Ja 356: Koraṇḍiyajātakavaṇṇanā

Eko araññe ti idaṁ satthā jetavane viharanto dhammasenāpatiṁ ārabbha kathesi. Thero kira āgatāgatānaṁ dussīlānaṁ migaluddakamacchabandhādīnaṁ diṭṭhadiṭṭhānaññeva: “Sīlaṁ gaṇhatha, sīlaṁ gaṇhathā” ti sīlaṁ deti. Te there garubhāvena tassa kathaṁ bhindituṁ asakkontā sīlaṁ gaṇhanti, gahetvā ca pana na rakkhanti, attano attano kammam-eva karonti. Thero saddhivihārike āmantetvā: “Āvuso, ime manussā mama santike sīlaṁ gaṇhiṁsu, gaṇhitvā ca pana na rakkhantī” ti {3.171} āha. “Bhante, tumhe etesaṁ aruciyā sīlaṁ detha, ete tumhākaṁ kathaṁ bhindituṁ asakkontā gaṇhanti, tumhe ito paṭṭhāya evarūpānaṁ sīlaṁ mā adatthā” ti. Thero anattamano ahosi. Taṁ pavattiṁ sutvā bhikkhū dhammasabhāyaṁ kathaṁ samuṭṭhāpesuṁ: “āvuso, sāriputtatthero kira diṭṭhadiṭṭhānaññeva sīlaṁ detī” ti. Satthā āgantvā: “Kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā” ti pucchitvā: “Imāya nāmā” ti vutte: “Na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa diṭṭhadiṭṭhānaṁ ayācantānaññeva sīlaṁ detī” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṁ disāpāmokkhassa ācariyassa jeṭṭhantevāsiko koraṇḍiyo nāma ahosi. Tadā so ācariyo diṭṭhadiṭṭhānaṁ kevaṭṭādīnaṁ ayācantānaññeva: “Sīlaṁ gaṇhatha, sīlaṁ gaṇhathā” ti sīlaṁ deti. Te gahetvā pi na rakkhanti ācariyo tamatthaṁ antevāsikānaṁ ārocesi. Antevāsikā: “Bhante, tumhe etesaṁ aruciyā sīlaṁ detha, tasmā bhindanti, ito dāni paṭṭhāya yācantānaññeva dadeyyātha, mā ayācantānan”-ti vadiṁsu. So vippaṭisārī ahosi, evaṁ sante pi diṭṭhadiṭṭhānaṁ sīlaṁ deti yeva.

Athekadivasaṁ ekasmā gāmā manussā āgantvā brāhmaṇavācanakatthāya ācariyaṁ nimantayiṁsu. So koraṇḍiyamāṇavaṁ pakkositvā: “Tāta, ahaṁ na gacchāmi, tvaṁ ime pañcasate māṇave gahetvā tattha gantvā vācanakāni sampaṭicchitvā amhākaṁ dinnakoṭṭhāsaṁ āharā” ti pesesi. So gantvā paṭinivattanto antarāmagge ekaṁ kandaraṁ disvā cintesi: “Amhākaṁ ācariyo diṭṭhadiṭṭhānaṁ ayācantānaññeva sīlaṁ deti, ito dāni paṭṭhāya yathā yācantānaññeva deti, tathā naṁ karissāmī” ti. So tesu māṇavesu {3.172} sukhanisinnesu uṭṭhāya mahantaṁ mahantaṁ selaṁ ukkhipitvā kandarāyaṁ khi pi, punappunaṁ khi pi yeva. Atha naṁ te māṇavā uṭṭhāya: “Ācariya, kiṁ karosī” ti āhaṁsu. So na kiñci kathesi, te vegena gantvā ācariyassa ārocesuṁ. Ācariyo āgantvā tena saddhiṁ sallapanto paṭhamaṁ gāthamāha.

1. Eko araññe girikandarāyaṁ, paggayha paggayha silaṁ pavecchasi,
Punappunaṁ santaramānarūpo, koraṇḍiya ko nu tava yidhattho ti.

Tattha ko nu tava yidhattho ti ko nu tava idha kandarāyaṁ silākhipanena attho.

So tassa vacanaṁ sutvā ācariyaṁ pabodhetukāmo dutiyaṁ gāthamāha.

2. Ahañhimaṁ sāgarasevitantaṁ, samaṁ karissāmi yathā pi pāṇi,
Vikiriya sānūni ca pabbatāni ca, tasmā silaṁ dariyā pakkhipāmī ti.

Tattha ahañhiman-ti ahañhi imaṁ mahāpathaviṁ. Sāgarasevitantan-ti sāgarehi sevitaṁ cāturantaṁ. Yathā pi pāṇī ti hatthatalaṁ viya samaṁ karissāmi. Vikiriyā ti vikiritvā. Sānūni ca pabbatāni cā ti paṁsupabbate ca silāpabbate ca.

Taṁ sutvā brāhmaṇo tatiyaṁ gāthamāha.

3. Nayimaṁ mahiṁ arahati pāṇikappaṁ, samaṁ manusso karaṇāya meko,
Maññāmimaññeva dariṁ jigīsaṁ, koraṇḍiya hāhasi jīvalokan-ti.

Tattha {3.173} karaṇāya meko ti karaṇāya eko kātuṁ na sakkotīti dīpeti. Maññāmimaññeva dariṁ jigīsan-ti ahaṁ maññāmi tiṭṭhatu pathavī, imaññeva ekaṁ dariṁ jigīsaṁ pūraṇatthāya vāyamanto silā pariyesanto upāyaṁ vicinanto va tvaṁ imaṁ jīvalokaṁ hāhasi jahissasi, marissasī ti attho.

Taṁ sutvā māṇavo catutthaṁ gāthamāha.

4. Sace ayaṁ bhūtadharaṁ na sakkā, samaṁ manusso karaṇāya meko,
Evam-eva tvaṁ brahme ime manusse, nānādiṭṭhike nānayissasi te ti.

Tassattho: sace ayaṁ eko manusso imaṁ bhūtadharaṁ pathaviṁ samaṁ kātuṁ na sakkā na samattho, evam-eva tvaṁ ime dussīlamanusse nānādiṭṭhike nānayissasi, te evaṁ: “Sīlaṁ gaṇhatha, sīlaṁ gaṇhathā” ti vadanto attano vasaṁ na ānayissasi, paṇḍitapurisā yeva hi pāṇātipātaṁ: “Akusalan”-ti garahanti. Saṁsāramocakādayo panettha kusalasaññino, te tvaṁ kathaṁ ānayissasi, tasmā diṭṭhadiṭṭhānaṁ sīlaṁ adatvā yācantānaññeva dehīti.

Taṁ sutvā ācariyo: “Yuttaṁ vadati koraṇḍiyo, idāni na evarūpaṁ karissāmī” ti attano viraddhabhāvaṁ ñatvā pañcamaṁ gāthamāha.

5. Saṁkhittarūpena bhavaṁ mamatthaṁ, akkhāsi koraṇḍiya evametaṁ,
Yathā na sakkā pathavī samāyaṁ, kattuṁ manussena tathā manussā ti.

Tattha samāyan-ti samaṁ ayaṁ. Evaṁ ācariyo māṇavassa thutiṁ akāsi, so pi naṁ bodhetvā sayaṁ gharaṁ nesi.

Satthā {3.174} imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā brāhmaṇo sāriputto ahosi, koraṇḍiyamāṇavo pana aham-eva ahosin”-ti.

Koraṇḍiyajātakavaṇṇanā chaṭṭhā