhati.

Padesarajjaṁ issariyaṁ, cakkavattisukhaṁ piyaṁ,
Devarajjam-pi dibbesu, sabbametena labbhati.

Mānussikā ca sampatti, devaloke ca yā rati,
Yā ca nibbānasampatti, sabbametena labbhati.

Mittasampadamāgamma, yoniso va payuñjato,
Vijjāvimuttivasībhāvo, sabbametena labbhati.

Paṭisambhidā vimokkhā ca, yā ca sāvakapāramī,
Paccekabodhi buddhabhūmi, sabbametena labbhati.

Evaṁ mahatthikā esā, yadidaṁ puññasampadā,
Tasmā dhīrā pasaṁsanti, paṇḍitā katapuññatan-ti. (Khp. 8.10-16).

Idāni {2.415} yesu anāthapiṇḍikassa sirī patiṭṭhitā, tāni ratanāni dassetuṁ: “Kukkuṭo” ti ādimāha.

3. Kukkuṭo maṇayo daṇḍo, thiyo ca puññalakkhaṇā,
Uppajjanti apāpassa, katapuññassa jantuno ti.

Tattha daṇḍo ti ārakkhayaṭṭhiṁ sandhāya vuttaṁ, thiyo ti seṭṭhibhariyaṁ puññalakkhaṇadeviṁ. Sesamettha uttānam-eva.

Gāthaṁ vatvā ca pana jātakaṁ samodhānesi: “tadā rājā ānando ahosi, kulūpakatāpaso pana aham-eva sammāsambuddho ahosin”-ti.

Sirijātakavaṇṇanā catutthā