Ja 343: Kuntinījātakavaṇṇanā

Avasimha tavāgāre ti idaṁ satthā jetavane viharanto kosalarañño gehe nivutthaṁ kuntinīsakuṇikaṁ ārabbha kathesi. Sā kira rañño dūteyyahārikā ahosi. Dve potakāpissā atthi, rājā taṁ sakuṇikaṁ ekassa rañño paṇṇaṁ gāhāpetvā pesesi. Tassā gatakāle rājakule dārakā te sakuṇapotake hatthehi parimaddantā māresuṁ. Sā āgantvā te potake mate passantī: “Kena me puttakā māritā” ti pucchi. “Asukena ca asukena cā” ti. Tasmiñca kāle rājakule posāvanikabyaggho atthi kakkhaḷo pharuso, bandhanabalena tiṭṭhati. Atha te dārakā taṁ byagghaṁ dassanāya agamaṁsu. Sā pi sakuṇikā tehi saddhiṁ gantvā: “Yathā imehi mama puttakā māritā, tatheva ne karissāmī” ti te dārake gahetvā byagghassa pādamūle khi pi, byaggho murāmurāpetvā khādi. Sā: “Idāni me manoratho paripuṇṇo” ti uppatitvā himavantam-eva gatā. Taṁ kāraṇaṁ sutvā bhikkhū dhammasabhāyaṁ kathaṁ samuṭṭhāpesuṁ: “Āvuso, rājakule kira asukā nāma kuntinī {3.135} sakuṇikā ye hissā potakā māritā, te dārake byagghassa pādamūle khipitvā himavantam-eva gatā” ti. Satthā āgantvā: “Kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā” ti pucchitvā: “Imāya nāmā” ti vutte: “Na, bhikkhave, idāneva, pubbepesā attano potakaghātake dārake gahetvā byagghassa pādamūle khipitvā himavantam-eva gatā” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ bodhisatto dhammena samena rajjaṁ kāresi. Tassa nivesane ekā kuntinī sakuṇikā dūteyyahārikāti sabbaṁ purimasadisam-eva. Ayaṁ pana viseso. Ayaṁ kuntinī byagghena dārake mārāpetvā cintesi: “Idāni na sakkā mayā idha vasituṁ, gamissāmi, gacchantī ca pana rañño anārocetvā na gamissāmi, ārocetvāva gamissāmī” ti. Sā rājānaṁ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṁ ṭhitā: “Sāmi, tumhākaṁ pamādena mama puttake dārakā māresuṁ, ahaṁ kodhavasikā hutvā te dārake paṭimāresiṁ, idāni mayā idha vasituṁ na sakkā” ti vatvā paṭhamaṁ gāthamāha.

1. Avasimha tavāgāre, niccaṁ sakkatapūjitā,

Tvam-eva dānimakari, handa rāja vajāmahan”-ti.

Tattha tvam-eva dānimakarī ti maṁ paṇṇaṁ gāhāpetvā pesetvā attano pamādena mama piyaputtake arakkhanto tvaññeva idāni etaṁ mama domanassakāraṇaṁ akari. Handā ti vavassaggatthe nipāto. Rājā ti bodhisattaṁ ālapati. Vajāmahan-ti ahaṁ himavantaṁ gacchāmīti.

Taṁ sutvā rājā dutiyaṁ gāthamāha.

2. Yo ve kate paṭikate, kibbise paṭikibbise,
Evaṁ taṁ sammatī veraṁ, vasa kuntini māgamā ti.

Tassattho: yo puggalo parena kate kibbise attano puttamāraṇādike dāruṇe kamme kate puna attano tassa puggalassa paṭikate paṭikibbise: “Paṭikataṁ {3.136} mayā tassā” ti jānāti. Evaṁ taṁ sammatī veran-ti ettakena taṁ veraṁ sammati vūpasantaṁ hoti, tasmā vasa kuntini māgamāti.

Taṁ sutvā kuntinī tatiyaṁ gāthamāha.

3. Na katassa ca kattā ca, metti sandhīyate puna,
Hadayaṁ nānujānāti, gacchaññeva rathesabhā ti.

Tattha na katassa ca kattā cā ti katassa ca abhibhūtassa upapīḷitassa puggalassa, idāni vibhattivipariṇāmaṁ katvā yo kattā tassa cāti imesaṁ dvinnaṁ puggalānaṁ puna mittabhāvo nāma na sandhīyati na ghaṭīyatī ti attho. Hadayaṁ nānujānātī ti tena kāraṇena mama hadayaṁ idha vāsaṁ nānujānāti. Gacchaññeva rathesabhā ti tasmā ahaṁ mahārāja gamissāmiyevā ti.

Taṁ sutvā rājā catutthaṁ gāthamāha.

4. Katassa ceva kattā ca, metti sandhīyate puna,
Dhīrānaṁ no ca bālānaṁ, vasa kuntini māgamā ti.

Tassattho: katassa ceva puggalassa, yo ca kattā tassa metti sandhīyate puna, sā pana dhīrānaṁ, no ca bālānaṁ. Dhīrānañhi metti bhinnā pi puna ghaṭīyati, bālānaṁ pana sakiṁ bhinnā bhinnāva hoti, tasmā vasa kuntini māgamāti.

Sakuṇikā: “Evaṁ sante pi na sakkā mayā idha vasituṁ sāmī” ti rājānaṁ vanditvā uppatitvā himavantam-eva gatā.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā kuntinī yeva etarahi kuntinī ahosi, bārāṇasirājā pana aham-eva ahosin”-ti.

Kuntinījātakavaṇṇanā tatiyā