Ja 366: Gumbiyajātakavaṇṇanā

Madhuvaṇṇaṁ {3.200} madhurasan-ti idaṁ satthā jetavane viharanto ukkaṇṭhitabhikkhuṁ ārabbha kathesi. Tañhi satthā: “Saccaṁ kira tvaṁ bhikkhu ukkaṇṭhitosī” ti pucchitvā: “Saccaṁ, bhante” ti vutte: “Kiṁ disvā” ti vatvā: “Alaṅkatamātugāman”-ti vutte: “Bhikkhu ime pañca kāmaguṇā nāma ekena gumbiyena yakkhena halāhalavisaṁ pakkhipitvā magge ṭhapitamadhusadisā” ti vatvā tena yācito atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto satthavāhakule nibbattitvā vayappatto bārāṇasito pañcahi sakaṭasatehi bhaṇḍaṁ ādāya vohāratthāya gacchanto mahāvattaniaṭavidvāraṁ patvā satthake sannipātāpetvā: “Ambho, imasmiṁ magge visapaṇṇapupphaphalādīni atthi, tumhe kiñci akhāditapubbaṁ khādantā maṁ apucchitvā mā khādittha, amanussā pi visaṁ pakkhipitvā bhattapuṭamadhukaphalāni magge ṭhapenti, tāni pi maṁ anāpucchitvā mā khāditthā” ti ovādaṁ datvā maggaṁ paṭipajji. Atheko gumbiyo nāma yakkho aṭaviyā majjhaṭṭhāne magge paṇṇāni attharitvā halāhalavisasaṁyuttāni madhupiṇḍāni ṭhapetvā sayaṁ maggasāmante madhuṁ gaṇhanto viya rukkhe koṭṭento vicarati. Ajānantā: “Puññatthāya ṭhapitāni bhavissantī” ti khāditvā jīvitakkhayaṁ pāpuṇanti. Amanussā āgantvā te khādanti. Bodhisattassa satthakamanussā pi tāni disvā ekacce lolajātikā adhivāsetuṁ asakkontā khādiṁsu, paṇḍitajātikā: “Pucchitvā khādissāmā” ti gahetvā aṭṭhaṁsu. Bodhisatto te disvā hatthagatāni chaḍḍāpesi, yehi paṭhamataraṁ khāditāni, te mariṁsu. Yehi aḍḍhakhāditāni, tesaṁ vamanavirecanaṁ datvā vantakāle catumadhuraṁ {3.201} adāsi. Iti te tassa ānubhāvena jīvitaṁ paṭilabhiṁsu. Bodhisatto sotthinā icchitaṭṭhānaṁ gantvā bhaṇḍaṁ vissajjetvā attano geham-eva agamāsi. Tamatthaṁ kathento satthā imā abhisambuddhagāthā abhāsi:

1. Madhuvaṇṇaṁ madhurasaṁ, madhugandhaṁ visaṁ ahu,
Gumbiyo ghāsamesāno, araññe odahī visaṁ.

2. Madhu iti maññamānā, ye taṁ visamakhādisuṁ,
Tesaṁ taṁ kaṭukaṁ āsi, maraṇaṁ tenupāgamuṁ.

3. Ye ca kho paṭisaṅkhāya, visaṁ taṁ parivajjayuṁ,
Te āturesu sukhitā, ḍayhamānesu nibbutā.

4. Evam-eva manussesu, visaṁ kāmā samohitā,
Āmisaṁ bandhanañcetaṁ, maccuveso guhāsayo.

5. Evam-eva ime kāme, āturā paricārike,
Ye sadā parivajjenti, saṅgaṁ loke upaccagun-ti.

Tattha gumbiyo ti tasmiṁ vanagumbe vicaraṇena evaṁladdhanāmo yakkho. Ghāsamesāno ti: “Taṁ visaṁ khāditvā mate khādissāmī” ti evaṁ attano ghāsaṁ pariyesanto. Odahī ti taṁ madhunā samānavaṇṇagandharasaṁ visaṁ nikkhi pi. Kaṭukaṁ āsī ti tikhiṇaṁ ahosi. Maraṇaṁ tenupāgamun-ti tena visena te sattā maraṇaṁ upagatā.

Āturesū ti visavegena āsannamaraṇesu. Ḍayhamānesū ti visatejeneva ḍayhamānesu. Visaṁ kāmā samohitā ti yathā tasmiṁ vattanimahāmagge visaṁ samohitaṁ nikkhittaṁ, evaṁ manussesu pi ye ete rūpādayo pañca vatthukāmā tattha tattha samohitā nikkhittā, te: “Visan”-ti veditabbā. Āmisaṁ bandhanañcetan-ti ete pañca kāmaguṇā nāma evaṁ imassa macchabhūtassa lokassa mārabālisikena pakkhittaṁ āmisañceva, bhavābhavato nikkhamituṁ appadānena anduādippabhedaṁ nānappakāraṁ bandhanañca. Maccuveso guhāsayo ti {3.202} sarīraguhāya vasanako maraṇamaccuveso.

Evam-eva ime kāme ti yathā vattanimahāmagge visaṁ nikkhittaṁ, evaṁ tattha tattha nikkhitte ime kāme. Āturā ti ekantamaraṇadhammatāya āturā āsannamaraṇā paṇḍitamanussā. Paricārike ti kilesaparicārike kilesabandhake. Ye sadā parivajjentī ti ye vuttappakārā paṇḍitapurisā niccaṁ evarūpe kāme vajjenti. Saṅgaṁ loke ti loke saṅganaṭṭhena: “Saṅgan”-ti laddhanāmaṁ rāgādibhedaṁ kilesajātaṁ. Upaccagun-ti atītā nāmāti veditabbā, atikkamantīti vā attho.

Satthā saccāni pakāsetvā jātakaṁ samodhānesi, saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. Tadā satthavāho aham-eva ahosinti.

Gumbiyajātakavaṇṇanā chaṭṭhā