Ja 489: Surucijātakavaṇṇanā

Mahesī surucino bhariyā ti idaṁ satthā sāvatthiṁ upanissāya migāramātupāsāde viharanto visākhāya mahāupāsikāya laddhe aṭṭha vare ārabbha kathesi. Sā hi ekadivasaṁ jetavane dhammakathaṁ sutvā bhagavantaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghena svātanāya nimantetvā pakkāmi. Tassā pana rattiyā accayena cātuddīpiko mahāmegho pāvassi {4.315}. Bhagavā bhikkhū āmantetvā: “Yathā, bhikkhave, jetavane vassati, evaṁ catūsu dīpesu vassati, ovassāpetha, bhikkhave, kāyaṁ, ayaṁ pacchimako cātuddīpiko mahāmegho” ti vatvā ovassāpitakāyehi bhikkhūhi saddhiṁ iddhibalena jetavane antarahito visākhāya koṭṭhake pāturahosi. Upāsikā: “Acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā, yatra hi nāma jāṇukamattesu pi oghesu vattamānesu kaṭimattesu pi oghesu vattamānesu na hi nāma ekabhikkhussa pi pādā vā cīvarāni vā allāni bhavissantī” ti haṭṭhā udaggā buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ parivisitvā katabhattakiccaṁ bhagavantaṁ etad-avoca: “Aṭṭhāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ varāni yācāmī” ti. “Atikkantavarā kho, visākhe, tathāgatā” ti. “Yāni ca, bhante, kappiyāni yāni ca anavajjānī” ti. “Vadehi visākhe” ti. “Icchāmahaṁ, bhante, bhikkhusaṅghassa yāvajīvaṁ vassikasāṭikaṁ dātuṁ, āgantukabhattaṁ dātuṁ, gamikabhattaṁ dātuṁ, gilānabhattaṁ dātuṁ, gilānupaṭṭhākabhattaṁ dātuṁ, gilānabhesajjaṁ dātuṁ, dhuvayāguṁ dātuṁ, bhikkhunisaṅghassa yāvajīvaṁ udakasāṭikaṁ dātun”-ti.

Satthā: “Kaṁ pana tvaṁ, visākhe, atthavasaṁ sampassamānā tathāgataṁ aṭṭha varāni yācasī” ti pucchitvā tāya varānisaṁse kathite: “Sādhu sādhu, visākhe, sādhu kho tvaṁ, visākhe, imaṁ ānisaṁsaṁ sampassamānā tathāgataṁ aṭṭha varāni yācasī” ti vatvā: “Anujānāmi te, visākhe, aṭṭha varānī” ti aṭṭha vare datvā anumodanaṁ katvā pakkāmi. Athekadivasaṁ satthari pubbārāme viharante bhikkhū dhammasabhāyaṁ kathaṁ samuṭṭhāpesuṁ: “Āvuso, visākhā mahāupāsikā mātugāmattabhāve ṭhatvā pi dasabalassa santike aṭṭha vare labhi, aho mahāguṇā” ti. Satthā āgantvā: “Kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā” ti pucchitvā: “Imāya nāmā” ti vutte: “Na, bhikkhave, visākhā idāneva mama santikā vare labhati, pubbepesā labhiyevā” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte mithilāyaṁ suruci nāma rājā rajjaṁ kārento puttaṁ paṭilabhitvā tassa: “Surucikumāro” tveva nāmaṁ akāsi. So vayappatto: “Takkasilāyaṁ sippaṁ uggaṇhissāmī” ti gantvā nagaradvāre sālāyaṁ nisīdi. Bārāṇasirañño pi putto brahmadattakumāro {4.316} nāma tatheva gantvā surucikumārassa nisinnaphalake yeva nisīdi. Te aññamaññaṁ pucchitvā vissāsikā hutvā ekato va ācariyassa santikaṁ gantvā ācariyabhāgaṁ datvā sippaṁ paṭṭhapetvā na cirasseva niṭṭhitasippā ācariyaṁ āpucchitvā thokaṁ maggaṁ ekato va gantvā dvedhāpathe ṭhitā aññamaññaṁ āliṅgitvā mittadhammānurakkhaṇatthaṁ katikaṁ kariṁsu: “Sace mama putto jāyati, tava dhītā, tava putto, mama dhītā, tesaṁ āvāhavivāhaṁ karissāmā” ti. Tesu rajjaṁ kārentesu surucimahārājassa putto jāyi, “surucikumāro” tvevassa nāmaṁ kariṁsu. Brahmadattassa dhītā jāyi, “sumedhā” tissā nāmaṁ kariṁsu.

Surucikumāro vayappatto takkasilāyaṁ gantvā sippaṁ uggaṇhitvā āgacchi. Atha naṁ pitā rajje abhisiñcitukāmo hutvā: “Sahāyassa kira me bārāṇasirañño dhītā atthi, tamevassa aggamahesiṁ karissāmī” ti tassā atthāya bahuṁ paṇṇākāraṁ datvā amacce pesesi. Tesaṁ anāgatakāle yeva bārāṇasirājā deviṁ pucchi: “Bhadde, mātugāmassa nāma kiṁ atirekadukkhan”-ti? “Sapattirosadukkhaṁ devā” ti. “Tena hi, bhadde, amhākaṁ ekaṁ dhītaraṁ sumedhādeviṁ tamhā dukkhā mocetvā yo etaṁ ekikam-eva gaṇhissati, tassa dassāmā” ti āha. So tehi amaccehi āgantvā tassā nāme gahite: “Tātā, kāmaṁ mayā pubbe mayhaṁ sahāyassa paṭiññā katā, imaṁ pana mayaṁ itthighaṭāya antare na khipitukāmā, yo etaṁ ekikam-eva gaṇhāti, tassa dātukāmamhā” ti āha. Te rañño santikaṁ pahiṇiṁsu. Rājā pana: “Amhākaṁ rajjaṁ mahantaṁ, sattayojanikaṁ mithilanagaraṁ, tīṇi yojanasatāni raṭṭhaparicchedo, heṭṭhimantena soḷasa itthisahassāni laddhuṁ vaṭṭatī” ti vatvā na rocesi.

Surucikumāro pana sumedhāya rūpasampadaṁ sutvā savanasaṁsaggena {4.317} bajjhitvā: “Ahaṁ taṁ ekikam-eva gaṇhissāmi, na mayhaṁ itthighaṭāya attho, tam-eva ānentū” ti mātāpitūnaṁ pesesi. Te tassa manaṁ abhinditvā bahuṁ dhanaṁ pesetvā mahantena parivārena taṁ ānetvā kumārassa aggamahesiṁ katvā ekato va abhisiñciṁsu. So surucimahārājā nāma hutvā dhammena rajjaṁ kārento tāya saddhiṁ piyasaṁvāsaṁ vasi. Sā pana dasa vassasahassāni tassa gehe vasantī neva puttaṁ, na dhītaraṁ labhi. Atha nāgarā sannipatitvā rājaṅgaṇe upakkositvā: “Kimetan”-ti vutte: “Rañño doso natthi, vaṁsānupālako pana vo putto na vijjati, tumhākaṁ ekāva devī, rājakule ca nāma heṭṭhimantena soḷasahi itthisahassehi bhavitabbaṁ, itthighaṭaṁ gaṇha, deva, addhā tāsu puññavatī puttaṁ labhissatī” ti vatvā: “Tātā, kiṁ kathetha, ‘ahaṁ aññaṁ na gaṇhissāmī’ ti paṭiññaṁ datvā mayā esā ānītā, na sakkā musāvādaṁ kātuṁ, na mayhaṁ itthighaṭāya attho” ti raññā paṭikkhittā pakkamiṁsu.

Sumedhā taṁ kathaṁ sutvā: “Rājā tāva saccavāditāya aññā itthiyo na ānesi, aham-eva panassa ānessāmī” ti rañño mātusamabhariyaṭṭhāne ṭhatvā attano ruciyāva khattiyakaññānaṁ sahassaṁ, amaccakaññānaṁ sahassaṁ, gahapatikaññānaṁ sahassaṁ, sabbasamayanāṭakitthīnaṁ sahassanti cattāri itthisahassāni ānesi. Tā pi dasa vassasahassāni rājakule vasitvā neva puttaṁ, na dhītaraṁ labhiṁsu. Etenevupāyena aparāni pi tikkhattuṁ cattāri cattāri sahassāni ānesi. Tā pi neva puttaṁ, na dhītaraṁ labhiṁsu. Ettāvatā soḷasa itthisahassāni ahesuṁ. Cattālīsa vassasahassāni atikkamiṁsu, tāni tāya ekikāya vutthehi dasahi sahassehi saddhiṁ paññāsa vassasahassāni honti. Atha nāgarā sannipatitvā puna upakkositvā: “Kimetan”-ti vutte: “Deva, tumhākaṁ itthiyo {4.318} puttaṁ patthetuṁ āṇāpethā” ti vadiṁsu. Rājā: “Sādhū” ti sampaṭicchitvā: “Tumhe puttaṁ patthethā” ti āha. Tā tato paṭṭhāya puttaṁ patthayamānā nānādevatā namassanti, nānāvatāni caranti, putto nuppajjateva. Atha rājā sumedhaṁ āha: “Bhadde, tvam-pi puttaṁ patthehī” ti. Sā: “Sādhū” ti pannarasauposathadivase aṭṭhaṅgasamannāgataṁ uposathaṁ samādāya sirigabbhe sīlāni āvajjamānā kappiyamañcake nisīdi. Sesā ajavatagovatā hutvā puttaṁ alabhitvā uyyānaṁ agamaṁsu.

Sumedhāya sīlatejena sakkassa bhavanaṁ kam pi. Tadā sakko āvajjento: “Sumedhā puttaṁ pattheti, puttamassā dassāmi, na kho pana sakkā yaṁ vā taṁ vā dātuṁ, anucchavikamassā puttaṁ upadhāressāmī” ti upadhārento naḷakāradevaputtaṁ passi. So hi puññasampanno satto purimattabhāve bārāṇasiyaṁ vasanto vappakāle khettaṁ gacchanto ekaṁ paccekabuddhaṁ disvā dāsakammakare: “Vapathā” ti pahiṇi. Sayaṁ nivattitvā paccekabuddhaṁ gehaṁ netvā bhojetvā puna gaṅgātīraṁ ānetvā puttena saddhiṁ ekato hutvā udumbarabhittipādaṁ naḷabhittikaṁ paṇṇasālaṁ katvā dvāraṁ yojetvā caṅkamaṁ katvā paccekabuddhaṁ tattheva temāsaṁ vasāpetvā vutthavassaṁ dve pitāputtā ticīvarena acchādetvā uyyojesuṁ. Eteneva niyāmena sattaṭṭha paccekabuddhe tāya paṇṇasālāya vasāpetvā ticīvarāni adaṁsu. “Dve pitāputtā naḷakārā hutvā gaṅgātīre veḷuṁ upadhārentā paccekabuddhaṁ disvā evamakaṁsū” ti pi vadanti yeva.

Te kālaṁ katvā tāvatiṁsabhavane nibbattitvā chasu kāmāvacarasaggesu anulomapaṭilomena mahantaṁ devissariyaṁ anubhavantā vicaranti. Te tato cavitvā uparidevaloke nibbattitukāmā honti. Sakko tathā gatabhāvaṁ ñatvā tesu ekassa {4.319} vimānadvāraṁ gantvā taṁ āgantvā vanditvā ṭhitaṁ āha: “mārisa, tayā manussalokaṁ gantuṁ vaṭṭatī” ti. “Mahārāja, manussaloko nāma jeguccho paṭikūlo, tattha ṭhitā dānādīni puññāni katvā devalokaṁ patthenti, tattha gantvā kiṁ karissāmī” ti. “Mārisa, devaloke paribhuñjitabbasampattiṁ manussaloke paribhuñjissasi, pañcavīsatiyojanubbedhe navayojanaāyāme aṭṭhayojanavitthāre ratanapāsāde vasissasi, adhivāsehī” ti. So adhivāsesi. Sakko tassa paṭiññaṁ gahetvā isivesena rājuyyānaṁ gantvā tāsaṁ itthīnaṁ upari ākāse caṅkamanto attānaṁ dassetvā: “Kassāhaṁ puttavaraṁ dammi, kā puttavaraṁ gaṇhissatī” ti āha. “Bhante, mayhaṁ dehi, mayhaṁ dehī” ti soḷasa itthisahassāni hatthe ukkhipiṁsu. Tato sakko āha: “ahaṁ sīlavatīnaṁ puttaṁ dammi, tumhākaṁ kiṁ sīlaṁ, ko ācāro” ti. Tā ukkhittahatthe samañchitvā: “Sace sīlavatiyā dātukāmo, sumedhāya santikaṁ gacchāhī” ti vadiṁsu. So ākāseneva gantvā tassā vāsāgāre sīhapañjare aṭṭhāsi.

Athassā tā itthiyo ārocesuṁ: “Etha, devi, sakko devarājā ‘tumhākaṁ puttavaraṁ dassāmī’ ti ākāsenāgantvā sīhapañjare ṭhito” ti. Sā garuparihārenāgantvā sīhapañjaraṁ ugghāṭetvā: “Saccaṁ kira, bhante, tumhe sīlavatiyā puttavaraṁ dethā” ti āha. “Āma devī” ti. “Tena hi mayhaṁ dethā” ti. “Kiṁ pana te sīlaṁ, kathehi, sace me ruccati, dassāmi te puttavaran”-ti. Sā tassa vacanaṁ sutvā: “Tena hi suṇāhī” ti vatvā attano sīlaguṇaṁ kathentī pannarasa gāthā abhāsi:

1. Mahesī surucino bhariyā, ānītā paṭhamaṁ ahaṁ,
Dasa vassasahassāni, yaṁ maṁ surucimānayi.

2. Sāhaṁ brāhmaṇa rājānaṁ, vedehaṁ mithilaggahaṁ,
Nābhijānāmi kāyena, vācāya uda cetasā,
Suruciṁ atimaññittha, āvi vā yadi vā raho.

3. Etena {4.320} saccavajjena, putto uppajjataṁ ise,
Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā.

4. Bhattu mama sassu mātā, pitā cā pi ca sassuro,
Te maṁ brahme vinetāro, yāva aṭṭhaṁsu jīvitaṁ.

5. Sāhaṁ ahiṁsāratinī, kāmasā dhammacārinī,
Sakkaccaṁ te upaṭṭhāsiṁ, rattindivamatanditā.

6. Etena saccavajjena, putto uppajjataṁ ise,
Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā.

7. Soḷasitthisahassāni, sahabhariyāni brāhmaṇa,
Tāsu issā vā kodho vā, nāhu mayhaṁ kudācanaṁ.

8. Hitena tāsaṁ nandāmi, na ca me kāci appiyā,
Attānaṁvānukampāmi, sadā sabbā sapattiyo.

9. Etena saccavajjena, putto uppajjataṁ ise,
Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā.

10. Dāse kammakare pesse, ye caññe anujīvino,
Pesemi sahadhammena, sadā pamuditindriyā.

11. Etena saccavajjena, putto uppajjataṁ ise,
Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā.

12. Samaṇe brāhmaṇe cā pi, aññe cā pi vanibbake,
Tappemi annapānena, sadā payatapāṇinī.

13. Etena saccavajjena, putto uppajjataṁ ise,
Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā.

14. Cātuddasiṁ pañcaddasiṁ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī,
Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṁ,
Uposathaṁ upavasāmi, sadā sīlesu saṁvutā.

15. Etena saccavajjena, putto uppajjataṁ ise,
Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā ti.

Tattha mahesī ti aggamahesī. Surucino ti surucirañño. Paṭhaman-ti soḷasannaṁ itthisahassānaṁ sabbapaṭhamaṁ. Yaṁ man-ti yasmiṁ kāle maṁ suruci ānayi, tato paṭṭhāya ahaṁ dasa vassasahassāni ekikāva imasmiṁ gehe vasiṁ. Atimaññitthā ti muhuttam-pi sammukhā vā parammukhā vā atimaññinti idaṁ atikkamitvā maññanaṁ na jānāmi na sarāmi. Ise ti taṁ ālapati.

Te man-ti sasuro ca sassu cāti te ubho pi maṁ vinetāro, tehi vinītā amhi, te {4.321} me yāva jīviṁsu, tāva ovādamadaṁsu. Ahiṁsāratinī ti ahiṁsāsaṅkhātāya ratiyā samannāgatā. Mayā hi kunthakipilliko pi na hiṁsitapubbo. Kāmasā ti ekanteneva. Dhammacārinī ti dasakusalakammapathesu pūremi. Upaṭṭhāsin-ti pādaparikammādīni kiccāni karontī upaṭṭhahiṁ.

Sahabhariyānī ti mayā saha ekasāmikassa bhariyabhūtāni. Nāhū ti kilesaṁ nissāya issādhammo vā kodhadhammo vā mayhaṁ na bhūtapubbo. Hitenā ti yaṁ tāsaṁ hitaṁ, teneva nandāmi, ure vutthadhītaro viya tā disvā tussāmi. Kācī ti tāsu ekā pi mayhaṁ appiyā nāma natthi, sabbā pi piyakā yeva. Anukampāmī ti muducittena sabbā soḷasasahassā pi tā attānaṁ viya anukampāmi.

Sahadhammenā ti nayena kāraṇena yo yaṁ kātuṁ sakkoti, taṁ tasmiṁ kamme payojemī ti attho. Pamuditindriyā ti pesentī ca niccaṁ pamuditindriyāva hutvā pesemi, “are duṭṭha dāsa idaṁ nāma karohī’ ti evaṁ kujjhitvā na me koci katthaci pesitapubbo. Payatapāṇinī ti dhotahatthā pasāritahatthāva hutvā. Pāṭihāriyapakkhañcā ti aṭṭhamīcātuddasīpannarasīnaṁ paccuggamanānuggamanavasena cattāro divasā. Sadā ti niccakālaṁ pañcasu sīlesu saṁvutā, tehi pihitago pitattabhāvāva homīti.

Evaṁ tassā gāthāya satena pi sahassena pi vaṇṇiyamānānaṁ guṇānaṁ pamāṇaṁ nāma natthi, tāya pannarasahi gāthāhi attano guṇānaṁ vaṇṇitakāle yeva sakko attano bahukaraṇīyatāya tassā kathaṁ avicchinditvā: “Pahūtā abbhutā yeva te guṇā” ti taṁ pasaṁsanto gāthādvayamāha:

16. Sabbeva te dhammaguṇā, rājaputti yasassini,
Saṁvijjanti tayi bhadde, ye tvaṁ kittesi attani.

17. Khattiyo jātisampanno, abhijāto yasassimā,
Dhammarājā videhānaṁ, putto uppajjate tavā ti.

Tattha dhammaguṇā ti sabhāvaguṇā bhūtaguṇā. Saṁvijjantī ti ye tayā vuttā, te sabbeva tayi upalabbhanti. Abhijāto ti atijāto suddhajāto. Yasassimā ti yasasampannena parivārasampannena samannāgato. Uppajjate ti evarūpo putto tava uppajjissati, mā cintayīti.

Sā tassa vacanaṁ sutvā somanassajātā taṁ pucchantī dve gāthā abhāsi:

18. Dummī {4.322} rajojalladharo, aghe vehāyasaṁ ṭhito,
Manuññaṁ bhāsase vācaṁ, yaṁ mayhaṁ hadayaṅgamaṁ.

19. Devatānusi saggamhā, isi vāsi mahiddhiko,
Ko vāsi tvaṁ anuppatto, attānaṁ me pavedayā ti.

Tattha dummī ti anañjitāmaṇḍito sakko āgacchanto ramaṇīyena tāpasavesena āgato, pabbajitavesena āgatattā pana sā evamāha. Aghe ti appaṭighe ṭhāne. Yaṁ mayhan-ti yaṁ etaṁ manuññaṁ vācaṁ mayhaṁ bhāsasi, taṁ bhāsamāno tvaṁ devatānusi saggamhā idhāgato. Isi vāsi mahiddhiko ti yakkhādīsu ko vā tvaṁ asi idhānuppatto, attānaṁ me pavedaya, yathābhūtaṁ kathehīti vadati.

Sakko tassā kathento cha gāthā abhāsi:

20. Yaṁ devasaṅghā vandanti, sudhammāyaṁ samāgatā,
Sohaṁ sakko sahassakkho, āgatosmi tavantike.

21. Itthiyo jīvalokasmiṁ, yā hoti samacārinī,
Medhāvinī sīlavatī, sassudevā patibbatā.

22. Tādisāya sumedhāya, sucikammāya nāriyā,
Devā dassanamāyanti, mānusiyā amānusā.

23. Tvañca bhadde suciṇṇena, pubbe sucaritena ca,
Idha rājakule jātā, sabbakāmasamiddhinī.

24. Ayañca te rājaputti, ubhayattha kaṭaggaho,
Devalokūpapattī ca, kittī ca idha jīvite.

25. Ciraṁ sumedhe sukhinī, dhammamattani pālaya,
Esāhaṁ tidivaṁ yāmi, piyaṁ me tava dassanan-ti.

Tattha sahassakkho ti atthasahassassa taṁmuhuttaṁ dassanavasena sahassakkho. Itthiyo ti itthī. Samacārinī ti tīhi dvārehi samacariyāya samannāgatā. Tādisāyā ti tathārūpāya. Sumedhāyā ti supaññāya. Ubhayattha kaṭaggaho ti ayaṁ tava imasmiñca attabhāve anāgate ca jayaggāho. Tesu anāgate devalokuppatti ca idha jīvite pavattamāne kitti cāti ayaṁ ubhayattha kaṭaggaho nāma. Dhamman-ti evaṁ sabhāvaguṇaṁ ciraṁ attani pālaya. Esāhan-ti eso ahaṁ. Piyaṁ me ti mayhaṁ tava dassanaṁ piyaṁ.

Devaloke {4.323} pana me kiccakaraṇīyaṁ atthi, tasmā gacchāmi, tvaṁ appamattā hohīti tassā ovādaṁ datvā pakkāmi. Naḷakāradevaputto pana paccūsakāle cavitvā tassā kucchiyaṁ paṭisandhiṁ gaṇhi. Sā gabbhassa patiṭṭhitabhāvaṁ ñatvā rañño ārocesi, rājā gabbhassa parihāraṁ adāsi. Sā dasamāsaccayena puttaṁ vijāyi, “mahāpanādo” tissa nāmaṁ kariṁsu. Ubhayaraṭṭhavāsino: “Sāmiputtassa no khīramūlan”-ti ekekaṁ kahāpaṇaṁ rājaṅgaṇe khipiṁsu, mahādhanarāsi ahosi. Raññā paṭikkhittāpi: “Sāmiputtassa no vaḍḍhitakāle paribbayo bhavissatī” ti aggahetvāva pakkamiṁsu. Kumāro pana mahāparivārena vaḍḍhitvā vayappatto soḷasavassakāle yeva sabbasippesu nipphattiṁ pāpuṇi. Rājā puttassa vayaṁ oloketvā deviṁ āha: “bhadde, puttassa me rajjābhisekakālo, ramaṇīyamassa pāsādaṁ kāretvā abhisekaṁ karissāmī” ti. Sā: “Sādhu devā” ti sampaṭicchi. Rājā vatthuvijjācariye pakkosāpetvā: “Tātā, vaḍḍhakiṁ gahetvā amhākaṁ nivesanato avidūre puttassa me pāsādaṁ māpetha, rajjena naṁ abhisiñcissāmā” ti āha. Te: “Sādhu, devā” ti bhūmippadesaṁ vīmaṁsanti.

Tasmiṁ khaṇe sakkassa bhavanaṁ uṇhākāraṁ dassesi. So taṁ kāraṇaṁ ñatvā vissakammaṁ āmantetvā: “Gaccha, tāta, mahāpanādakumārassa āyāmena navayojanikaṁ, vitthārato aṭṭhayojanikaṁ, ubbedhena pañcavīsatiyojanikaṁ, ratanapāsādaṁ māpehī” ti pesesi. So vaḍḍhakīvesena vaḍḍhakīnaṁ santikaṁ gantvā: “Tumhe pātarāsaṁ bhuñjitvā ethā” ti te pesetvā daṇḍakena bhūmiṁ pahari, tāvadeva vuttappakāro sattabhūmiko pāsādo uṭṭhahi. Mahāpanādassa pāsādamaṅgalaṁ, chattamaṅgalaṁ, āvāhamaṅgalanti tīṇi maṅgalāni ekato va ahesuṁ. Maṅgalaṭṭhāne ubhayaraṭṭhavāsino sannipatitvā maṅgalacchaṇena satta vassāni vītināmesuṁ. Neva ne rājā uyyojesi, tesaṁ vatthālaṅkārakhādanīyabhojanīyādi {4.324} sabbaṁ rājakulasantakam-eva ahosi. Te sattasaṁvaccharaccayena upakkositvā surucimahārājena: “Kimetan”-ti puṭṭhā: “Mahārāja, amhākaṁ maṅgalaṁ bhuñjantānaṁ satta vassāni gatāni, kadā maṅgalassa osānaṁ bhavissatī” ti āhaṁsu. Tato rājā: “Tātā, puttena me ettakaṁ kālaṁ na hasitapubbaṁ, yadā so hasissati, tadā gamissathā” ti āha. Atha mahājano bheriṁ carāpetvā naṭe sannipātesi. Cha naṭasahassāni sannipatitvā satta koṭṭhāsā hutvā naccantā rājānaṁ hasāpetuṁ nāsakkhiṁsu. Tassa kira dīgharattaṁ dibbanāṭakānaṁ diṭṭhattā tesaṁ naccaṁ amanuññaṁ ahosi.

Tadā bhaṇḍukaṇḍo ca paṇḍukaṇḍo cāti dve nāṭakajeṭṭhakā: “Mayaṁ rājānaṁ hasāpessāmā” ti rājaṅgaṇaṁ pavisiṁsu. Tesu bhaṇḍukaṇḍo tāva rājadvāre mahantaṁ atulaṁ nāma ambaṁ māpetvā suttaguḷaṁ khipitvā tassa sākhāya laggāpetvā suttena atulambaṁ abhiruhi. Atulamboti kira vessavaṇassa ambo. Atha tam-pi vessavaṇassa dāsā gahetvā aṅgapaccaṅgāni chinditvā pātesuṁ, sesanāṭakā tāni samodhānetvā udakena abhisiñciṁsu. So pupphapaṭaṁ nivāsetvā ca pārupitvā ca naccanto va uṭṭhahi. Mahāpanādo tam-pi disvā neva hasi. Paṇḍukaṇḍo naṭo rājaṅgaṇe dārucitakaṁ kāretvā attano parisāya saddhiṁ aggiṁ pāvisi. Tasmiṁ nibbute citakaṁ udakena abhisiñciṁsu. So sapariso pupphapaṭaṁ nivāsetvā ca pārupitvā ca naccanto va uṭṭhahi. Tam-pi disvā rājā neva hasi. Iti taṁ hasāpetuṁ asakkontā manussā upaddutā ahesuṁ.

Sakko taṁ kāraṇaṁ ñatvā: “Gaccha, tāta, mahāpanādaṁ hasāpetvā ehī” ti devanaṭaṁ pesesi. So āgantvā rājaṅgaṇe ākāse ṭhatvā upaḍḍhaaṅgaṁ nāma {4.325} dassesi, eko va hattho, eko va pādo, ekaṁ akkhi, ekā dāṭhā naccati calati phandati, sesaṁ niccalamahosi. Taṁ disvā mahāpanādo thokaṁ hasitaṁ akāsi. Mahājano pana hasanto hasanto hāsaṁ sandhāretuṁ satiṁ paccupaṭṭhāpetuṁ asakkonto aṅgāni vissajjetvā rājaṅgaṇe yeva pati, tasmiṁ kāle maṅgalaṁ niṭṭhitaṁ. Sesamettha: “Panādo nāma so rājā, yassa yūpo suvaṇṇayo” ti mahāpanādajātakena (Ja. 264) vaṇṇetabbaṁ.

Panādo nāma so rājā, yassa yūpo suvaṇṇayo,
Tiriyaṁ soḷasubbedho, uddhamāhu sahassadhā.

Sahassakaṇḍo satageṇḍu, dhajālu haritāmayo,
Anaccuṁ tattha gandhabbā, cha sahassāni sattadhā.

Evametaṁ tadā āsi, yathā bhāsasi bhaddaji,
Sakko ahaṁ tadā āsiṁ, veyyāvaccakaro tavā ti.

Rājā mahāpanādo dānādīni puññāni katvā āyupariyosāne devalokam-eva gato.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā: “Evaṁ, bhikkhave, visākhā pubbe pi mama santikā varaṁ labhiyevā” ti vatvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā mahāpanādo bhaddaji ahosi, sumedhādevī visākhā, vissakammo ānando, sakko pana aham-eva ahosin”-ti.

Surucijātakavaṇṇanā chaṭṭhā