Udānavarga Home Page Next Varga
4: Apramādavarga
−⏑−−¦⏑⏑⏑⏑−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑− bhavipulā
apramādo hy amtapadaṁ pramādo mtyunaḥ padam |
−⏑−−,¦−⏑−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− ravipulā
apramattā na mriyante ye pramattāḥ sadā mtāḥ || 4.1 [84]
−−⏑−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
etāṁ viśeṣatāṁ jñātvā hy apramādasya paṇḍitaḥ |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
apramādaṁ pramudyeta nityam āryaḥ svagocaram || 4.2 [85]
−⏑−−¦−⏑⏑−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑− bhavipulā
apramattāḥ sātatikā nityaṁ dḍhaparākramāḥ |
⏑−⏑−¦−,−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑− mavipulā
spśanti dhīrā nirvāṇaṁ yogakṣemam anuttaram || 4.3 [86]
⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
pramādam apramādena yadā nudati paṇḍitaḥ |
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
prajñāprāsādam āruhya tv aśokaḥ śokinīṁ prajām |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
parvatasthaiva bhūmisthāṁ dhīro bālān avekṣate || 4.4 [87]
−−−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
utthānenāpramādena saṁyamena damena ca |
−−⏑−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
dvīpaṁ karoti medhāvī tam ogho nābhimardati || 4.5 [88]
−−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaitālīya
utthānavataḥ smtātmanaḥ
⏑⏑−−⏑⏑¦−⏑−⏑−
śubhacittasya niśāmyacāriṇaḥ |
−⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑− The opening syllable has to be counted as light to correct the metre.01
saṁyatasya hi dharmajīvino
−⏑−−⏑⏑¦−⏑−⏑−
hy apramattasya yaśo 'bhivardhate || 4.6 [89]
⏑⏑−⏑⏑¦−⏑−⏑− Vaitālīya
adhicetasi mā pramadyata
⏑⏑−−⏑⏑¦−⏑−⏑−
pratataṁ maunapadeṣu śikṣata |
−−⏑⏑¦−⏑−⏑−
śokā na bhavanti tāyino
⏑⏑−−⏑⏑¦−⏑−⏑−
hy upaśāntasya sadā smtātmanaḥ || 4.7 [90]
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
hīnāṁ dharmāṁ na seveta pramādena na saṁvaset |
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
mithyādṣṭiṁ na roceta na bhavel lokavardhanaḥ || 4.8 [91]
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
samyagdṣṭir adhīmātrā laukikī yasya vidyate |
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
api jātisahasrāṇi nāsau gacchati durgatim || 4.9 [92]
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
pramādam anuvartante bālā durmedhaso janāḥ |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
apramādaṁ tu medhāvī dhanaṁ śreṣṭhīva rakṣati || 4.10 [93]
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
pramādam anuvartante bālā durmedhaso janāḥ |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
apramattaḥ sadā dhyāyī prāpnute hy āsravakṣayam || 4.11 [94]
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
pramādaṁ nānuyujyeta na kāmaratisaṁstavam |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
apramattaḥ sadā dhyāyī prāpnute hy acalaṁ sukham || 4.12 [95]
−−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
nāyaṁ pramādakālaḥ syād aprāpte hy āsravakṣaye |
−−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
māraḥ pramattam anveti siṁhaṁ vā mgramātkā || 4.13 [96]
−−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−− Triṣṭubh
sthānāni catvāri naraḥ pramatta
−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−−
āpadyate yaḥ paradārasevī |
⏑−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−−
apuṇyalābhaṁ hy anikāmaśayyāṁ
−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−−
nindāṁ ttīyaṁ narakaṁ caturtham || 4.14 [97]
⏑−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−⏑− Jagatī x 2
apuṇyalābhaṁ ca gatiṁ ca pāpikāṁ
−−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−⏑−
bhītasya bhītābhir athālpikāṁ ratim |
−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−− Triṣṭubh x 2
nindāṁ ca paśyaṁ npateś ca daṇḍaṁ
⏑−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−−
parasya dārāṇi vivarjayeta || 4.15 [98.i]
⏑−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−⏑− Jagatī x 2
apuṇyalābhaś ca gatiś ca pāpikā
−−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−⏑−
bhītasya bhītābhir athālpikā ratiḥ |
−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−− Triṣṭubh
rājā ca daṇḍaṁ gurukaṁ dadāti
−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−⏑− Jagatī
kāyasya bhedād narakeṣu pacyate || 4.15 [98.ii]
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
pratiyatyeva tat kuryād yaj jāned dhitam ātmanaḥ |
⏑−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
na śākaṭikacintābhir mandaṁ dhīraḥ parākramet || 4.16 [99]
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
yathā śākaṭiko mārgaṁ samaṁ hitvā mahāpatham |
⏑⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
viṣamaṁ mārgam āgamya cchinnākṣaḥ śocate bhśam || 4.17 [100]
−−−−¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
evaṁ dharmād apakramya hy adharmam anuvartya ca |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
bālo mtyuvaśaṁ prāptac chinnākṣa iva śocate || 4.18 [101]
−−−⏑¦⏑⏑−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑− savipulā
yat ktyaṁ tad apaviddham aktyaṁ kriyate punaḥ |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
uddhatānāṁ pramattānāṁ teṣāṁ vardhanti āsravāḥ |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
āsravās teṣu vardhante ārāt te hy āsravakṣayāt || 4.19 [102]
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
yeṣāṁ tu susamārabdhā nityaṁ kāyagatā smtiḥ |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
aktyaṁ te na kurvanti ktye sātatyakāriṇaḥ |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
smtānāṁ saṁprajānānām astaṁ gacchanti āsravāḥ || 4.20 [103]
⏑−⏑−¦−⏑⏑−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑− bhavipulā
na tāvatā dharmadharo yāvatā bahu bhāṣate |
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑− Counting śr- in śrutvā as making position, to give the pathyā cadence; otherwise we would have savipulā.02
yas tv ihālpam api śrutvā dharmaṁ kāyena vai spśet |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
sa vai dharmadharo bhavati yo dharme na pramādyate || 4.21 [104]
⏑−⏑−¦⏑,⏑⏑−¦−⏑−− Triṣṭubh I count sahi- as being resolved here, which gives a heavy 6th syllable, which is unusual. It may be better therefore to take this as an extended form of the metre, but in that case it has a short 5th syllable which again is unusual.03
subahv apīha sahitaṁ bhāṣamāṇo
⏑−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
na tatkaro bhavati naraḥ pramattaḥ |
−−⏑−,¦−⏑⏑¦−⏑−−
gopaiva gāḥ saṁgaṇayaṁ pareṣāṁ
⏑−⏑−,¦−−−¦−⏑−− The break is very unusual here in having 3 heavy syllables, including one at the 6th, which is normally avoided.04
na bhāgavāṁ cchrāmaṇyārthasya bhavati || 4.22 [105]
−[⏑⏑]⏑−,¦⏑⏑−¦−⏑−− Triṣṭubh We need to read alpam pi here so that the line scans correctly - this is not a case of resolution, but of Sanskritisation; Dhp 20 reads: appam-pi.05
alpam api cet sahitaṁ bhāṣamāṇo
−−⏑−¦−,⏑⏑¦−⏑−−
dharmasya bhavati hy anudharmacārī |
−−⏑−¦−⏑,⏑¦−⏑−−
rāgaṁ ca doṣaṁ ca tathaiva mohaṁ
⏑−⏑−¦−,−−−¦−⏑−− Extended Triṣṭubh This line is very unusual, as there seems to be a pause at the 5th followed by a restart with 4 heavy syllables, including a heavy 6th. We should perhaps count the line as simply being incorrect metrically. Dhp 20f reads: sa bhāgavā sāmaññassa hoti, which is also unusual metrically.06
prahāya bhāgī śrāmaṇyārthasya bhavati || 4.23 [106]
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
apramādaṁ praśaṁsanti pramādo garhitaḥ sadā |
−⏑−−¦⏑⏑⏑−¦¦−−−−¦⏑−⏑− navipulā
apramādena maghavāṁ devānāṁ śreṣṭhatāṁ gataḥ || 4.24 [107]
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
apramādaṁ praśaṁsanti sadā ktyeṣu paṇḍitāḥ |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦⏑⏑−−¦⏑−⏑−
apramatto hy ubhāv arthāv atighṇāti paṇḍitaḥ || 4.25 [108]
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
dṣṭadhārmika eko 'rthas tathānyaḥ sāmparāyikaḥ |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−⏑¦⏑−⏑−
arthābhisamayād dhīraḥ paṇḍito hi nirucyate || 4.26 [109]
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
apramādarato bhikṣuḥ pramāde bhayadarśakaḥ |
−−−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
durgād uddharate tmānaṁ paṅkasannaiva kuñjaraḥ || 4.27 [110]
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
apramādarato bhikṣuḥ pramāde bhayadarśakaḥ |
⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
dhunāti pāpakāṁ dharmāṁ patrāṇīva hi mārutaḥ || 4.28 [111]
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
apramādarato bhikṣuḥ pramāde bhayadarśakaḥ |
−−⏑⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−[⏑⏑]¦⏑−⏑− We need to read agni va m.c. Dhp 31: ḍahaṁ aggīva gacchati.07
saṁyojanam aṇusthūlaṁ dahann agnir iva gacchati || 4.29 [112]
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
apramādarato bhikṣuḥ pramāde bhayadarśakaḥ |
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑−
spśati hy anupūrveṇa sarvasaṁyojanakṣayam || 4.30 [113]
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
apramādarato bhikṣuḥ pramāde bhayadarśakaḥ |
⏑⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
pratividhyate padaṁ śāntaṁ saṁskāropaśamaṁ sukham || 4.31 [114]
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
apramādarato bhikṣuḥ pramāde bhayadarśakaḥ |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
abhavyaḥ parihāṇāya nirvāṇasyaiva so 'ntike || 4.32 [115]
−−⏑−¦−⏑⏑−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑− bhavipulā
uttiṣṭata vyāyamata dḍhaṁ śikṣata śāntaye |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−⏑¦⏑−⏑−
asmtiś ca pramādaś caivānutthānam asaṁyamaḥ || 4.33 [116]
−−−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
nidrā tandrīr anāyoga ete śikṣāntarāyikāḥ |
⏑−−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−⏑¦⏑−⏑−
tad aṅgaṁ pratibudhyadhvaṁ smtir māntaradhīyata || 4.34 [117]
−−−−¦⏑−−−¦¦−−⏑⏑¦⏑−⏑−
uttiṣṭhen na pramādyeta dharmaṁ sucaritaṁ caret |
−⏑−−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
dharmacārī sukhaṁ śete hy asmiṁ loke paratra ca || 4.35 [118]
−⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−−−¦⏑−⏑−
apramādaratā bhavata suśīlā bhavata bhikṣavaḥ |
⏑⏑−⏑¦⏑−−−¦¦⏑−⏑⏑¦⏑−⏑−
susamāhitasaṁkalpāḥ svacittam anurakṣata || 4.36 [119]
−⏑−−,¦−⏑−−¦¦−−−−¦⏑−⏑− ravipulā
ārabhadhvaṁ niṣkramadhvaṁ yujyadhvaṁ buddhaśāsane |
⏑−−−¦⏑−−−¦¦⏑−−[⏑⏑]¦⏑−⏑− Read naḍāgāraṁ va kuñjaraḥ m.c. Thag 256: naḷāgāraṁ va kuñjaro.08
dhunidhvaṁ mtyunaḥ sainyaṁ naḍāgāram iva kuñjaraḥ || 4.37 [120]
−−−−¦⏑⏑⏑−¦¦−⏑−−¦⏑−⏑− navipulā
yo hy asmiṁ dharmavinaye tv apramatto bhaviṣyati |
⏑−⏑−¦⏑−−−¦¦−−−−¦⏑−⏑−
prahāya jātisaṁsāraṁ duḥkhasyāntaṁ sa yāsyati || 4.38 [121]
|| apramādavargaḥ 4 || ||
Udānavarga Home Page Next Varga