Ja 375: Kapotajātakavaṇṇanā

Idāni khomhī ti idaṁ satthā jetavane viharanto ekaṁ lolabhikkhuṁ ārabbha kathesi. Lolavatthu anekaso vitthāritam-eva. Taṁ pana satthā: “Saccaṁ kira tvaṁ bhikkhu, lolo” ti pucchitvā: “Āma, bhante” ti vutte: “Na kho bhikkhu idāneva, pubbe pi tvaṁ lolosi, lolatāya pana jīvitakkhayaṁ patto” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte {3.225} bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto pārāvatayoniyaṁ nibbattitvā bārāṇasiseṭṭhino mahānase nīḷapacchiyaṁ vasati. Atheko kāko macchamaṁsaluddho tena saddhiṁ mettiṁ katvā tattheva vasi. So ekadivasaṁ bahuṁ macchamaṁsaṁ disvā: “Imaṁ khādissāmī” ti nitthunanto nīḷapacchiyaṁ yeva nipajjitvā pārāvatena: “Ehi, samma, gocarāya gamissāmā” ti vuccamāno pi: “Ajīrakena nipannomhi, gaccha tvan”-ti vatvā tasmiṁ gate: “Gato me paccāmittakaṇṭako, idāni yathāruci macchamaṁsaṁ khādissāmī” ti cintento paṭhamaṁ gāthamāha.

1. Idāni khomhi sukhito arogo, nikkaṇṭako nippatito kapoto,
Kāhāmi dānī hadayassa tuṭṭhiṁ, tathā hi maṁ maṁsasākaṁ baletī ti.

Tattha nippatito ti niggato. Kapoto ti pārāvato. Kāhāmi dānī ti karissāmi dāni. Tathā hi maṁ maṁsasākaṁ baletī ti tathā hi maṁsañca avasesaṁ sākañca mayhaṁ balaṁ karoti, uṭṭhehi khādāti vadamānaṁ viya ussāhaṁ mamaṁ karotī ti attho.

So bhattakārake macchamaṁsaṁ pacitvā mahānasā nikkhamma sarīrato sedaṁ pavāhente pacchito nikkhamitvā rasakaroṭiyaṁ nilīyitvā: “Kiri kirī” ti saddamakāsi. Bhattakārako vegenāgantvā kākaṁ gahetvā sabbapattāni luñjitvā allasiṅgīverañca siddhatthake ca pisitvā lasuṇaṁ pūtitakkena madditvā sakalasarīraṁ makkhetvā ekaṁ kaṭhalaṁ ghaṁsitvā {3.226} vijjhitvā suttakena tassa gīvāyaṁ bandhitvā nīḷapacchiyaṁ yeva taṁ pakkhipitvā agamāsi. Pārāvato āgantvā taṁ disvā: “Kā esā balākā mama sahāyassa pacchiyaṁ nipannā, caṇḍo hi so āgantvā ghāteyyā pi nan”-ti parihāsaṁ karonto dutiyaṁ gāthamāha.

2. Kāyaṁ balākā sikhinī, corī laṅghipitāmahā,
Oraṁ balāke āgaccha, caṇḍo me vāyaso sakhā ti.

Sā heṭṭhā (Ja. 273) vuttatthā yeva.

Taṁ sutvā kāko tatiyaṁ gāthamāha.

3. Alañhi te jagghitāye, mamaṁ disvāna edisaṁ,
Vilūnaṁ sūdaputtena, piṭṭhamaṇḍena makkhitan-ti.

Tattha alan-ti paṭisedhatthe nipāto. Jagghitāye ti hasituṁ. Idaṁ vuttaṁ hoti: idāni maṁ edisaṁ evaṁ dukkhappattaṁ disvā tava alaṁ hasituṁ, mā edise kāle parihāsakeḷiṁ karohīti.

So parihāsakeḷiṁ karonto va puna catutthaṁ gāthamāha.

4. Sunhāto suvilittosi, annapānena tappito,
Kaṇṭhe ca te veḷuriyo, agamā nu kajaṅgalan-ti.

Tattha kaṇṭhe ca te veḷuriyo ti ayaṁ te veḷuriyamaṇi pi kaṇṭhe piḷandho, tvaṁ ettakaṁ kālaṁ amhākaṁ etaṁ na dassesīti kapālaṁ sandhā yevamāha. Kajaṅgalan-ti idha bārāṇasī yeva: “Kajaṅgalā” ti adhippetā. Ito nikkhamitvā kacci antonagaraṁ gatosīti pucchati.

Tato kāko pañcamaṁ gāthamāha.

5. Mā te mitto amitto vā, agamāsi kajaṅgalaṁ,
Piñchāni tattha lāyitvā, kaṇṭhe bandhanti vaṭṭanan-ti.

Tattha {3.227} piñchānī ti pattāni. Tattha lāyitvā ti tasmiṁ bārāṇasinagare luñcitvā. Vaṭṭanan-ti kaṭhalikaṁ.

Taṁ sutvā pārāvato osānagāthamāha.

6. Punapāpajjasī samma, sīlañhi tava tādisaṁ,
Na hi mānusakā bhogā, subhuñjā honti pakkhinā ti.

Tattha punapāpajjasī ti puna pi evarūpaṁ āpajjissasi. Evarūpañhi te sīlanti.

Iti naṁ so ovaditvā tattha avasitvā pakkhe pasāretvā aññattha agamāsi. Kāko pi tattheva jīvitakkhayaṁ pāpuṇi.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṁ samodhānesi, saccapariyosāne lolabhikkhu anāgāmiphale patiṭṭhahi. Tadā kāko lolabhikkhu ahosi, kapoto pana aham-eva ahosinti.

Kapotajātakavaṇṇanā pañcamā

Aḍḍhavaggo tatiyo

Jātakuddānaṁ:

Maṇikuṇḍala sujātā, venasākhañca oragaṁ,
Ghaṭaṁ koraṇḍi laṭuki, dhammapālaṁ migaṁ tathā.

Suyonandī vaṇṇāroha, sīlaṁ hirī khajjopanaṁ,
Ahi gumbiya sāḷiyaṁ, tacasāraṁ mittavindaṁ.

Palāsañceva dīghiti, migapotaka mūsikaṁ,
Dhanuggaho kapotañca, jātakā pañcavīsati.

Pañcakanipātavaṇṇanā niṭṭhitā