Ja 523: Alambusājātakavaṇṇanā

Athabravī ti {5.152} idaṁ satthā jetavane viharanto purāṇadutiyikāpalobhanaṁ ārabbha kathesi. Vatthu indriyajātake (Ja. 423) vitthāritam-eva.

Sāvatthiyaṁ kireko kulaputto satthu dhammadesanaṁ sutvā: “Na sakkā agāramajjhe vasantena ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ brahmacariyaṁ carituṁ, niyyānikasāsane pabbajitvā dukkhassantaṁ karissāmī” ti ghare vibhavaṁ puttadārassa niyyādetvā nikkhamitvā satthāraṁ pabbajjaṁ yāci. Satthāpissa pabbajjaṁ dāpesi. Tassa ācariyupajjhāyehi saddhiṁ piṇḍāya carato navakattā ceva bhikkhūnaṁ bahubhāvena ca kulaghare vā āsanasālāya vā āsanaṁ na pāpuṇāti, saṅghanavakānaṁ koṭiyaṁ pīṭhakaṁ vā phalakaṁ vā pāpuṇāti. Āhāro pi uḷuṅkapiṭṭhena ghaṭṭitā bhinnasitthakayāgu vā pūtisukkhakhajjakaṁ vā jhāmasukkhakūro vā pāpuṇāti, yāpanapamāṇaṁ na hoti. So attanā {3.462} laddhaṁ gahetvā purāṇadutiyikāya santikaṁ gacchati. Athassa sā pattaṁ gahetvā vanditvā pattato bhattaṁ nīharitvā susampāditāni yāgubhattasūpabyañjanāni deti. Mahallako rasataṇhāya bajjhitvā purāṇadutiyikaṁ jahituṁ na sakkoti. Sā cintesi: “Baddho nu kho, noti vīmaṁsissāmi nan”-ti.

Athekadivasaṁ janapadamanussaṁ setamattikāya nhāpetvā gehe nisīdāpetvā aññepissa katipaye parivāramanusse āṇāpetvā thokathokaṁ pānabhojanaṁ dāpesi. Te khādantā bhuñjantā nisīdiṁsu. Gehadvāre ca cakkesu goṇe bandhāpetvā ekaṁ sakaṭam-pi ṭhapāpesi, sayaṁ pana piṭṭhigabbhe nisīditvā pūve paci. Mahallako āgantvā dvāre aṭṭhāsi. Taṁ disvā eko mahallakapuriso: “Ayye, eko thero dvāre ṭhito” ti āha. “Vanditvā aticchāpehī” ti. So: “Aticchatha, bhante” ti punappunaṁ kathetvā pi taṁ agacchantaṁ disvā: “Ayye, thero na gacchatī” ti āha. Sā āgantvā sāṇiṁ ukkhipitvā oloketvā: “Ambho ayaṁ mama dārakapitā” ti vatvā nikkhamitvā pattaṁ gahetvā gehaṁ pavesetvā parivisitvā bhojanapariyosāne vanditvā: “Bhante, tumhe idheva parinibbāyatha, mayaṁ ettakaṁ kālaṁ aññaṁ kulaṁ na gaṇhimha, asāmike pana ghare gharāvāso na saṇṭhāti, mayaṁ aññaṁ kulaṁ gaṇhāma, dūraṁ janapadaṁ gacchissāma, tumhe appamattā hotha, sace me doso atthi, khamathā” ti āha. Mahallakassa hadayaphālanakālo viya ahosi. Atha naṁ: “Ahaṁ taṁ jahituṁ na sakkomi, mā gaccha, vibbhamissāmi, asukaṭṭhāne me sāṭakaṁ pesehi, pattacīvaraṁ paṭicchāpetvā āgacchissāmī” ti āha. Sā: “Sādhū” ti sampaṭicchi. Mahallako vihāraṁ gantvā ācariyupajjhāye pattacīvaraṁ paṭicchāpento: “Kasmā, āvuso, evaṁ karosī” ti vutto: “Purāṇadutiyikaṁ jahituṁ na sakkomi vibbhamissāmī” ti āha. Atha naṁ te anicchantaññeva satthu santikaṁ netvā: “Kiṁ, bhikkhave, imaṁ anicchantaññeva ānayitthā” ti vutte: “Bhante, ayaṁ ukkaṇṭhitvā vibbhamitukāmo” ti vadiṁsu.

Satthā pana taṁ bhikkhuṁ: “Saccaṁ kira tvaṁ, bhikkhu, ukkaṇṭhitosī” ti pucchitvā: “Saccaṁ, bhante” ti vutte: “Kena ukkaṇṭhāpitosī” ti vatvā: “Purāṇadutiyikāyā” ti vutte: “Bhikkhu esā itthī tuyhaṁ anatthakārikā, tvaṁ etaṁ nissāya jhānaṁ nāsetvā tīṇi saṁvaccharāni mūḷho visaññī nipajjitvā uppannāya saññāya mahāparidevaṁ paridevī” ti vatvā atītaṁ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṁ brahmadatte rajjaṁ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto sabbasippesu nipphattiṁ patvā isipabbajjaṁ pabbajitvā araññāyatane vanamūlaphalāhāro yāpesi. Athekā migī tassa passāvaṭṭhāne sambhavamissakaṁ tiṇaṁ khāditvā udakaṁ pivi. Ettakeneva ca tasmiṁ paṭibaddhacittā gabbhaṁ paṭilabhitvā tato paṭṭhāya katthaci agantvā tattheva tiṇaṁ khāditvā assamassa sāmante yeva vicarati. Mahāsatto pariggaṇhanto taṁ kāraṇaṁ aññāsi. Sā aparabhāge manussadārakaṁ vijāyi. Mahāsatto taṁ puttasinehena paṭijaggi, “isisiṅgo” tissa nāmaṁ akāsi. Atha naṁ mahāsatto viññutappattaṁ pabbājetvā attano mahallakakāle taṁ ādāya nārivanaṁ nāma gantvā, “tāta, imasmiṁ himavante imehi pupphehi sadisā itthiyo nāma honti, tā attano vasaṁ gate mahāvināsaṁ pāpenti, na tāsaṁ vasaṁ nāma gantuṁ vaṭṭatī” ti ovaditvā aparabhāge brahmalokaparāyaṇo ahosi.

Isisiṅgo pi jhānakīḷaṁ kīḷanto himavantappadese vāsaṁ kappesi. Ghoratapo paramadhitindriyo ahosi. Athassa sīlatejena sakkassa bhavanaṁ kam pi, sakko āvajjento taṁ kāraṇaṁ ñatvā: “Ayaṁ maṁ sakkattā cāveyya, ekaṁ accharaṁ pesetvā sīlamassa bhindāpessāmī” ti sakaladevalokaṁ upaparikkhanto attano aḍḍhateyyakoṭisaṅkhānaṁ paricārikānaṁ majjhe ekaṁ alambusaṁ nāma accharaṁ ṭhapetvā aññaṁ tassa sīlaṁ bhindituṁ samatthaṁ adisvā taṁ pakkosāpetvā tassa sīlabhedaṁ kātuṁ āṇāpesi. Tamatthaṁ {5.153} āvikaronto satthā paṭhamaṁ gāthamāha.

1. Athabravi brahā indo, vatrabhū jayataṁ pitā,
Devakaññaṁ parābhetvā, sudhammāyaṁ alambusan-ti.

Tattha brahā ti mahā. Vatrabhū ti vatrassa nāma asurassa abhibhavitā. Jayataṁ pitā ti jayantānaṁ jayappattānaṁ sesānaṁ tettiṁsāya devaputtānaṁ pitukiccasādhanena pitā. Parābhetvā ti hadayaṁ bhinditvā olokento viya taṁ: “Paṭibalā ayan”-ti ñatvā ti attho. Sudhammāyan-ti sudhammāyaṁ devasabhāyaṁ.

Paṇḍukambalasilāsane nisinno taṁ alambusaṁ pakkosāpetvā idamāha:

2. Misse devā taṁ yācanti, tāvatiṁsā saindakā,
Isippalobhane gaccha, isisiṅgaṁ alambuse ti.

Tattha misse ti taṁ ālapati, idañca tassā nāmaṁ, sabbā panitthiyo purise kilesamissanena missanato: “Missā” ti vuccanti, tena sādhāraṇena guṇanāmenālapanto evamāha. Isippalobhane ti isīnaṁ palobhanasamatthe. Isisiṅgan-ti tassa kira matthake migasiṅgākārena dve cūḷā uṭṭhahiṁsu, tasmā evaṁ vuccati.

Iti sakko: “Gaccha isisiṅgaṁ upasaṅkamitvā attano vasaṁ ānetvā sīlamassa bhindā” ti alambusaṁ āṇāpesi.

3. Purāyaṁ amhe acceti, vattavā brahmacariyavā,
Nibbānābhirato vuddho, tassa maggāni āvarā ti.

vacanaṁ āha,

Tattha purāyan-ti ayaṁ tāpaso vattasampanno ca brahmacariyavā ca, so panesa dīghāyukatāya nibbānasaṅkhāte magge abhirato guṇavuddhiyā ca vuddho. Tasmā yāva esa amhe nātikkamati, na abhibhavitvā imamhā ṭhānā cāveti, tāvadeva tvaṁ gantvā tassa devalokagamanāni maggāni āvara, yathā idha nāgacchati, evaṁ karohī ti attho.

Taṁ sutvā alambusā gāthādvayamāha:

4. Devarāja kim-eva tvaṁ, mam-eva tuvaṁ sikkhasi,
Isippalobhane gaccha, santi aññā pi accharā.

5. Mādisiyo pavarā ceva, asoke nandane vane,
Tāsam-pi hotu pariyāyo, tā pi yantu palobhanā ti.

Tattha {5.154} kim-eva tvan-ti kiṁ nāmetaṁ tvaṁ karosīti dīpeti. Mam-eva tuvaṁ sikkhasī ti imasmiṁ sakaladevaloke mam-eva tuvaṁ ikkhasi, aññaṁ na passasīti adhippāyena vadati. Sa-kāro panettha byañjanasandhikaro. Isippalobhane gacchā ti kiṁkāraṇā maññeva evaṁ vadesīti adhippāyo. Pavarā cevā ti mayā uttaritarā ceva. Asoke ti sokarahite. Nandane ti nandijanake. Pariyāyo ti gamanavāro.

Tato sakko tisso gāthāyo abhāsi:

6. Addhā hi saccaṁ bhaṇasi, santi aññā pi accharā,
Tādisiyo pavarā ceva, asoke nandane vane.

7. Na tā evaṁ pajānanti, pāricariyaṁ pumaṁ gatā,
Yādisaṁ tvaṁ pajānāsi, nāri sabbaṅgasobhane.

8. Tvam-eva gaccha kalyāṇi, itthīnaṁ pavarā casi,
Taveva vaṇṇarūpena, savasamānayissasī ti.

Tattha pumaṁ gatā ti purisaṁ upasaṅkamantā samānā purisapalobhinipāricariyaṁ na jānanti. Vaṇṇarūpenā ti sarīravaṇṇena ceva rūpasampattiyā ca. Savasamānayissasī ti taṁ tāpasaṁ attano vasaṁ ānessasīti.

Taṁ sutvā alambusā dve gāthā abhāsi:

9. Na vāhaṁ na gamissāmi, devarājena pesitā,
Vibhemi cetaṁ āsāduṁ, uggatejo hi brāhmaṇo.

10. Aneke nirayaṁ pattā, isimāsādiyā janā,
Āpannā mohasaṁsāraṁ, tasmā lomāni haṁsaye ti.

Tattha na vāhan-ti na ve ahaṁ. Vibhemī ti bhāyāmi. Āsādun-ti āsādituṁ. Idaṁ vuttaṁ hoti: nāhaṁ, deva, tayā pesitā na gamissāmi, apicāhaṁ taṁ isiṁ sīlabhedanatthāya allīyituṁ bhāyāmi, uggatejo hi soti. Āsādiyā ti āsādetvā. Mohasaṁsāran-ti mohena saṁsāraṁ, mohena isiṁ palobhetvā saṁsāraṁ āpannā vaṭṭadukkhe patiṭṭhitā sattā gaṇanapathaṁ atikkantā. Tasmā ti tena kāraṇena. Lomāni haṁsaye ti ahaṁ lomāni uṭṭhapemi, “tassa kirāhaṁ sīlaṁ bhindissāmī” ti cintayamānāya me lomāni pahaṁsantīti vadati.

11. Idaṁ vatvāna pakkāmi, accharā kāmavaṇṇinī,
Missā missitumicchantī, isisiṅgaṁ alambusā.

12. Sā {5.155} ca taṁ vanamogayha, isisiṅgena rakkhitaṁ,
Bimbijālakasañchannaṁ, samantā addhayojanaṁ.

13. Pāto va pātarāsamhi, udaṇhasamayaṁ pati,
Aggiṭṭhaṁ parimajjantaṁ, isisiṅgaṁ upāgamī ti.

imā abhisambuddhagāthā.

Tattha pakkāmī ti tena hi, devarāja, āvajjeyyāsi manti attano sayanagabbhaṁ pavisitvā alaṅkaritvā isisiṅgaṁ kilesena missituṁ icchantī pakkāmi, bhikkhave, sā accharā tassa assamaṁ gatāti. Bimbijālakasañchannan-ti rattaṅkuravanena sañchannaṁ. Pāto va pātarāsamhīti, bhikkhave, pātarāsavelāya pāto va page yeva atipageva. Udaṇhasamayaṁ patī ti sūriyuggamanavelāyam-eva. Aggiṭṭhan-ti aggisālaṁ. Rattiṁ padhānamanuyuñjitvā pāto va nhatvā udakakiccaṁ katvā paṇṇasālāyaṁ thokaṁ jhānasukhena vītināmetvā nikkhamitvā aggisālaṁ sammajjantaṁ taṁ isisiṅgaṁ sā upāgami, itthivilāsaṁ dassentī tassa purato aṭṭhāsi.
Atha naṁ tāpaso pucchanto āha:

14. Kā nu vijjurivābhāsi, osadhī viya tārakā,
Vicittahatthābharaṇā, āmuttamaṇikuṇḍalā.

15. Ādiccavaṇṇasaṅkāsā, hemacandanagandhinī,
Saññatūrū mahāmāyā, kumārī cārudassanā.

16. Vilaggā mudukā suddhā, pādā te suppatiṭṭhitā,
Gamanā kāmanīyā te, haranti yeva me mano.

17. Anupubbā ca te ūrū, nāganāsasamūpamā,
Vimaṭṭhā tuyhaṁ sussoṇī, akkhassa phalakaṁ yathā.

18. Uppalasseva kiñjakkhā, nābhi te sādhusaṇṭhitā,
Purā kaṇhañjanasseva, dūrato patidissati.

19. Duvidhā jātā urajā, avaṇṭā sādhupaccUd,
Payodharā apatitā, aḍḍhalābusamā thanā.

20. Dīghā kambutalābhāsā, gīvā eṇeyyakā yathā,
Paṇḍarāvaraṇā vaggu, catutthamanasannibhā.

21. Uddhaggā {5.156} ca adhaggā ca, dumaggaparimajjitā,
Duvijā nelasambhūtā, dantā tava sudassanā.

22. Apaṇḍarā lohitantā, jiñjūkaphalasannibhā,
Āyatā ca visālā ca, nettā tava sudassanā.

23. Nātidīghā susammaṭṭhā, kanakabyāsamocitā,
Uttamaṅgaruhā tuyhaṁ, kesā candanagandhikā.

24. Yāvatā kasigorakkhā, vāṇijānañca yā gati,
Isīnañca parakkantaṁ, saññatānaṁ tapassinaṁ.

25. Na te samasamaṁ passe, asmiṁ pathavimaṇḍale,
Ko vā tvaṁ kassa vā putto, kathaṁ jānemu taṁ mayan-ti.

Tattha vicittahatthābharaṇā ti vicittehi hatthābharaṇehi samannāgatā. Hemacandanagandhinī ti suvaṇṇavaṇṇacandanagandhavilepanā. Saññatūrū ti suvaṭṭitaghanaūru sampannaūrulakkhaṇā. Vilaggā ti saṁkhittamajjhā. Mudukā ti mudu sukhumālā. Suddhā ti nimmalā. Suppatiṭṭhitā ti samaṁ pathaviṁ phusantā suṭṭhu patiṭṭhitā. Gamanā ti gacchamānā. Kāmanīyā ti kantā kāmitabbayuttakā. Haranti yeva me mano ti ete evarūpena paramena itthivilāsena caṅkamantiyā tava pādā mama cittaṁ haranti yeva. Vimaṭṭhā ti visālā. Sussoṇī ti sundarasoṇī. Akkhassā ti sundaravaṇṇassa akkhassa suvaṇṇaphalakaṁ viya visālā te soṇīti vadati. Uppalasseva kiñjakkhā ti nīluppalakaṇṇikā viya. Kaṇhañjanassevā ti sukhumakaṇhalomacittattā evamāha.

“Duvidhā” tigāthaṁ thane vaṇṇayanto āha. Te hi dve hutvā ure jātā vaṇṭassa abhāvā avaṇṭā, ure laggā eva hutvā suṭṭhu nikkhantattā sādhupaccUd, payassa dhāraṇato payodharā, apatitā ti na patitā, amilātatāya vā alambanatāya vā na anto paviṭṭhāti apatitā, suvaṇṇaphalake ṭhapitasuvaṇṇamayavaṭṭaalābuno aḍḍhena sadisatāya aḍḍhalābusamā thanā. Eṇeyyakā yathā ti eṇīmigassa hi dīghā ca vaṭṭā ca gīvā sobhati yathā, evaṁ tava gīvā thokaṁ dīghā. Kambutalābhāsā ti suvaṇṇāliṅgatalasannibhā gīvā ti attho. Paṇḍarāvaraṇā ti dantāvaraṇā. Catutthamanasannibhā ti catutthamano vuccati catutthamanavatthubhūtā jivhā. Abhirattabhāvena jivhāsadisaṁ te oṭṭhapariyosānanti vadati. Uddhaggā ti heṭṭhimadantā. Adhaggā ti uparimadantā. Dumaggaparimajjitā ti {5.157} dantakaṭṭhaparimajjitā parisuddhā. Duvijā ti dvijā. Nelasambhūtā ti niddosesu hanumaṁsapariyosānesu sambhūtā.

Apaṇḍarā ti kaṇhā. Lohitantā ti rattapariyantā. Jiñjūkaphalasannibhā ti rattaṭṭhāne jiñjukaphalasadisā. Sudassanā ti passantānaṁ atittikarā pañcapasādasamannāgatā. Nātidīghā ti pamāṇayuttā. Susammaṭṭhā ti suṭṭhu sammaṭṭhā. Kanakabyāsamocitā ti kanakabyā vuccati suvaṇṇaphaṇikā, tāya gandhatelaṁ ādāya paharitā suracitā. Kasigorakkhā ti iminā kasiñca gorakkhañca nissāya jīvanakasatte dasseti. Yā gatī ti yattakā nipphatti. Parakkantan-ti yattakaṁ isīnaṁ parakkantaṁ, vitthārīkatā imasmiṁ himavante yattakā isayo vasantī ti attho. Na te samasaman-ti tesu sabbesu ekam-pi rūpalīḷāvilāsādisamatāya tayā samānaṁ na passāmi. Ko vā tvan-ti idaṁ tassā itthibhāvaṁ jānanto purisavohāravasena pucchati.

Evaṁ pādato paṭṭhāya yāva kesā attano vaṇṇaṁ bhāsante tāpase alambusā tuṇhī hutvā tassā kathāya yathānusandhiṁ gatāya tassa sammūḷhabhāvaṁ ñatvā gāthamāha.

26. Na pañhakālo bhaddante, kassapevaṁ gate sati,
Ehi samma ramissāma, ubho asmākamassame,
Ehi taṁ upagūhissaṁ, ratīnaṁ kusalo bhavā ti.

Tattha kassapevaṁ gate satī ti kassapagotta evaṁ tava citte pavatte sati pañhakālo na hoti. Sammā ti vayassa, piyavacanālapanametaṁ. Ratīnan-ti pañcakāmaguṇaratīnaṁ.

Evaṁ vatvā alambusā cintesi: “nāyaṁ mayi ṭhitāya hatthapāsaṁ āgamissati, gacchantī viya bhavissāmī” ti. Sā itthimāyākusalatāya tāpasaṁ anupasaṅkamitvā āgatamaggābhimukhī pāyāsi. Tamatthaṁ pakāsento satthā āha:

27. Idaṁ vatvāna pakkāmi, accharā kāmavaṇṇinī,
Missā missitumicchantī, isisiṅgaṁ alambusā ti.

Atha {5.158} naṁ tāpaso gacchantiṁ disvā: “Ayaṁ gacchatī” ti attano dandhaparakkamaṁ mandagamanaṁ chinditvā vegena dhāvitvā kesesu hatthena parāmasi. Tamatthaṁ pakāsento satthā āha:

28. So ca vegena nikkhamma, chetvā dandhaparakkamaṁ,
Tamuttamāsu veṇīsu, ajjhappatto parāmasi.

29. Tamudāvatta kalyāṇī, palissaji susobhanā,
Cavitamhi brahmacariyā, yathā taṁ atha tositā.

30. Manasā agamā indaṁ, vasantaṁ nandane vane,
Tassā saṅkappamaññāya, maghavā devakuñjaro.

31. Pallaṅkaṁ pahiṇī khippaṁ, sovaṇṇaṁ sopavāhanaṁ,
Sauttaracchadapaññāsaṁ, sahassapaṭiyatthataṁ.

32. Tamenaṁ tattha dhāresi, ure katvāna sobhanā,
Yathā ekamuhuttaṁva, tīṇi vassāni dhārayi.

33. Vimado tīhi vassehi, pabujjhitvāna brāhmaṇo,
Addasāsi haritarukkhe, samantā aggiyāyanaṁ.

34. Navapattavanaṁ phullaṁ, kokilaggaṇaghositaṁ,
Samantā paviloketvā, rudaṁ assūni vattayi.

35. Na juhe na jape mante, aggihuttaṁ pahāpitaṁ,
Ko nu me pāricariyāya, pubbe cittaṁ palobhayi.

36. Araññe me viharato, yo me tejā ha sambhutaṁ,
Nānāratanaparipūraṁ, nāvaṁva gaṇhi aṇṇave ti.

Tattha ajjhappatto ti sampatto. Tamudāvatta kalyāṇī ti taṁ kese parāmasitvā ṭhitaṁ isiṁ udāvattitvā nivattitvā kalyāṇadassanā sā suṭṭhu sobhanā. Palissajī ti āliṅgi. Cavitamhi brahmacariyā, yathā taṁ atha tositāti, bhikkhave, tassa isino tāvadeva jhānaṁ antaradhāyi. Tasmiṁ tamhā jhānā brahmacariyā cavite yathā taṁ sakkena patthitaṁ, tatheva ahosi. Atha sakkassa patthanāya samiddhabhāvaṁ viditvā sā devakaññā tositā, tassa tena brahmacariyavināsena sañjanitapītipāmojjā ti attho.

Manasā agamā ti sā taṁ āliṅgitvā ṭhitā: “Aho vata sakko pallaṅkaṁ me peseyyā” ti evaṁ pavattena manasā indaṁ agamā. Nandane vane ti nandijananasamatthatāya nandanavanasaṅkhāte tāvatiṁsabhavane vasantaṁ. Devakuñjaro ti devaseṭṭho {5.159}. Pahiṇī ti pesesi. “Pāhiṇī” ti pi pāṭho. Sopavāhanan-ti saparivāraṁ. Sauttaracchadapaññāsan-ti paññāsāya uttaracchadehi paṭicchāditaṁ. Sahassapaṭiyatthatan-ti sahassadibbakojavatthataṁ. Tamenaṁ tatthā ti taṁ isisiṅgaṁ tattha dibbapallaṅke nisinnā sā ure katvā dhāresi. Tīṇi vassānī ti ekamuhuttaṁ viya manussagaṇanāya tīṇi vassāni taṁ ure nipajjāpetvā tattha nisinnā dhāresi.

Vimado ti nimmado vigatasaññabhāvo. So hi tīṇi saṁvaccharāni visañño sayitvā pacchā paṭiladdhasañño pabujjhi. Tasmiṁ pabujjhamāne hatthādiphandanaṁ disvāva alambusā tassa pabujjhanabhāvaṁ ñatvā pallaṅkaṁ antaradhāpetvā sayam-pi antarahitā aṭṭhāsi. Addasāsī ti so assamapadaṁ olokento: “Kena nu khomhi sīlavināsaṁ pāpito” ti cintetvā mahantena saddena paridevamāno addasāsi. Haritarukkhe ti aggiyāyanasaṅkhātaṁ aggisālaṁ samantā parivāretvā ṭhite haritapattarukkhe. Navapattavanan-ti taruṇehi navapattehi sañchannaṁ vanaṁ. Rudan-ti paridevanto.

Na juhe na jape mante ti ayamassa paridevanagāthā. Pahāpitan-ti hāpitaṁ, pa-kāro upasaggamattaṁ. Pāricariyāyā ti ko nu kilesapāricariyāya ito pubbe mama cittaṁ palobhayīti paridevati. Yo me tejā ha sambhutanti ha-kāro nipātamattaṁ. Yo mama samaṇatejena sambhūtaṁ jhānaguṇaṁ nānāratanaparipuṇṇaṁ mahantaṁ mahaṇṇave nāvaṁ viya gaṇhi, vināsaṁ pāpesi, ko nāmesoti paridevatīti.

Taṁ sutvā alambusā cintesi: “sacāhaṁ na kathessāmi, ayaṁ me abhisapissati, handassa kathessāmī” ti. Sā dissamānena kāyena ṭhatvā gāthamāha.

37. Ahaṁ te pāricariyāya, devarājena pesitā,
Avadhiṁ cittaṁ cittena, pamādo tvaṁ na bujjhasī ti.

So tassā kathaṁ sutvā pitarā dinnaovādaṁ saritvā: “Pitu vacanaṁ akatvā mahāvināsaṁ pattomhī” ti paridevanto catasso gāthāyo abhāsi:

38. Imāni kira maṁ tāto, kassapo anusāsati,
Kamalāsadisitthiyo, tāyo bujjhesi māṇava.

39. Uregaṇḍāyo bujjhesi, tāyo bujjhesi māṇava,
Iccānusāsi maṁ tāto, yathā maṁ anukampako.

40. Tassāhaṁ {5.160} vacanaṁ nākaṁ, pitu vuddhassa sāsanaṁ,
Araññe nimmanussamhi, svajja jhāyāmi ekako.

41. Sohaṁ tathā karissāmi, dhiratthu jīvitena me,
Puna vā tādiso hessaṁ, maraṇaṁ me bhavissatī ti.

Tattha imānī ti imāni vacanāni. Kamalāsadisitthiyo ti kamalā vuccati nāripupphalatā, tāsaṁ pupphasadisā itthiyo. Tāyo bujjhesi māṇavā ti māṇava tvaṁ tāyo jāneyyāsi, ñatvā dassanapathaṁ agantvā palāpeyyāsīti yāni evarūpāni vacanāni tadā maṁ tāto anusāsati, imāni kira tānīti. Uregaṇḍāyo ti uramhi dvīhi gaṇḍehi samannāgatā. Tāyo bujjhesi, māṇavāti, māṇava, tāyo attano vasaṁ gate vināsaṁ pāpentīti tvaṁ jāneyyāsi. Nākan-ti nākariṁ. Jhāyāmī ti pajjhāyāmi paridevāmi. Dhiratthu jīvitena me ti dhiratthu garahitaṁ mama jīvitaṁ, jīvitena me ko attho. Puna vā ti tathā karissāmi, yathā puna vā tādiso bhavissāmi, naṭṭhaṁ jhānaṁ uppādetvā vītarāgo bhavissāmi, maraṇaṁ vā me bhavissatīti.

So kāmarāgaṁ pahāya puna jhānaṁ uppādesi. Athassa samaṇatejaṁ disvā jhānassa ca uppāditabhāvaṁ ñatvā alambusā bhītā khamāpesi. Tamatthaṁ pakāsento satthā dve gāthāyo abhāsi:

42. Tassa tejaṁ vīriyañca, dhitiṁ ñatvā avaṭṭhitaṁ,
Sirasā aggahī pāde, isisiṅgaṁ alambusā.

43. Mā me kujjha mahāvīra, mā me kujjha mahāise,
Mahā attho mayā ciṇṇo, tidasānaṁ yasassinaṁ,
Tayā pakampitaṁ āsi, sabbaṁ devapuraṁ tadā ti.

Atha naṁ so: “Khamāmi te, bhadde, yathāsukhaṁ gacchā” ti vissajjento gāthamāha.

44. Tāvatiṁsā ca ye devā, tidasānañca vāsavo,
Tvañca bhadde sukhī hohi, gaccha kaññe yathāsukhan-ti.

Sā taṁ vanditvā teneva suvaṇṇapallaṅkena devapuraṁ gatā. Tamatthaṁ {5.161} pakāsento satthā tisso gāthāyo abhāsi:

45. Tassa pāde gahetvāna, katvā ca naṁ padakkhiṇaṁ,
Añjaliṁ paggahetvāna, tamhā ṭhānā apakkami.

46. Yo ca tassāsi pallaṅko, sovaṇṇo sopavāhano,
Sauttaracchadapaññāso, sahassapaṭiyatthato,
Tam-eva pallaṅkamāruyha, agā devāna santike.

47. Tamokkamiva āyantiṁ, jalantiṁ vijjutaṁ yathā,
Patīto sumano vitto, devindo adadā varan-ti.

Tattha okkamivā ti dīpakaṁ viya. “Patīto” ti ādīhi tuṭṭhākāro va dassito adadā varan-ti āgantvā vanditvā ṭhitāya tuṭṭho varaṁ adāsi.

Sā tassa santike varaṁ gaṇhantī osānagāthamāha.

48. Varañce me ado sakka, sabbabhūtānamissara,
Nisippalobhikā gacche, etaṁ sakka varaṁ vare ti.

Tassattho: “sakka devarāja, sace me tvaṁ varaṁ ado, puna isipalobhikāya na gaccheyyaṁ, mā maṁ etadatthāya pahiṇeyyāsi, etaṁ varaṁ vare yācāmī” ti.

Satthā tassa bhikkhuno imaṁ dhammadesanaṁ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṁ samodhānesi, saccapariyosāne so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. Tadā alambusā purāṇadutiyikā ahosi, isisiṅgo ukkaṇṭhitabhikkhu, pitā mahāisi pana aham-eva ahosinti.

Alambusājātakavaṇṇanā tatiyā