3. Tikanipāto

5. Kumbhavaggo

Ja 291: Surāghaṭajātakavaṇṇanā

Sabbakāmadadaṁ {2.431} kumbhan-ti idaṁ satthā jetavane viharanto anāthapiṇḍikassa bhāgineyyaṁ ārabbha kathesi. So kira mātāpitūnaṁ santakā cattālīsa hiraññakoṭiyo pānabyasanena nāsetvā seṭṭhino santikaṁ agamāsi. So pissa: “Vohāraṁ karohī” ti sahassaṁ adāsi, tam-pi nāsetvā puna agamāsi. Punassa pañca satāni dāpesi, tāni pi nāsetvā puna āgatassa dve thūlasāṭake dāpesi. Te pi nāsetvā puna āgataṁ gīvāyaṁ gāhāpetvā nīharāpesi. So anātho hutvā parakuṭṭaṁ nissāya kālamakāsi, tamenaṁ kaḍḍhitvā bahi chaḍḍesuṁ. Anāthapiṇḍiko vihāraṁ gantvā sabbaṁ taṁ bhāgineyyassa pavattiṁ tathāgatassa ārocesi. Satthā: “Tvaṁ etaṁ kathaṁ santappessasi, yamahaṁ pubbe sabbakāmadadaṁ kumbhaṁ datvā pi santappetuṁ nāsakkhin”-ti vatvā tena yācito atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto seṭṭhikule nibbattitvā pitu accayena seṭṭhiṭṭhānaṁ labhi. Tassa gehe bhūmigatam-eva cattālīsakoṭidhanaṁ ahosi, putto panassa eko yeva. Bodhisatto dānādīni puññāni katvā kālakato sakko devarājā hutvā nibbatti. Athassa putto vīthiṁ āvaritvā maṇḍapaṁ kāretvā mahājanaparivuto nisīditvā suraṁ pātuṁ ārabhi. So laṅghanadhāvananaccagītādīni karontānaṁ sahassaṁ sahassaṁ dadamāno itthisoṇḍasurāsoṇḍamaṁsasoṇḍādibhāvaṁ āpajjitvā: “Kva gītaṁ, kva naccaṁ, kva vāditan”-ti samajjatthiko pamatto hutvā āhiṇḍanto nacirasseva cattālīsakoṭidhanaṁ upabhogaparibhogūpakaraṇāni {2.432} ca vināsetvā duggato kapaṇo pilotikaṁ nivāsetvā vicari. Sakko āvajjento tassa duggatabhāvaṁ ñatvā puttapemena āgantvā sabbakāmadadaṁ kumbhaṁ datvā: “Tāta, yathā ayaṁ kumbho na bhijjati, tathā naṁ rakkha, imasmiṁ te sati dhanassa paricchedo nāma na bhavissati, appamatto hohī” ti ovaditvā devalokam-eva gato. Tato paṭṭhāya suraṁ pivanto vicari. Athekadivasaṁ matto taṁ kumbhaṁ ākāse khipitvā sampaṭicchanto ekavāraṁ virajjhi, kumbho bhūmiyaṁ patitvā bhijji. Tato paṭṭhāya puna daliddo hutvā pilotikaṁ nivāsetvā kapālahattho bhikkhaṁ caranto parakuṭṭaṁ nissāya kālamakāsi.

Satthā imaṁ atītaṁ āharitvā:

1. Sabbakāmadadaṁ kumbhaṁ, kuṭaṁ laddhāna dhuttako,
Yāva naṁ anupāleti, tāva so sukhamedhati.

2. Yadā matto ca ditto ca, pamādā kumbhamabbhidā,
Tadā naggo ca pottho ca, pacchā bālo vihaññati.

3. Evam-eva yo dhanaṁ laddhā, pamatto paribhuñjati,
Pacchā tappati dummedho, kuṭaṁ bhitvāva dhuttako ti.

Imā abhisambuddhagāthā vatvā jātakaṁ samodhānesi.

Tattha sabbakāmadadan-ti sabbe vatthukāme dātuṁ samatthaṁ kumbhaṁ. Kuṭan-ti kumbhavevacanaṁ. Yāvā ti yattakaṁ kālaṁ. Anupāletī ti yo koci evarūpaṁ labhitvā yāva rakkhati, tāva so sukhamedhatī ti attho. Matto ca ditto cā ti surāmadena matto dappena ditto. Pamādā kumbhamabbhidā ti pamādena kumbhaṁ bhindi. Naggo ca pottho cā ti kadāci naggo, kadāci potthakapilotikāya nivatthattā pottho. Evamevā ti evaṁ eva. Pamatto ti pamādena. Tappatī ti socati.

“Tadā surāghaṭabhedako dhutto seṭṭhibhāgineyyo ahosi, sakko pana aham-eva ahosin”-ti.

Surāghaṭajātakavaṇṇanā paṭhamā