Udānavarga Home Page Next Varga
3: Tṣṇāvarga
⏑−−⏑⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaitālīya The 1st line is a even line is odd position, with a syncopted opening.01
vitarkapramathitasya jantunas
−⏑−−⏑⏑¦−⏑−⏑− Dhp 349 reads: tibbarāgassa subhānupassino, which has the same long opening syllable, a variation which occurs many times in the Pāḷi Dhammapada; see An Introduction to the Prosody of the Dhammapada elsewhere on this website.02
tīvrarāgasya śubhānudarśinaḥ |
−−−¦−⏑−⏑−
bhūyas tṣṇā pravardhate
−−−⏑⏑¦−⏑−⏑−
gāḍhaṁ hy eṣa karoti bandhanam || 3.1 [66]
⏑−−⏑⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaitālīya The 1st line is a even line in odd position, with a syncopted opening.03
vitarkavyupaśame tu yo rato
⏑⏑−−⏑⏑¦−⏑−⏑−
hy aśubhāṁ bhāvayate sadā smtaḥ |
−−−¦−⏑−⏑−
tṣṇā hy eṣa prahāsyate
⏑⏑⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−
sa tu khalu pūtikaroti bandhanam || 3.2 [67]
−−⏑−¦−,−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− mavipulā
kāmāndhajālaprakṣiptās tṣṇayācchāditāḥ prajāḥ |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
pramattā bandhane baddhā matsyavat kupināmukhe |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑⏑[⏑⏑]¦⏑−⏑− Ud 7.4 reads: vaccho khīrūpako va mātaraṁ, where vaccho is hypermetric, we should probably understand the same here, with the further difficulty that va has been Sanskritized to iva, we therefore need to read either kṣīrapaka 'va or kṣīrapakeva m.c. At 370d the same line occurs as a Vaitālīya even line.04
jarāmaraṇam āyānti vatsaḥ kṣīrapaka iva mātaram || 3.3 [68]
⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaitālīya pr- in pramatta- does not make position here, giving the normal cadence.05
manujasya pramattacāriṇas
−−−⏑⏑¦−⏑−⏑−
tṣṇā vardhati māluteva hi |
⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑−
sa hi saṁsarate punaḥ punaḥ
⏑⏑−−⏑⏑¦−⏑−⏑−
phalam icchann iva vānaro vane || 3.4 [69]
⏑⏑−⏑−¦−⏑−⏑− Vaitālīya The opening is hypermetric by one mātrā. Dhp 341 reads: saritāni sinehitāni ca. Uv records no variants for this line, but we might have expected a reading saritāni snehitāni ca, with the svarabhakti vowel between s- and -n being understood.06
saritāni vai snehitāni vai
−⏑−−⏑⏑¦−⏑−⏑− We again see the opening −⏑−−⏑⏑ here, which appears to be as acceptable in this text as in the Dhammapada. Dhp 341 reads somanassāni which gives the same variation.07
saumanasyāni bhavanti jantunaḥ |
−−⏑⏑¦−⏑−⏑−
ye sātasitāḥ sukhaiṣiṇas
−−−⏑⏑¦−⏑−⏑−
te vai jātijaropagā narāḥ || 3.5 [70]
−−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaitālīya
tṣṇābhir upasktāḥ prajāḥ
⏑⏑−−⏑⏑¦−⏑−⏑−
paridhāvanti śaśā va vāgurām |
−−⏑−¦−⏑−− irregular x 2 Dhp 342: saṁyojanasaṅgasattakā, dukkham-upenti punappunaṁ cirāya, which is correct metrically; the last line being in Aupacchandasaka metre. The Sanskrit seems to have become confused here, and the metre is very astray.08
saṁyojanaiḥ saṅgasaktā
−−−⏑⏑−⏑−⏑⏑−−
duḥkhaṁ yānti punaḥ punaś cirarātram || 3.6 [71]
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
tṣṇayā grathitāḥ satvā raktacittā bhavābhave |
−−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
te yogayukta māreṇa hy ayogakṣemiṇo janāḥ |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
jarāmaraṇam āyānti yogā hi duratikramāḥ || 3.7 [72]
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
yas tu tṣṇāṁ prahāyeha vītatṣṇo bhavābhave |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
tṣṇayā vibhavad bhikṣur anicchuḥ parinirvtaḥ || 3.8 [73]
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
ya etāṁ sahate grāmyāṁ tṣṇāṁ loke sudustyajām |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−−¦⏑−⏑−
śokās tasya nivardhante hy avavṣṭā bīraṇā yathā || 3.9 [74]
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
yas tv etāṁ tyajate grāmyāṁ tṣṇāṁ loke sudustyajām |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑[⏑]¦⏑−⏑− We should read udabindu 'va; cf. Dhp 336d: udabindu va pokkharā.09
śokās tasya nivartante udabindur iva puṣkarāt || 3.10 [75]
−−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
tad vai vadāmi bhadraṁ vo yāvantaḥ stha samāgatāḥ |
−−⏑−¦−⏑⏑−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− bhavipulā
tṣṇāṁ samūlāṁ khanata uśīrārthīva bīraṇām |
−−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
tṣṇāyāḥ khātamūlāyā nāsti śokaḥ kuto bhayam || 3.11 [76]
−−⏑−¦−⏑⏑−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− bhavipulā
tṣṇādvitīyaḥ puruṣo dīrgham adhvānam āśayā |
⏑−⏑−¦−⏑⏑−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑− bhavipulā
punaḥ punaḥ saṁsarate garbham eti punaḥ punaḥ |
−−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
itthaṁbhāvānyathībhāvaḥ saṁsare tv āgatiṁ gatim || 3.12 [77]
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
tāṁ tu tṣṇāṁ prahāyeha vītatṣṇo bhavābhave |
−−⏑−¦−⏑⏑−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑− bhavipulā
nāsau punaḥ saṁsarate tṣṇā hy asya na vidyate || 3.13 [78]
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
yayā devā manuṣyāś ca sitās tiṣṭhanti hārthikāḥ |
⏑⏑−−¦⏑−⏑−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− Anuṣṭubh
tarataitāṁ viṣaktikāṁ kṣaṇo vo mā hy upatyagāt |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−⏑¦⏑−⏑−
kṣaṇātītā hi śocante narakeṣu samarpitāḥ || 3.14 [79]
−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−⏑− Jagatī
tṣṇā hi hetuḥ saritā viṣaktikā
−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−⏑−
gaṇḍasya nityaṁ visteha jālinī |
⏑−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−⏑−
latāṁ pipāsām apanīya sarvaśo
⏑−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−⏑−
nivartate duḥkham idaṁ punaḥ punaḥ || 3.15 [80]
⏑−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−⏑− Jagatī
yathāpi mūlair anupadrutaiḥ sadā
−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−⏑−
chinno 'pi vkṣaḥ punar eva jāyate |
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑−
evaṁ hi tṣṇānuśayair anuddhtair
⏑−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−⏑−
nivartate duḥkham idaṁ punaḥ punaḥ || 3.16 [81]
⏑−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−⏑− Jagatī
yathāpi śalyo dḍham ātmanā ktas
⏑−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−⏑−
tam eva hanyād balasā tv adhiṣṭhitaḥ |
⏑−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−⏑−
tathā tv ihādhyātmasamutthitā latās
−−⏑−¦−⏑⏑¦−⏑−⏑− pr- in prāṇinām does not make position here.10
tṣṇā vadhāyopanayanti prāṇinām || 3.17 [82]
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
etad ādīnavaṁ jñātvā tṣṇā duḥkhasya saṁbhavam |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
vītatṣṇo hy anādānaḥ smto bhikṣuḥ parivrajet | 3.18 [83]
|| tṣṇāvargaḥ 3 || ||
Udānavarga Home Page Next Varga