14. Pakiṇṇakanipāto

Ja 484: Sālikedārajātakavaṇṇanā

Sampannaṁ {4.276} sālikedāran-ti idaṁ satthā jetavane viharanto mātuposakabhikkhuṁ ārabbha kathesi. Paccuppannavatthu sāmajātake (Ja. 540) āvi bhavissati.

Idaṁ satthā jetavane viharanto ekaṁ mātuposakabhikkhuṁ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṁ kira aṭṭhārasakoṭivibhavassa ekassa seṭṭhikulassa ekaputtako ahosi mātāpitūnaṁ piyo manāpo. So ekadivasaṁ pāsādavaragato sīhapañjaraṁ ugghāṭetvā vīthiṁ olokento gandhamālādihatthaṁ mahājanaṁ dhammassavanatthāya jetavanaṁ gacchantaṁ {6.69} disvā: “Aham-pi dhammaṁ suṇissāmī” ti mātāpitaro vanditvā gandhamālādīni gāhāpetvā vihāraṁ gantvā vatthabhesajjapānakādīni bhikkhusaṅghassa dāpetvā gandhamālādīhi ca bhagavantaṁ pūjetvā ekamantaṁ nisinno dhammaṁ sutvā kāmesu ādīnavaṁ disvā pabbajjāya ca ānisaṁsaṁ sallakkhetvā parisāya vuṭṭhitāya bhagavantaṁ pabbajjaṁ yācitvā: “Mātāpitūhi ananuññātaṁ puttaṁ tathāgatā nāma na pabbājentī” ti sutvā bhagavantaṁ vanditvā puna gehaṁ gantvā sagāravena mātāpitaro vanditvā evamāha: “ammatātā, ahaṁ tathāgatassa santike pabbajissāmī” ti. Athassa mātāpitaro tassa vacanaṁ sutvā ekaputtakabhāvena sattadhā bhijjamānahadayā viya puttasinehena kampamānā evamāhaṁsu: “Tāta piyaputtaka, tāta kulaṅkura, tāta nayana, tāta hadaya, tāta pāṇasadisa, tayā vinā kathaṁ jīvāma, tayi paṭibaddhaṁ no jīvitaṁ. Mayañhi tāta, jarājiṇṇā vuḍḍhā mahallakā, ajja vā suve vā parasuve vā maraṇaṁ pāpuṇissāma, tasmā mā amhe ohāya gacchasi. Tāta, pabbajjā nāma atidukkarā, sītena atthe sati uṇhaṁ labhati, uṇhena atthe sati sītaṁ labhati, tasmā tāta, mā pabbajāhī” ti.

Taṁ sutvā kulaputto dukkhī dummano onatasīso pajjhāyanto va nisīdi sattāhaṁ nirāhāro. Athassa mātāpitaro evaṁ cintesuṁ: “Sace no putto ananuññāto, addhā marissati, puna na passissāma, pabbajjāya jīvamānaṁ puna naṁ passissāmā” ti. Cintetvā ca pana: “Tāta piyaputtaka, taṁ pabbajjāya anujānāma, pabbajāhī” ti anujāniṁsu. Taṁ sutvā kulaputto tuṭṭhamānaso hutvā attano sakalasarīraṁ oṇāmetvā mātāpitaro vanditvā vihāraṁ gantvā bhagavantaṁ pabbajjaṁ yāci. Satthā ekaṁ bhikkhuṁ pakkosāpetvā: “Imaṁ kumāraṁ pabbājehī” ti āṇāpesi. So taṁ pabbājesi. Tassa pabbajitakālato paṭṭhāya mahālābhasakkāro nibbatti. So ācariyupajjhāye ārādhetvā laddhūpasampado pañca vassāni dhammaṁ pariyāpuṇitvā: “Ahaṁ idha ākiṇṇo viharāmi, na me idaṁ patirūpan”-ti vipassanādhuraṁ pūretukāmo hutvā upajjhāyassa santike kammaṭṭhānaṁ gahetvā upajjhāyaṁ vanditvā jetavanā nikkhamitvā ekaṁ paccantagāmaṁ nissāya araññe vihāsi. So tattha vipassanaṁ vaḍḍhetvā dvādasa vassāni ghaṭento vāyamanto pi visesaṁ nibbattetuṁ nāsakkhi. Mātāpitaro pissa gacchante gacchante kāle duggatā ahesuṁ. Ye hi tesaṁ khettaṁ vā vaṇijjaṁ vā payojesuṁ, te: “Imasmiṁ kule putto vā bhātā vā iṇaṁ codetvā gaṇhanto nāma natthī” ti attano attano hatthagataṁ gahetvā yathāruci palāyiṁsu. Gehe dāsakammakarādayo pi hiraññasuvaṇṇādīni gahetvā palāyiṁsu.

Aparabhāge dve janā kapaṇā hutvā hatthe udakasiñcanam-pi alabhitvā gehaṁ vikkiṇitvā agharā hutvā kāruññabhāvaṁ pattā pilotikaṁ nivāsetvā kapālahatthā bhikkhāya cariṁsu. Tasmiṁ kāle eko bhikkhu jetavanato nikkhamitvā anupubbena tassa vasanaṭṭhānaṁ agamāsi. So tassa āgantukavattaṁ katvā sukhanisinnakāle: “Bhante, kuto āgatatthā” ti pucchitvā: “Jetavanā āgato āvuso” ti vutte satthuno ceva mahāsāvakādīnañca ārogyaṁ pucchitvā mātāpitūnañca pavattiṁ pucchi: “Kiṁ, bhante, sāvatthiyaṁ asukassa nāma seṭṭhikulassa ārogyan”-ti? “Āvuso, mā tassa kulassa pavattiṁ pucchā” ti. “Kiṁ bhante” ti. “Āvuso, tassa kira kulassa eko putto atthi, so buddhasāsane pabbajito, tassa pabbajitakālato paṭṭhāya etaṁ kulaṁ parikkhīṇaṁ, idāni dve janā paramakāruññabhāvaṁ pattā bhikkhāya carantī” ti. So tassa vacanaṁ sutvā sakabhāvena saṇṭhātuṁ asakkonto assupuṇṇehi nettehi rodituṁ ārabhi. “Āvuso, kiṁ rodasī” ti? “Bhante, te mayhaṁ mātāpitaro, ahaṁ tesaṁ putto” ti. “Āvuso, tava mātāpitaro taṁ nissāya vināsaṁ pattā, gaccha, te paṭijaggāhī” ti.

So: “Ahaṁ dvādasa vassāni ghaṭento vāyamanto pi maggaṁ vā phalaṁ vā nibbattetuṁ nāsakkhiṁ {6.70}, abhabbo bhavissāmi, kiṁ me pabbajjāya, gihī hutvā mātāpitaro posetvā dānaṁ datvā saggaparāyaṇo bhavissāmī” ti cintetvā araññāvāsaṁ tassa therassa niyyādetvā punadivase araññā nikkhamitvā anupubbena gacchanto sāvatthito avidūre jetavanapiṭṭhivihāraṁ pāpuṇi. Tattha dve maggā ahesuṁ. Tesu eko maggo jetavanaṁ gacchati, eko sāvatthiṁ. So tattheva ṭhatvā: “Kiṁ nu kho paṭhamaṁ mātāpitaro passāmi, udāhu dasabalan”-ti cintetvā: “Mayā mātāpitaro ciraṁ diṭṭhapubbā, ito paṭṭhāya pana me buddhadassanaṁ dullabhaṁ bhavissati, tasmā ajjam-eva sammāsambuddhaṁ disvā dhammaṁ sutvā sve pāto va mātāpitaro passissāmī” ti sāvatthimaggaṁ pahāya sāyanhasamaye jetavanaṁ pāvisi. Taṁ divasaṁ pana satthā paccūsakāle lokaṁ olokento imassa kulaputtassa upanissayasampattiṁ addasa.

So tassāgamanakāle mātuposakasuttena (SN. 1.205) mātāpitūnaṁ guṇaṁ vaṇṇesi. So pana bhikkhu parisapariyante ṭhatvā satthussa dhammakathaṁ suṇanto cintesi: “Ahaṁ gihī hutvā mātāpitaro paṭijaggituṁ sakkomīti cintesiṁ, satthā pana ‘pabbajito va samāno paṭijaggito upakārako mātāpitūnan’-ti vadati. Sacāhaṁ satthāraṁ adisvā gato, evarūpāya pabbajjāya parihīno bhaveyyaṁ. Idāni pana gihī ahutvā pabbajito va samāno mātāpitaro posessāmī” ti.

So salākaggaṁ gantvā salākabhattañceva salākayāguñca gaṇhitvā dvādasa vassāni araññe vutthabhikkhu pārājikappatto viya ahosi. So pāto va sāvatthiyaṁ pavisitvā: “Kiṁ nu kho paṭhamaṁ yāguṁ gaṇhissāmi, udāhu mātāpitaro passissāmī” ti cintetvā: “Kapaṇānaṁ mātāpitūnaṁ santikaṁ tucchahatthena gantuṁ ayuttan”-ti cintetvā yāguṁ gahetvā etesaṁ porāṇakagehadvāraṁ gato. Mātāpitaro pissa yāgubhikkhaṁ caritvā parabhittiṁ nissāya viharanti. So upagantvā nisinnake disvā uppannasoko assupuṇṇehi nettehi tesaṁ avidūre aṭṭhāsi. Te taṁ disvā pi na sañjāniṁsu. Atha mātā: “Bhikkhatthāya ṭhito bhavissatī” ti saññāya: “Bhante, tumhākaṁ dātabbayuttakaṁ natthi, aticchathā” ti āha. So tassā kathaṁ sutvā hadayapūraṁ sokaṁ gahetvā assupuṇṇehi nettehi tattheva aṭṭhāsi. Dutiyam-pi tatiyampi: “Aticchathā” ti vuccamāno pi aṭṭhāsi yeva. Athassa pitā mātaraṁ āha: “gaccha, bhadde, jānāhi, putto nu kho no eso” ti. Sā uṭṭhāya upagantvā olokentī sañjānitvā pādamūle patitvā paridevi, pitāpissa tatheva akāsi, mahantaṁ kāruññaṁ ahosi.

So pi mātāpitaro disvā sakabhāvena saṇṭhātuṁ asakkonto assūni pavattesi. So sokaṁ adhivāsetvā: “Ammatātā, mā cintayittha, ahaṁ vo posessāmī” ti {6.71} mātāpitaro assāsetvā yāguṁ pāyetvā ekamante nisīdāpetvā puna bhikkhaṁ āharitvā te bhojetvā attano atthāya bhikkhaṁ pariyesitvā tesaṁ santikaṁ gantvā puna bhattenāpucchitvā pacchā sayaṁ paribhuñjati. So tato paṭṭhāya iminā niyāmena mātāpitaro paṭijaggati. Attanā laddhāni pakkhikabhattādīni tesaṁ yeva datvā sayaṁ piṇḍāya caritvā labhamāno bhuñjati, alabhamāno na bhuñjati, vassāvāsikam-pi aññam-pi yaṁ kiñci labhitvā tesaṁ yeva deti. Tehi paribhuttaṁ jiṇṇapilotikaṁ gahetvā aggaḷaṁ datvā rajitvā sayaṁ paribhuñjati. Bhikkhalabhanadivasehi panassa alabhanadivasā bahū ahesuṁ. Athassa nivāsanapārupanaṁ atilūkhaṁ hoti.

Iti so mātāpitaro paṭijagganto yeva aparabhāge kiso uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto ahosi. Atha naṁ sandiṭṭhasambhattā bhikkhū pucchiṁsu: “Āvuso, pubbe tava sarīravaṇṇo sobhati, idāni pana kiso uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto, byādhi te nu kho uppanno” ti. So: “Natthi me, āvuso, byādhi, apica pana palibodho me atthī” ti taṁ pavattiṁ ārocesi. Atha naṁ te bhikkhū āhaṁsu: “Āvuso, bhagavā saddhādeyyaṁ vinipātetuṁ na deti, tvaṁ pana saddhādeyyaṁ gahetvā gihīnaṁ dadamāno ayuttaṁ karosī” ti.


Satthā pana taṁ bhikkhuṁ pakkosāpetvā: “Saccaṁ kira tvaṁ bhikkhu gihī posesī” ti pucchitvā: “Saccaṁ, bhante” ti vutte: “Kiṁ te hontī” ti vatvā: “Mātāpitaro me, bhante” ti vutte: “Sādhu bhikkhu, porāṇakapaṇḍitā tiracchānā hutvā suvayoniyaṁ nibbattitvā pi jiṇṇe mātāpitaro kulāvake nipajjāpetvā mukhatuṇḍakena gocaraṁ āharitvā posesun”-ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte rājagahe magadharājā nāma rajjaṁ kāresi. Tadā nagarato pubbuttaradisāya sāliddiyo nāma brāhmaṇagāmo ahosi. Tassa pubbuttaradisāya magadhakhettaṁ atthi, tattha kosiyagotto nāma sāliddiyavāsī brāhmaṇo sahassakarīsamattaṁ khettaṁ gahetvā sāliṁ vapāpesi. Uṭṭhite ca pana sasse vatiṁ thiraṁ kāretvā kassaci paṇṇāsakarīsamattaṁ, kassaci saṭṭhikarīsamattanti evaṁ pañcasatakarīsamattaṁ khettaṁ attano purisānaṁ yeva ārakkhaṇatthāya datvā sesaṁ {4.277} pañcasatakarīsamattaṁ khettaṁ bhatiṁ katvā ekassa bhatakassa adāsi. So tattha kuṭiṁ katvā rattindivaṁ vasati. Khettassa pana pubbuttaradisābhāge ekasmiṁ sānupabbate mahantaṁ simbalivanaṁ atthi, tattha anekāni suvasatāni vasanti. Tadā bodhisatto tasmiṁ suvasaṅghe suvarañño putto hutvā nibbatti. So vayappatto abhirūpo thāmasampanno sakaṭanābhipamāṇasarīro ahosi. Athassa pitā mahallakakāle: “Ahaṁ idāni dūraṁ gantuṁ na sakkomi, tvaṁ imaṁ gaṇaṁ pariharā” ti gaṇaṁ niyyādesi. So punadivasato paṭṭhāya mātāpitūnaṁ gocaratthāya gantuṁ nādāsi, suvagaṇaṁ pariharanto himavantaṁ gantvā sayaṁjātasālivane yāvadatthaṁ sāliṁ khāditvā āgamanakāle mātāpitūnaṁ pahonakaṁ gocaraṁ āharitvā mātāpitaro posesi.

Athassa ekadivasaṁ suvā ārocesuṁ: “Pubbe imasmiṁ kāle magadhakhette sāli paccati, idāni kiṁ nu kho jātan”-ti? “Tena hi jānāthā” ti dve suve pahiṇiṁsu. Te gantvā magadhakhette otarantā tassa bhatiyā rakkhaṇapurisassa khette otaritvā sāliṁ khāditvā ekaṁ sālisīsaṁ ādāya simbalivanaṁ gantvā sālisīsaṁ mahāsattassa pādamūle ṭhapetvā: “Tattha evarūpo sālī” ti vadiṁsu. So punadivase suvagaṇaparivuto tattha gantvā tasmiṁ bhatakassa khette otari. So pana puriso suve sāliṁ khādante disvā ito cito ca dhāvitvā vārento pi vāretuṁ na sakkoti. Sesā suvā yāvadatthaṁ sāliṁ khāditvā tucchamukhāva gacchanti. Suvarājā pana bahūni sālisīsāni ekato katvā tehi parivuto hutvā āharitvā mātāpitūnaṁ deti. Suvā punadivasato paṭṭhāya tattheva sāliṁ khādiṁsu. Atha so puriso: “Sace ime aññaṁ {4.278} katipāhaṁ evaṁ khādissanti, kiñci na bhavissati, brāhmaṇo sāliṁ agghāpetvā mayhaṁ iṇaṁ karissati, gantvā tassa ārocessāmī” ti sālimuṭṭhinā saddhiṁ tathārūpaṁ paṇṇākāraṁ gahetvā sāliddiyagāmaṁ gantvā brāhmaṇaṁ passitvā vanditvā paṇṇākāraṁ datvā ekamantaṁ ṭhito: “Kiṁ, bho purisa, sampannaṁ sālikhettan”-ti puṭṭho: “Āma, brāhmaṇa, sampannan”-ti vatvā dve gāthā abhāsi:

1. Sampannaṁ sālikedāraṁ, suvā bhuñjanti kosiya,
Paṭivedemi te brahme, na ne vāretumussahe.

2. Eko ca tattha sakuṇo, yo nesaṁ sabbasundaro,
Bhutvā sāliṁ yathākāmaṁ, tuṇḍenādāya gacchatī ti.

Tattha sampannan-ti paripuṇṇaṁ avekallaṁ. Sālikedāran-ti sālikhettaṁ. Sabbasundaro ti sabbehi koṭṭhāsehi sundaro rattatuṇḍo jiñjukasannibhaakkhi rattapādo tīhi rattarājīhi parikkhittagīvo mahāmayūrapamāṇo so yāvadatthaṁ sāliṁ khāditvā aññaṁ tuṇḍena gahetvā gacchatīti.

Brāhmaṇo tassa kathaṁ sutvā suvarāje sinehaṁ uppādetvā khettapālaṁ pucchi: “Ambho purisa, pāsaṁ oḍḍetuṁ jānāsī” ti? “Āma, jānāmī” ti. Atha naṁ gāthāya ajjhabhāsi:

3. Oḍḍentu vālapāsāni, yathā bajjhetha so dijo,
Jīvañca naṁ gahetvāna, ānayehi mamantike ti.

Tattha oḍḍentū ti oḍḍayantu. Vālapāsānī ti assavālādirajjumayapāsāni. Jīvañca nan-ti jīvantaṁ eva naṁ. Ānayehī ti ānehi.

Taṁ sutvā khettapālo sāliṁ agghāpetvā iṇassa akatabhāvena tuṭṭho gantvā assavāle vaṭṭetvā: “Ajja imasmiṁ ṭhāne otarissatī” ti suvarañño otaraṇaṭṭhānaṁ sallakkhetvā punadivase pāto va cāṭipamāṇaṁ pañjaraṁ katvā pāsañca oḍḍetvā suvānaṁ āgamanaṁ olokento kuṭiyaṁ nisīdi. Suvarājā pi suvagaṇaparivuto āgantvā aloluppacāratāya hiyyo khāditaṭṭhāne {4.279} oḍḍitapāse pādaṁ pavesanto va otari. So attano baddhabhāvaṁ ñatvā cintesi: “Sacāhaṁ idāneva baddharavaṁ ravissāmi, ñātakāme bhayatajjitā gocaraṁ aggahetvāva palāyissanti, yāva etesaṁ gocaraggahaṇaṁ, tāva adhivāsessāmī” ti. So tesaṁ suhitabhāvaṁ ñatvā maraṇabhayatajjito hutvā tikkhattuṁ baddharavaṁ ravi. Atha sabbe te suvā palāyiṁsu. Suvarājā: “Ettakesu me ñātakesu nivattitvā olokento eko pi natthi, kiṁ nu kho mayā pāpaṁ katan”-ti vilapanto gāthamāha.

4. Ete bhutvā pivitvā ca, pakkamanti vihaṅgamā,
Eko baddhosmi pāsena, kiṁ pāpaṁ pakataṁ mayā ti.

Khettapālo suvarājassa baddharavaṁ suvānañca ākāse pakkhandanasaddaṁ sutvā: “Kiṁ nu kho” ti kuṭiyā oruyha pāsāṭṭhānaṁ gantvā suvarājānaṁ disvā: “Yasseva me pāso oḍḍito, sveva baddho” ti tuṭṭhamānaso suvarājānaṁ pāsato mocetvā dve pāde ekato bandhitvā daḷhaṁ ādāya sāliddiyagāmaṁ gantvā suvarājaṁ brāhmaṇassa adāsi. Brāhmaṇo balavasinehena mahāsattaṁ ubhohi hatthehi daḷhaṁ gahetvā aṅke nisīdāpetvā tena saddhiṁ sallapanto dve gāthā abhāsi:

5. Udaraṁ nūna aññesaṁ, suva accodaraṁ tava,
Bhutvā sāliṁ yathākāmaṁ, tuṇḍenādāya gacchasi.

6. Koṭṭhaṁ nu tattha pūresi, suva veraṁ nu te mayā,
Puṭṭho me samma akkhāhi, kuhiṁ sāliṁ nidāhasī ti.

Tattha udaraṁ nūnā ti aññesaṁ udaraṁ udaram-eva maññe, tava udaraṁ pana atiudaraṁ. Tatthā ti tasmiṁ simbalivane. Pūresī ti vassārattatthāya pūresi. Nidāhasī ti nidhānaṁ katvā ṭhapesi, “nidhīyasī” ti pi pāṭho.

Taṁ sutvā suvarājā madhurāya manussabhāsāya sattamaṁ gāthamāha.

7. Na {4.280} me veraṁ tayā saddhiṁ, koṭṭho mayhaṁ na vijjati,
Iṇaṁ muñcāmiṇaṁ dammi, sampatto koṭasimbaliṁ,
Nidhim-pi tattha nidahāmi, evaṁ jānāhi kosiyā ti.

Tattha iṇaṁ muñcāmiṇaṁ dammī ti tava sāliṁ haritvā iṇaṁ muñcāmi ceva dammi cāti vadati. Nidhimpī ti ekaṁ tattha simbalivane anugāmikanidhim-pi nidahāmi.

Atha naṁ brāhmaṇo pucchi:

8. Kīdisaṁ te iṇadānaṁ, iṇamokkho ca kīdiso,
Nidhinidhānamakkhāhi, atha pāsā pamokkhasī ti.

Tattha iṇadānan-ti iṇassa dānaṁ. Nidhinidhānan-ti nidhino nidhānaṁ.

Evaṁ brāhmaṇena puṭṭho suvarājā tassa byākaronto catasso gāthā abhāsi:

9. Ajātapakkhā taruṇā, puttakā mayha kosiya,
Te maṁ bhatā bharissanti, tasmā tesaṁ iṇaṁ dade.

10. Mātā pitā ca me vuddhā, jiṇṇakā gatayobbanā,
Tesaṁ tuṇḍena hātūna, muñce pubbakataṁ iṇaṁ.

11. Aññe pi tattha sakuṇā, khīṇapakkhā sudubbalā,
Tesaṁ puññatthiko dammi, taṁ nidhiṁ āhu paṇḍitā.

12. Īdisaṁ me iṇadānaṁ, iṇamokkho ca īdiso,
Nidhinidhānamakkhāmi, evaṁ jānāhi kosiyā ti.

Tattha hātūnā ti haritvā. Taṁ nidhin-ti taṁ puññakammaṁ paṇḍitā anugāmikanidhiṁ nāma kathenti. Nidhinidhānan-ti nidhino nidhānaṁ, “nidhānanidhin”-ti pi pāṭho, ayamevattho.

Brāhmaṇo mahāsattassa dhammakathaṁ sutvā pasannacitto dve gāthā abhāsi.

13. Bhaddako vatayaṁ pakkhī, dijo paramadhammiko,
Ekaccesu manussesu, ayaṁ dhammo na vijjati.

14. Bhuñja {4.281} sāliṁ yathākāmaṁ, saha sabbehi ñātibhi,
Punā pi suva passemu, piyaṁ me tava dassanan-ti.

Tattha bhuñja sālin-ti ito paṭṭhāya nibbhayo hutvā bhuñjāti karīsasahassam-pi tasseva niyyādento evamāha. Passemū ti attano ruciyā āgataṁ aññesu pi divasesu taṁ passeyyāmāti.

Evaṁ brāhmaṇo mahāsattaṁ yācitvā piyaputtaṁ viya muducittena olokento pādato bandhanaṁ mocetvā satapākatelena pāde makkhetvā bhaddapīṭhe nisīdāpetvā kañcanataṭṭake madhulāje khādāpetvā sakkharodakaṁ pāyesi. Athassa suvarājā: “Appamatto hohi, brāhmaṇā” ti vatvā ovādaṁ dento āha:

15. Bhuttañca pītañca tavassamamhi, ratī ca no kosiya te sakāse,
Nikkhittadaṇḍesu dadāhi dānaṁ, jiṇṇe ca mātāpitaro bharassū ti.

Tattha tavassamamhī ti tava nivesane. Ratī ti abhirati.

Taṁ sutvā brāhmaṇo tuṭṭhamānaso udānaṁ udānento gāthamāha.

16. Lakkhī vata me udapādi ajja, yo addasāsiṁ pavaraṁ dijānaṁ,
Suvassa sutvāna subhāsitāni, kāhāmi puññāni anappakānī ti.

Tattha lakkhī ti sirī pi puññam-pi paññā pi.

Mahāsatto brāhmaṇena attano dinnaṁ karīsasahassamattaṁ paṭikkhipitvā aṭṭhakarīsam-eva gaṇhi. Brāhmaṇo thambhe nikhanitvā tassa khettaṁ niyyādetvā gandhamālādīhi pūjetvā khamāpetvā: “Gaccha sāmi, assumukhe rodamāne mātāpitaro assāsehī” ti vatvā taṁ uyyojesi. So tuṭṭhamānaso sālisīsaṁ ādāya gantvā mātāpitūnaṁ purato nikkhipitvā: “Ammatātā, uṭṭhethā” ti āha. Te assumukhā rodamānā uṭṭhahiṁsu, tāvadeva suvagaṇā {4.282} sannipatitvā: “Kathaṁ muttosi, devā” ti pucchiṁsu. So tesaṁ sabbaṁ vitthārato kathesi. Kosiyo pi suvarañño ovādaṁ sutvā tato paṭṭhāya dhammikasamaṇabrāhmaṇānaṁ mahādānaṁ paṭṭhapesi. Tamatthaṁ pakāsento satthā osānagāthamāha.

17. So kosiyo attamano udaggo, annañca pānañcabhisaṅkharitvā,
Annena pānena pasannacitto, santappayi samaṇabrāhmaṇe cā ti.

Tattha santappayī ti gahitagahitāni bhājanāni pūrento santappesīti.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā: “Evaṁ bhikkhu mātāpitūnaṁ posanaṁ nāma paṇḍitānaṁ vaṁso” ti vatvā saccāni pakāsetvā jātakaṁ samodhānesi, saccapariyosāne so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. Tadā suvagaṇā buddhaparisā ahesuṁ, mātāpitaro mahārājakulāni, khettapālo channo, brāhmaṇo ānando, suvarājā pana aham-eva ahosinti.

Sālikedārajātakavaṇṇanā paṭhamā