Ja 506: Campeyyajātakavaṇṇanā

Kā nu vijjurivābhāsī ti idaṁ satthā jetavane viharanto uposathakammaṁ ārabbha kathesi. Tadā hi satthā: “Sādhu vo kataṁ upāsakā uposathavāsaṁ vasantehi, porāṇakapaṇḍitā nāgasampattiṁ pahāya uposathavāsaṁ vasiṁsuyevā” ti vatvā tehi yācito atītaṁ āhari.

Atīte aṅgaraṭṭhe aṅge ca magadharaṭṭhe magadhe ca rajjaṁ kārente aṅgamagadharaṭṭhānaṁ antare campā nāma nadī, tattha nāgabhavanaṁ ahosi. Campeyyo nāma nāgarājā rajjaṁ kāresi. Kadāci magadharājā aṅgaraṭṭhaṁ gaṇhāti, kadāci aṅgarājā magadharaṭṭhaṁ. Athekadivasaṁ magadharājā aṅgena saddhiṁ yujjhitvā yuddhaparājito assaṁ āruyha palāyanto aṅgarañño yodhehi anubaddho puṇṇaṁ campānadiṁ patvā: “Parahatthe maraṇato nadiṁ pavisitvā mataṁ seyyo” ti asseneva saddhiṁ nadiṁ otari. Tadā campeyyo nāgarājā antodake ratanamaṇḍapaṁ nimminitvā mahāparivāro mahāpānaṁ pivati. Asso raññā saddhiṁ udake nimujjitvā nāgarañño purato otari. Nāgarājā alaṅkatapaṭiyattaṁ rājānaṁ disvā sinehaṁ uppādetvā āsanā uṭṭhāya: “Mā bhāyi, mahārājā” ti rājānaṁ attano pallaṅke nisīdāpetvā udake nimuggakāraṇaṁ pucchi. Rājā yathābhūtaṁ kathesi. Atha naṁ: “Mā bhāyi, mahārāja, ahaṁ taṁ dvinnaṁ raṭṭhānaṁ sāmikaṁ karissāmī” ti assāsetvā sattāhaṁ mahantaṁ yasaṁ anubhavitvā sattame divase magadharājena saddhiṁ nāgabhavanā nikkhami. Magadharājā nāgarājassānubhāvena aṅgarājānaṁ gahetvā jīvitā voropetvā dvīsu raṭṭhesu rajjaṁ kāresi. Tato paṭṭhāya rañño ca nāgarājassa ca vissāso thiro ahosi. Rājā anusaṁvaccharaṁ campānadītīre {4.455} ratanamaṇḍapaṁ kāretvā mahantena pariccāgena nāgarañño balikammaṁ karoti. So pi mahantena parivārena nāgabhavanā nikkhamitvā balikammaṁ sampaṭicchati. Mahājano nāgarañño sampattiṁ oloketi.

Tadā bodhisatto daliddakule nibbatto rājaparisāya saddhiṁ nadītīraṁ gantvā taṁ nāgarājassa sampattiṁ disvā lobhaṁ uppādetvā taṁ patthayamāno dānaṁ datvā sīlaṁ rakkhitvā campeyyanāgarājassa kālakiriyato sattame divase cavitvā tassa vasanapāsāde sirigabbhe sirisayanapiṭṭhe nibbatti. Sarīraṁ sumanadāmavaṇṇaṁ mahantaṁ ahosi. So taṁ disvā vippaṭisārī hutvā: “Mayā katakusalanissandena chasu kāmasaggesu issariyaṁ koṭṭhe paṭisāmitaṁ dhaññaṁ viya ahosi. Svāhaṁ imissā tiracchānayoniyā paṭisandhiṁ gaṇhiṁ, kiṁ me jīvitenā” ti maraṇāya cittaṁ uppādesi. Atha naṁ sumanā nāma nāgamāṇavikā disvā: “Mahānubhāvo satto nibbatto bhavissatī” ti sesanāgamāṇavikānaṁ saññaṁ adāsi, sabbā nānātūriyahatthā āgantvā tassa upahāraṁ kariṁsu. Tassa taṁ nāgabhavanaṁ sakkabhavanaṁ viya ahosi, maraṇacittaṁ paṭippassambhi, sappasarīraṁ vijahitvā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito sayanapiṭṭhe nisīdi. Athassa tato paṭṭhāya yaso mahā ahosi.

So tattha nāgarajjaṁ kārento aparabhāge vippaṭisārī hutvā: “Kiṁ me imāya tiracchānayoniyā, uposathavāsaṁ vasitvā ito muccitvā manussapathaṁ gantvā saccāni paṭivijjhitvā dukkhassantaṁ karissāmī” ti cintetvā tato paṭṭhāya tasmiṁ yeva pāsāde uposathakammaṁ karoti. Alaṅkatanāgamāṇavikā tassa santikaṁ gacchanti, yebhuyyenassa sīlaṁ bhijjati. So tato paṭṭhāya pāsādā nikkhamitvā uyyānaṁ gacchati. Tā tatrā pi gacchanti, uposatho bhijjateva. So cintesi: “Mayā ito nāgabhavanā nikkhamitvā manussalokaṁ gantvā uposathavāsaṁ vasituṁ vaṭṭatī” ti. So tato paṭṭhāya {4.456} uposathadivasesu nāgabhavanā nikkhamitvā ekassa paccantagāmassa avidūre mahāmaggasamīpe vammikamatthake: “Mama cammādīhi atthikā gaṇhantu, maṁ kīḷāsappaṁ vā kātukāmā karontū” ti sarīraṁ dānamukhe vissajjetvā bhoge ābhujitvā nipanno uposathavāsaṁ vasati. Mahāmaggena gacchantā ca āgacchantā ca taṁ disvā gandhādīhi pūjetvā pakkamanti. Paccantagāmavāsino gantvā: “Mahānubhāvo nāgarājā” ti tassa upari maṇḍapaṁ karitvā samantā vālukaṁ okiritvā gandhādīhi pūjayiṁsu. Tato paṭṭhāya manussā mahāsatte pasīditvā pūjaṁ katvā puttaṁ patthenti, dhītaraṁ patthenti.

Mahāsatto pi uposathakammaṁ karonto cātuddasīpannarasīsu vammikamatthake nipajjitvā pāṭipade nāgabhavanaṁ gacchati. Tassevaṁ uposathaṁ karontassa addhā vītivatto. Ekadivasaṁ sumanā aggamahesī āha: “Deva, tvaṁ manussalokaṁ gantvā uposathaṁ upavasasi, manussaloko ca sāsaṅko sappaṭibhayo, sace te bhayaṁ uppajjeyya, atha mayaṁ yena nimittena jāneyyāma, taṁ no ācikkhāhī” ti. Atha naṁ mahāsatto maṅgalapokkharaṇiyā tīraṁ netvā: “Sace maṁ bhadde, koci paharitvā kilamessati, imissā pokkharaṇiyā udakaṁ āvilaṁ bhavissati, sace supaṇṇo gahessati, udakaṁ pakkuthissati, sace ahituṇḍiko gaṇhissati, udakaṁ lohitavaṇṇaṁ bhavissatī” ti āha. Evaṁ tassā tīṇi nimittāni ācikkhitvā cātuddasīuposathaṁ adhiṭṭhāya nāgabhavanā nikkhamitvā tattha gantvā vammikamatthake nipajji sarīrasobhāya vammikaṁ sobhayamāno. Sarīrañhissa rajatadāmaṁ viya setaṁ ahosi matthako rattakambalageṇḍuko viya. Imasmiṁ pana jātake bodhisattassa sarīraṁ naṅgalasīsapamāṇaṁ ahosi, bhūridattajātake (Ja. 543) ūruppamāṇaṁ, saṅkhapālajātake (Ja. 524) ekadoṇikanāvapamāṇaṁ.

Tadā eko bārāṇasivāsī māṇavo takkasilaṁ gantvā disāpāmokkhassa ācariyassa santike alampāyanamantaṁ {4.457} uggaṇhitvā tena maggena attano gehaṁ gacchanto mahāsattaṁ disvā: “Imaṁ sappaṁ gahetvā gāmanigamarājadhānīsu kīḷāpento dhanaṁ uppādessāmī” ti cintetvā dibbosadhāni gahetvā dibbamantaṁ parivattetvā tassa santikaṁ agamāsi. Dibbamantasutakālato paṭṭhāya mahāsattassa kaṇṇesu ayasalākapavesanakālo viya jāto, matthako sikharena abhimatthiyamāno viya jāto. So: “Ko nu kho eso” ti bhogantarato sīsaṁ ukkhipitvā olokento ahituṇḍikaṁ disvā cintesi: “Mama visaṁ mahantaṁ, sacāhaṁ kujjhitvā nāsavātaṁ vissajjessāmi, etassa sarīraṁ bhasmamuṭṭhi viya vippakirissati, atha me sīlaṁ khaṇḍaṁ bhavissati, na dāni taṁ olokessāmī” ti. So akkhīni nimmīletvā sīsaṁ bhogantare ṭhapesi.

Ahituṇḍiko brāhmaṇo osadhaṁ khāditvā mantaṁ parivattetvā kheḷaṁ mahāsattassa sarīre o pi, osadhānañca mantassa cānubhāvena kheḷena phuṭṭhaphuṭṭhaṭṭhāne phoṭānaṁ uṭṭhānakālo viya jāto. Atha naṁ so naṅguṭṭhe gahetvā kaḍḍhitvā dīghaso nipajjāpetvā ajapadena daṇḍena uppīḷento dubbalaṁ katvā sīsaṁ daḷhaṁ gahetvā nippīḷi, mahāsattassa mukhaṁ vivari. Athassa mukhe kheḷaṁ o pitvā osadhamantaṁ katvā dante bhindi, mukhaṁ lohitassa pūri. Mahāsatto attano sīlabhedabhayena evarūpaṁ dukkhaṁ adhivāsento akkhīni ummīletvā olokanamattam-pi nākari. So pi: “Nāgarājānaṁ dubbalaṁ karissāmī” ti naṅguṭṭhato paṭṭhāyassa aṭṭhīni cuṇṇayamāno viya sakalasarīraṁ madditvā paṭṭakaveṭhanaṁ nāma veṭhesi, tantamajjitaṁ nāma majji, naṅguṭṭhaṁ gahetvā dussapothimaṁ nāma pothesi. Mahāsattassa sakalasarīraṁ lohitamakkhitaṁ ahosi. So mahāvedanaṁ adhivāsesi.

Athassa dubbalabhāvaṁ ñatvā vallīhi peḷaṁ {4.458} karitvā tattha naṁ pakkhipitvā paccantagāmaṁ netvā mahājanamajjhe kīḷāpesi. Nīlādīsu vaṇṇesu vaṭṭacaturassādīsu saṇṭhānesu aṇuṁthūlādīsu pamāṇesu yaṁ yaṁ brāhmaṇo icchati, mahāsatto taṁtadeva katvā naccati, phaṇasataṁ phaṇasahassam-pi karoti yeva. Mahājano pasīditvā bahuṁ dhanaṁ adāsi. Ekadivasam-eva kahāpaṇasahassañceva sahassagghanake ca parikkhāre labhi. Brāhmaṇo ādito va sahassaṁ labhitvā: “Vissajjessāmī” ti cintesi, taṁ pana dhanaṁ labhitvā: “Paccantagāme yeva tāva me ettakaṁ dhanaṁ laddhaṁ, rājarājamahāmaccānaṁ santike bahuṁ dhanaṁ labhissāmī” ti sakaṭañca sukhayānakañca gahetvā sakaṭe parikkhāre ṭhapetvā sukhayānake nisinno mahantena parivārena mahāsattaṁ gāmanigamādīsu kīḷāpento: “Bārāṇasiyaṁ uggasenarañño santike kīḷāpetvā vissajjessāmī” ti agamāsi. So maṇḍūke māretvā nāgarañño deti. Nāgarājā: “Punappunaṁ esa maṁ nissāya māressatī” ti na khādati. Athassa madhulāje adāsi. Mahāsatto: “Sacāhaṁ bhojanaṁ gaṇhissāmi, antopeḷāya eva maraṇaṁ bhavissatī” ti te pi na khādati. Brāhmaṇo māsamattena bārāṇasiṁ patvā dvāragāmesu kīḷāpento bahuṁ dhanaṁ labhi.

Rājā pi naṁ pakkosāpetvā: “Amhākaṁ kīḷāpehī” ti āha. “Sādhu, deva, sve pannarase tumhākaṁ kīḷāpessāmī” ti. Rājā: “Sve nāgarājā rājaṅgaṇe naccissati, mahājano sannipatitvā passatū” ti bheriṁ carāpetvā punadivase rājaṅgaṇaṁ alaṅkārāpetvā brāhmaṇaṁ pakkosāpesi. So ratanapeḷāya mahāsattaṁ netvā vicittatthare peḷaṁ ṭhapetvā nisīdi. Rājā pi pāsādā oruyha mahājanaparivuto rājāsane nisīdi. Brāhmaṇo mahāsattaṁ nīharitvā naccāpesi. Mahājano sakabhāvena saṇṭhātuṁ asakkonto celukkhepasahassaṁ pavatteti. Bodhisattassa upari sattaratanavassaṁ vassati. Tassa gahitassa māso sampūri. Ettakaṁ kālaṁ nirāhāro va ahosi. Sumanā {4.459} “aticirāyati me piyasāmiko, idānissa idha anāgacchantassa māso sampuṇṇo, kiṁ nu kho kāraṇan”-ti gantvā pokkharaṇiṁ olokentī lohitavaṇṇaṁ udakaṁ disvā: “Ahituṇḍikena gahito bhavissatī” ti ñatvā nāgabhavanā nikkhamitvā vammikasantikaṁ gantvā mahāsattassa gahitaṭṭhānañca kilamitaṭṭhānañca disvā roditvā kanditvā paccantagāmaṁ gantvā pucchitvā taṁ pavattiṁ sutvā bārāṇasiṁ gantvā rājaṅgaṇe parisamajjhe ākāse rodamānā aṭṭhāsi. Mahāsatto naccanto va ākāsaṁ oloketvā taṁ disvā lajjito peḷaṁ pavisitvā nipajji. Rājā tassa peḷaṁ paviṭṭhakāle: “Kiṁ nu kho kāraṇan”-ti ito cito ca olokento taṁ ākāse ṭhitaṁ disvā paṭhamaṁ gāthamāha.

1. Kā nu vijjurivābhāsi, osadhī viya tārakā,
Devatā nusi gandhabbī, na taṁ maññāmī mānusin-ti.

Tattha na taṁ maññāmi mānusin-ti ahaṁ taṁ mānusīti na maññāmi, tayā ekāya devatāya gandhabbiyā vā bhavituṁ vaṭṭatīti vadati.

Idāni tesaṁ vacanapaṭivacanagāthā honti:

2. Namhi devī na gandhabbī, na mahārāja mānusī,
Nāgakaññāsmi bhaddante, atthenamhi idhāgatā.

3. Vibbhantacittā kupitindriyāsi, nettehi te vārigaṇā savanti,
Kiṁ te naṭṭhaṁ kiṁ pana patthayānā, idhāgatā nāri tadiṅgha brūhi.

4. Yamuggatejo uragoti cāhu, nāgoti naṁ āhu janā janinda,
Tamaggahī puriso jīvikattho, taṁ bandhanā muñca patī mameso.

5. Kathaṁ nvayaṁ balaviriyūpapanno, hatthattamāgacchi vanibbakassa,
Akkhāhi me nāgakaññe tamatthaṁ, kathaṁ vijānemu gahītanāgaṁ.

6. Nagaram-pi {4.460} nāgo bhasmaṁ kareyya, tathā hi so balaviriyūpapanno,
Dhammañca nāgo apacāyamāno, tasmā parakkamma tapo karotī ti.

Tattha atthenamhī ti ahaṁ ekaṁ kāraṇaṁ paṭicca idhāgatā. Kupitindriyā ti kilantindriyā. Vārigaṇā ti assubindughaṭā. Urago ti cāhū ti uragoti cāyaṁ mahājano kathesi. Tamaggahī puriso ti ayaṁ puriso taṁ nāgarājānaṁ jīvikatthāya aggahesi. Vanibbakassā ti imassa vanibbakassa kathaṁ nu esa mahānubhāvo samāno hatthattaṁ āgatoti pucchati. Dhammañcā ti pañcasīladhammaṁ uposathavāsadhammañca garuṁ karonto viharati, tasmā iminā purisena gahito pi: “Sacāhaṁ imassa upari nāsavātaṁ vissajjessāmi, bhasmamuṭṭhi viya vikirissati, evaṁ me sīlaṁ bhijjissatī” ti sīlabhedabhayā parakkamma taṁ dukkhaṁ adhivāsetvā tapo karoti, vīriyam-eva karotīti āha.

Rājā: “Kahaṁ paneso iminā gahito” ti pucchi. Athassa sā ācikkhantī gāthamāha.

7. Cātuddasiṁ pañcadasiñca rāja, catuppathe sammati nāgarājā,
Tamaggahī puriso jīvikattho, taṁ bandhanā muñca patī mameso ti.

Tattha catuppathe ti catukkamaggassa āsannaṭṭhāne ekasmiṁ vammike caturaṅgasamannāgataṁ adhiṭṭhānaṁ adhiṭṭhahitvā uposathavāsaṁ vasanto nipajjatī ti attho. Taṁ bandhanā ti taṁ evaṁ dhammikaṁ guṇavantaṁ nāgarājānaṁ etassa dhanaṁ datvā peḷabandhanā pamuñca.

Evañca pana vatvā puna pi taṁ yācantī dve gāthā abhāsi:

8. Soḷasitthisahassāni, āmuttamaṇikuṇḍalā,
Vārigehasayā nārī, tā pi taṁ saraṇaṁ gatā.

9. Dhammena mocehi asāhasena, gāmena nikkhena gavaṁ satena,
Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā ti.

Tattha {4.461} soḷasitthisahassānī ti mā tvaṁ esa yo vā so vā daliddanāgoti maññittha. Etassa hi ettakā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitā itthiyova, sesā sampatti aparimāṇāti dasseti. Vārigehasayā ti udakacchadanaṁ udakagabbhaṁ katvā tattha sayanasīlā. Ossaṭṭhakāyo ti nissaṭṭhakāyo hutvā. Carātū ti caratu.

Atha naṁ rājā tisso gāthā abhāsi:

10. Dhammena mocemi asāhasena, gāmena nikkhena gavaṁ satena,
Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā.

11. Dammi nikkhasataṁ ludda, thūlañca maṇikuṇḍalaṁ,
Catussadañca pallaṅkaṁ, umāpupphasarinnibhaṁ.

12. Dve ca sādisiyo bhariyā, usabhañca gavaṁ sataṁ,
Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā ti.

Tattha luddā ti rājā uragaṁ mocetuṁ ahituṇḍikaṁ āmantetvā tassa dātabbaṁ deyyadhammaṁ dassento evamāha. Gāthā pana heṭṭhā vuttatthā yeva.

Atha naṁ luddo āha:

13. Vinā pi dānā tava vacanaṁ janinda, muñcemu naṁ uragaṁ bandhanasmā,
Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā ti.

Tattha tava vacanan-ti mahārāja, vinā pi dānena tava vacanam-eva amhākaṁ garu. Muñcemu nan-ti muñcissāmi etanti vadati.

Evañca pana vatvā mahāsattaṁ peḷato nīhari. Nāgarājā nikkhamitvā pupphantaraṁ pavisitvā taṁ attabhāvaṁ vijahitvā māṇavakavaṇṇena alaṅkatasarīro hutvā pathaviṁ bhindanto viya nikkhanto aṭṭhāsi. Sumanā ākāsato otaritvā tassa santike ṭhitā. Nāgarājā añjaliṁ paggayha rājānaṁ namassamāno aṭṭhāsi. Tamatthaṁ {4.462} pakāsento satthā dve gāthā abhāsi:

14. Mutto campeyyako nāgo, rājānaṁ etadabravi,
Namo te kāsirājatthu, namo te kāsivaḍḍhana,
Añjaliṁ te paggaṇhāmi, passeyyaṁ me nivesanaṁ.

15. Addhā hi dubbissasametamāhu, yaṁ mānuso vissase amānusamhi,
Sace ca maṁ yācasi etamatthaṁ, dakkhemu te nāga nivesanānī ti.

Tattha passeyyaṁ me nivesanan-ti mama nivesanaṁ campeyyanāgabhavanaṁ ramaṇīyaṁ passitabbayuttakaṁ. Taṁ te ahaṁ dassetukāmo, taṁ sabalavāhano tvaṁ āgantvā passa, narindāti vadati. Dubbissasan-ti duvissāsanīyaṁ. Sace cā ti sace maṁ yācasi, passeyyāma te nivesanāni, api ca kho pana taṁ na saddahāmīti vadati.

Atha naṁ saddahāpetuṁ sapathaṁ karonto mahāsatto dve gāthā abhāsi:

16. Sace pi vāto girimāvaheyya, cando ca suriyo ca chamā pateyyuṁ,
Sabbā ca najjo paṭisotaṁ vajeyyuṁ, na tvevahaṁ rāja musā bhaṇeyyaṁ.

17. Nabhaṁ phaleyya udadhī pi susse, saṁvaṭṭaye bhūtadharā vasundharā,
Siluccayo meru samūlamuppate, na tvevahaṁ rāja musā bhaṇeyyan-ti.

Tattha saṁvaṭṭaye bhūtadharā vasundharā ti ayaṁ bhūtadharāti ca vasundharāti ca saṅkhaṁ gatā mahāpathavī kilañjaṁ viya saṁvaṭṭeyya. Samūlamuppate ti evaṁ mahāsinerupabbato samūlo uṭṭhāya purāṇapaṇṇaṁ viya ākāse pakkhandeyya.

So mahāsattena evaṁ vutte pi asaddahanto:

18. Addhā hi dubbissasametamāhu, yaṁ mānuso vissase amānusamhi,
Sace {4.463} ca maṁ yācasi etamatthaṁ, dakkhemu te nāga nivesanānī ti.

Puna pi tam-eva gāthaṁ vatvā: “Tvaṁ mayā kataguṇaṁ jānituṁ arahasi, saddahituṁ pana yuttabhāvaṁ vā ayuttabhāvaṁ vā ahaṁ jānissāmī” ti pakāsento itaraṁ gāthamāha.

19. Tumhe khottha ghoravisā uḷārā, mahātejā khippakopī ca hotha,
Maṁkāraṇā bandhanasmā pamutto, arahasi no jānituye katānī ti.

Tattha uḷārā ti uḷāravisā. Jānituye ti jānituṁ.

Atha naṁ saddahāpetuṁ puna sapathaṁ karonto mahāsatto gāthamāha.

20. So paccataṁ niraye ghorarūpe, mā kāyikaṁ sātamalattha kiñci,
Peḷāya baddho maraṇaṁ upetu, yo tādisaṁ kammakataṁ na jāne ti.

Tattha paccatan-ti paccatu. Kammakatan-ti katakammaṁ evaṁ guṇakārakaṁ tumhādisaṁ yo na jānāti, so evarūpo hotūti vadati.

Athassa rājā saddahitvā thutiṁ karonto gāthamāha.

21. Saccappaṭiññā tava mesa hotu, akkodhano hohi anupanāhī,
Sabbañca te nāgakulaṁ supaṇṇā, aggiṁva gimhesu vivajjayantū ti.

Tattha tava mesa hotū ti tava esā paṭiññā saccā hotu. Aggiṁva gimhesu vivajjayantū ti yathā manussā gimhakāle santāpaṁ anicchantā jalamānaṁ aggiṁ vivajjenti, evaṁ vivajjentu dūrato va pariharantu.

Mahāsatto pi rañño thutiṁ karonto itaraṁ gāthamāha.

22. Anukampasī nāgakulaṁ janinda, mātā yathā suppiyaṁ ekaputtaṁ,
Ahañca te nāgakulena saddhiṁ, kāhāmi veyyāvaṭikaṁ uḷāran-ti.

Taṁ {4.464} sutvā rājā nāgabhavanaṁ gantukāmo senaṁ gamanasajjaṁ kātuṁ āṇāpento gāthamāha.

23. Yojentu ve rājarathe sucitte, kambojake assatare sudante,
Nāge ca yojentu suvaṇṇakappane, dakkhemu nāgassa nivesanānī ti.

Tattha kambojake assatare sudante ti susikkhite kambojaraṭṭhasambhave assatare yojentu.

Itarā abhisambuddhagāthā.

24. Bherī mudiṅgā paṇavā ca saṅkhā, avajjayiṁsu uggasenassa rañño,
Pāyāsi rājā bahu sobhamāno, purakkhato nārigaṇassa majjhe ti.

Tattha bahu sobhamāno ti bhikkhave, bārāṇasirājā soḷasahi nārīsahassehi purakkhato parivārito tassa nārīgaṇassa majjhe bārāṇasito nāgabhavanaṁ gacchanto ativiya sobhamāno pāyāsi.

Tassa nagarā nikkhantakāle yeva mahāsatto attano ānubhāvena nāgabhavanaṁ sabbaratanamayaṁ pākārañca dvāraṭṭālake ca dissamānarūpe katvā nāgabhavanagāmiṁ maggaṁ alaṅkatapaṭiyattaṁ māpesi. Rājā sapariso tena maggena nāgabhavanaṁ pavisitvā ramaṇīyaṁ bhūmibhāgañca pāsāde ca addasa. Tamatthaṁ pakāsento satthā āha:

25. Suvaṇṇacitakaṁ bhūmiṁ, addakkhi kāsivaḍḍhano,
Sovaṇṇamayapāsāde, veḷuriyaphalakatthate.

26. Sa rājā pāvisi byamhaṁ, campeyyassa nivesanaṁ,
Ādiccavaṇṇasannibhaṁ, kaṁsavijjupabhassaraṁ.

27. Nānārukkhehi sañchannaṁ, nānāgandhasamīritaṁ,
So pāvekkhi kāsirājā, campeyyassa nivesanaṁ.

28. Paviṭṭhasmiṁ kāsiraññe, campeyyassa nivesanaṁ,
Dibbā tūriyā pavajjiṁsu, nāgakaññā ca naccisuṁ.

29. Taṁ {4.465} nāgakaññā caritaṁ gaṇena, anvāruhī kāsirājā pasanno,
Nisīdi sovaṇṇamayamhi pīṭhe, sāpassaye candanasāralitte ti.

Tattha suvaṇṇacitakan-ti suvaṇṇavālukāya santhataṁ. Byamhan-ti alaṅkatanāgabhavanaṁ. Campeyyassā ti nāgabhavanaṁ pavisitvā campeyyanāgarājassa nivesanaṁ pāvisi. Kaṁsavijjupabhassaran-ti meghamukhe sañcaraṇasuvaṇṇavijju viya obhāsamānaṁ. Nānāgandhasamīritan-ti nānāvidhehi dibbagandhehi anusañcaritaṁ. Caritaṁ gaṇenā ti taṁ nivesanaṁ nāgakaññāgaṇena caritaṁ anusañcaritaṁ. Candanasāralitte ti dibbasāracandanena anulitte.

Tattha nisinnamattassevassa nānaggarasaṁ dibbabhojanaṁ upanāmesuṁ, tathā soḷasannaṁ itthisahassānaṁ sesarājaparisāya ca. So sattāhamattaṁ sapariso dibbannapānādīni paribhuñjitvā dibbehi kāmaguṇehi abhiramitvā sukhasayane nisinno mahāsattassa yasaṁ vaṇṇetvā: “Nāgarāja, tvaṁ evarūpaṁ sampattiṁ pahāya manussaloke vammikamatthake nipajjitvā kasmā uposathavāsaṁ vasī” ti pucchi. So pissa kathesi. Tamatthaṁ pakāsento satthā āha:

30. So tattha bhutvā ca atho ramitvā, campeyyakaṁ kāsirājā avoca,
Vimānaseṭṭhāni imāni tuyhaṁ, ādiccavaṇṇāni pabhassarāni,
Netādisaṁ atthi manussaloke, kiṁ patthayaṁ nāga tapo karosi.

31. Tā kambukāyūradharā suvatthā, vaṭṭaṅgulī tambatalūpapannā,
Paggayha pāyenti anomavaṇṇā, netādisaṁ atthi manussaloke,
Kiṁ patthayaṁ nāga tapo karosi.

32. Najjo {4.466} ca temā puthulomamacchā, āṭāsakuntābhirudā sutitthā,
Netādisaṁ atthi manussaloke, kiṁ patthayaṁ nāga tapo karosi.

33. Koñcā mayūrā diviyā ca haṁsā, vaggussarā kokilā sampatanti,
Netādisaṁ atthi manussaloke, kiṁ patthayaṁ nāga tapo karosi.

34. Ambā ca sālā tilakā ca jambuyo, uddālakā pāṭaliyo ca phullā,
Netādisaṁ atthi manussaloke, kiṁ patthayaṁ nāga tapo karosi.

35. Imā ca te pokkharañño samantato, dibbā ca gandhā satataṁ pavāyanti,
Netādisaṁ atthi manussaloke, kiṁ patthayaṁ nāga tapo karosi.

36. Na puttahetu na dhanassa hetu, na āyuno cā pi janinda hetu,
Manussayoniṁ abhipatthayāno, tasmā parakkamma tapo karomī ti.

Tattha ti soḷasasahassanāgakaññāyo sandhāyāha. Kambukāyūradharā ti suvaṇṇābharaṇadharā. Vaṭṭaṅgulī ti pavāḷaṅkurasadisavaṭṭaṅgulī. Tambatalūpapannā ti abhirattehi hatthapādatalehi samannāgatā. Pāyentī ti dibbapānaṁ ukkhipitvā taṁ pāyenti. Puthulomamacchā ti puthulapattehi nānāmacchehi samannāgatā. Āṭāsakuntābhirudā ti āṭāsaṅkhātehi sakuṇehi abhirUd. Sutitthā ti sundaratitthā. Diviyā ca haṁsā ti dibbahaṁsā ca. Sampatantī ti manuññaravaṁ ravantā rukkhato rukkhaṁ sampatanti. Dibbā ca gandhā ti tāsu pokkharaṇīsu satataṁ dibbagandhā vāyanti. Abhipatthayāno ti patthayanto vicarāmi. Tasmā ti tena kāraṇena parakkamma vīriyaṁ paggahetvā tapo karomi, uposathaṁ upavasāmīti.

Evaṁ vutte rājā āha:

37. Tvaṁ lohitakkho vihatantaraṁso, alaṅkato kappitakesamassu,
Surosito lohitacandanena, gandhabbarājāva disā pabhāsasi.

38. Deviddhipattosi mahānubhāvo, sabbehi kāmehi samaṅgibhūto,
Pucchāmi taṁ nāgarājetamatthaṁ, seyyo ito kena manussaloko ti.

Tattha {4.467} surosito ti suvilitto.

Athassa ācikkhanto nāgarājā āha:

39. Janinda nāññatra manussalokā, suddhīva saṁvijjati saṁyamo vā,
Ahañca laddhāna manussayoniṁ, kāhāmi jātimaraṇassa antan-ti.

Tattha suddhī vā ti mahārāja, aññatra manussalokā amatamahānibbānasaṅkhātā suddhi vā sīlasaṁyamo vā natthi. Antan-ti manussayoniṁ laddhā jātimaraṇassa antaṁ karissāmīti tapo karomīti.

Taṁ sutvā rājā āha:

40. Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino,
Nāriyo ca disvāna tuvañca nāga, kāhāmi puññāni anappakānī ti.

Tattha nāriyo cā ti imā tava nāgakaññāyo ca tuvañca disvā bahūni puññāni karissāmīti vadati.

Atha naṁ nāgarājā āha:

41. Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino,
Nāriyo ca disvāna mamañca rāja, karohi puññāni anappakānī ti.

Tattha karohī ti kareyyāsi, mahārājāti.

Evaṁ vutte uggaseno gantukāmo hutvā: “Nāgarāja, ciraṁ vasimha, gamissāmā” ti āpucchi. Atha naṁ mahāsatto: “Tena hi mahārāja, yāvadicchakaṁ dhanaṁ gaṇhāhī” ti dhanaṁ dassento āha:

42. Idañca me jātarūpaṁ pahūtaṁ, rāsī suvaṇṇassa ca tālamattā,
Ito haritvāna suvaṇṇagharāni, karassu rūpiyapākāraṁ karontu.

43. Muttā {4.468} ca vāhasahassāni pañca, veḷuriyamissāni ito haritvā,
Antepure bhūmiyaṁ santharantu, nikkaddamā hehiti nīrajā ca.

44. Etādisaṁ āvasa rājaseṭṭha, vimānaseṭṭhaṁ bahu sobhamānaṁ,
Bārāṇasiṁ nagaraṁ iddhaṁ phītaṁ, rajjañca kārehi anomapaññā ti.

Tattha rāsī ti tesu tesu ṭhānesu tālapamāṇā rāsiyo. Suvaṇṇagharānī ti suvaṇṇagehāni. Nikkaddamā ti evaṁ te antepure bhūmi nikkaddamā ca nirajā ca bhavissati. Etādisan-ti evarūpaṁ suvaṇṇamayaṁ rajatapākāraṁ muttāveḷuriyasanthatabhūmibhāgaṁ. Phītan-ti phītaṁ bārāṇasinagarañca āvasa. Anomapaññā ti alāmakapaññā.

Rājā tassa kathaṁ sutvā adhivāsesi. Atha mahāsatto nāgabhavane bheriṁ carāpesi: “Sabbā rājaparisā yāvadicchakaṁ hiraññasuvaṇṇādikaṁ dhanaṁ gaṇhantū” ti. Rañño ca anekehi sakaṭasatehi dhanaṁ pesesi. Rājā mahantena yasena nāgabhavanā nikkhamitvā bārāṇasim-eva gato. Tato paṭṭhāya kira jambudīpatalaṁ sahiraññaṁ jātaṁ.

Satthā imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā: “Evaṁ porāṇakapaṇḍitā nāgasampattiṁ pahāya uposathavāsaṁ vasiṁsū” ti vatvā jātakaṁ samodhānesi: “tadā ahituṇḍiko devadatto ahosi, sumanā rāhulamātā, uggaseno sāriputto, campeyyanāgarājā pana aham-eva ahosin”-ti.

Campeyyajātakavaṇṇanā dasamā